Zondag 26/01/2020

'Kiekeboe is niet lastig, Fanny, dat is een moeilijke tante'

Robert Merhottein, alias Merho, slaagde erin om in 27 jaar 100 albums met zijn personage Kiekeboe in de hoofdrol te tekenen. In een mum van tijd groeide zijn geesteskind uit tot Vlaanderen bekendste snor, tegenwoordig goed voor een jaarlijkse verkoop van ongeveer een miljoen albums, in totaal liefst vijftien miljoen boekskes. En na honderd verhalen is Kiekeboe zowaar aan een nieuw leven begonnen. Hij ruilde zijn vaste stek in Het Laatste Nieuws in voor Gazet Van Antwerpen en Het Belang Van Limburg, zijn geestelijke vader engageerde tekenaar Dirk Stallaert. Het nagelnieuwe duo maakt zich sterk dat het de succesrijke reeks een nieuw elan kan geven.

Zoersel

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

De reeks mag dan 'Kiekeboe' heten, de dochter van het hoofdpersonage, Fanny, is de absolute publieksfavoriet. Beseft u wel hoe populair zij is en hoe schunnig er vaak over haar gesproken wordt?

Merho: "Met die schunnigheden zal het wel meevallen, zeker. Het zegt meer over diegenen die de uitspraken doen dan over Fanny zelf. (lacht) Vergis je niet, Fanny is geen lustobject. Au fond is ze een gewoon meisje. Ze is ook heel populair bij jonge meisjes, hoor. Bij signeersessies merk ik wel dat zij een echt rolmodel is."

In honderd strips hebt u Fanny dan ook amper van uiterlijk laten veranderen.

"Niet echt, nee. Ze draagt nu een bh, wat ze vroeger niet deed. Ik tekende haar aanvankelijk als kind van haar tijd, hé. (lacht) Haar vormen zijn ietwat ronder geworden. Maar ook Kiekeboe is sinds het eerste verhaal niet echt veranderd."

In tegenstelling tot andere striptekenaars slaagt u er wel in om aantrekkelijke vrouwelijke personages te tekenen.

"Ja, maar Marc Sleen en Willy Vandersteen mochten zich daar minder op toeleggen. De tijdsgeest, hé. Er is tegenwoordig meer mogelijk, dat is een feit. Nu kan ik Fanny probleemloos bij haar vriendje laten slapen. Dat zou enkele jaren geleden onmogelijk geweest zijn. Maar je moet niet overdrijven: ik blijf immer binnen de perken."

De 'Kiekeboe'-albums draaien dan ook vooral om een, min of meer, herkenbare familie.

"Vader Marcel Kiekeboe is de underdog in de hoofdrol. Zijn vrouw Charlotte draagt duidelijk de broek en Konstantinopel, kortweg Nopel, is Fanny's pientere broertje. En dan heb je nog Kiekeboes moeder Jozefien, beter bekend als Moemoe. Zeer herkenbaar voor ons allen."

Hebt u een beeld van de typische Kiekeboe-lezer?

"Mijn lezers beginnen doorgaans met 'Jommeke', schakelen daarna over op 'Suske en Wiske' en belanden op hun tiende bij Kiekeboe. Vaak grijpen volwassenen opnieuw naar 'Kiekeboe' wanneer ze zelf kinderen krijgen. Ze ontdekken dan grapjes en verwijzingen waar ze als kind 'over' lazen."

Uw verhalen zijn nooit moraliserend.

"Zeker nadat ik bij Vandersteen had gewerkt, wilde ik die toon mijden. Vergeet niet dat Vandersteen vooral uit noodzaak 'moraliserend' werd. Privé was Willy helemaal niet zo, hoor. In de jaren vijftig ontstond er in de scholen een enorme hetze tegen strips. Ze zouden leesluiheid in de hand werken, er deugde niets van, ze waren des duivels. Het gekke is dat van al die 'verantwoorde' jeugdboeken uit die periode nu niets meer overschiet, terwijl de strips nog heel leesbaar zijn, en nog steeds worden gelezen. Om de pedagogen en het onderwijzend personeel een beetje ter wille te zijn, is Vandersteen destijds begonnen met die 'moraliserende toon' in zijn strips te stoppen. Hij ging ook 'educatief' werken. Zo onderbrak hij zijn 'Bessy'-verhalen af en toe voor uitweidingen over een bepaald dier dat dan plots in de strip opdook. Vandaag de dag zitten zijn opvolgers met Vandersteens testament en kun je de reeksen amper nog aanpassen. Ik heb gezworen dat ik nooit zo'n testament zal maken. Alles strak stipuleren, vastleggen wat kan en wat niet kan, geen sprake van. Bepaalde dingen zijn op een gegeven moment relevant en zijn dat later niet meer."

Heeft Kiekeboe een opvoedende taak?

"In De bende van Moemoe (1988) heb ik het over het slachten van dieren. In dat album zit de moraal wel goed in het verhaal verweven. Dat is belangrijk.

"Ach, ik ben nu bezig met een verhaal over Berlusconi. Mijn stripfiguur heeft wel een andere naam, hoor. Het is toch fascinerend hoe belangrijk media en tv zijn geworden. Anders besta je gewoon niet meer. Mensen worden gemaakt in de media. Mijn hoofdbetrachting is toch bij mijn lezers dezelfde sensatie op te wekken die ik destijds had als ik in een hoekje strips zat te lezen. Ik hoop dat mijn jonge lezers later als volwassenen met plezier op 'Kiekeboe' zullen terugblikken."

U tekent overigens aan een razend tempo, ongeveer vier albums per jaar. Is dat niet slopend?

"Slopend? Thuis, op vakantie, op reis, altijd ben ik met 'Kiekeboe' bezig. Voortdurend ben ik alert en op zoek naar personages, gebeurtenissen die ik in mijn serie kan verwerken. En toegegeven, mijn familieleden vinden dat niet altijd even leuk."

Maar sinds kort hebt u versterking. Begin vorig jaar werd de 48-jarige tekenaar Dirk Stallaert, jarenlang de rechterhand van Marc Sleen, uw medewerker.

"Daar ben ik uiterst tevreden over. Iedereen dacht dat ik mijn werk nooit zou kunnen delegeren, maar niets is minder waar. De samenwerking met Dirk verloopt prima. Eindelijk heb ik meer tijd om over de reeks na te denken. Ik wil vooral aan de scenario's werken. Dat doe ik het liefst.

"Met plezier stel ik vast hoezeer de smaak van Dirk overeenstemt met de mijne. Allebei houden we van de films van Jacques Tati, we zijn beiden bewonderaars van Sleen, Vandersteen en Hergé en we delen de liefde voor Nederlandse cabaretiers: Youp van 't Hek, Freek de Jonge en vooral Toon Hermans. Dirk heeft Toon Hermans ooit ontmoet, en dat maakt me wreed jaloers." (lacht)

Bent u ook jaloers op het succes van strips naar tv-programma's, zoals als 'FC De Kampioenen' of 'De Pfaffs'?

"Niet echt. Destijds vroeg men Vandersteen of hij geen strip van het populaire BRT-programma Schipper naast Mathilde wilde maken. Willy weigerde omdat hij besefte dat hij zo gauw het programma stopte met zijn strip in de problemen zou geraken.

"Het probleem met strips over BV's is dat het voor jonge mensen tegenwoordige de enige manier is om nog iets te kunnen maken. De Vlaamse strip is groot geworden via de kranten. Alle kranten hadden een stripreeks. Dat is de jongste jaren helemaal aan het verdwijnen . Kranten nemen bestaande dingen over van de Amerikaanse syndicaten of van de uitgeverijen.

"Strips op basis van tv-programma's of met BV's als hoofdpersonages verouderen ook snel. In wat nu een hype is, is binnen enkele jaren niemand meer geïnteresseerd. Van Kiekeboe's van 25 jaar geleden worden nog elk jaar duizenden exemplaren verkocht."

Was het vroeger dan makkelijker om met een stripreeks te debuteren?

"Dat Het Laatste Nieuws na de Tweede Wereldoorlog geen eigen serie gelanceerd had - ze publiceerde wel strips maar geen eigen Vlaamse reeksen, zoals de andere kranten - zorgde voor een zekere frustratie. Uiteindelijk zijn ze dan met 'Bakelandt' (van tekenaar Hec Leemans en wijlen scenarist Daniël Jansens) en een jaar later met 'Kiekeboe' begonnen. Onmiddellijk begonnen ze die verhalen ook in albumvorm uit te geven, vrij amateuristisch eigenlijk. Daardoor heb ik toch de kans te kregen om 'Kiekeboe' te ontwikkelen. Ik begon aan 5.000 exemplaren, nu is een eerste oplage 100.000 stuks. Tegenwoordig is 5.000 exemplaren niet mis maar in de jaren zeventig was dat heel weinig. De markt was nog veel groter. Het heeft trouwens tien albums geduurd eer 'Kiekeboe' begon te lopen. Nu heeft geen enkele uitgever nog zoveel geduld. Als het na twee, drie albums nog niet draait, stoppen ze. Die eerste Hergés, Vandersteens moet je nu eens bekijken. Geen enkele uitgever zou het zelfs maar overwegen die uit te geven. Natuurlijk heeft de huidige generatie het voordeel dat ze op een ander niveau kan starten, maar toch. Je moet het toch 'al doende' leren, niet?"

Mogen we Kiekeboe nog in de film verwachten?

" Ja, ik zou het leuk vinden. Ik denk dat de personages zich ertoe lenen. Zoals De Kampioenen stripfiguren werden, zo zou je van Kiekeboe perfect een tv-serie kunnen maken. Je zou de personages zo realistisch mogelijk moeten maken, niet karikaturaal en liefst niet met al te veel pruiken en snorren.

"Ik heb onlangs Tintin et le mystère de la Toison d'or (1961) opnieuw gezien. Je merkt wel dat het een oude film is, maar toch blijft die heel goed gemaakt. Hergé vond het zelf trouwens een van de beste adapties van zijn werk. De Kiekeboe-figuren lenen zich volgens mij ook goed voor films met echte acteurs, eerder dan voor animatie."

Misschien moet u die film zelf maken?

"Ik kan dat niet doen. Het punt is wel dat zoiets moet gebeuren door mensen die van het onderwerp houden. Dat was ook het probleem met mijn langspeelfilm, Misstoestanden (2000). Regisseur Renaat Coppens, die verder zeer talentvol is, hield niet van Kiekeboe. Het was zijn ding niet. Hij had moeten zeggen: sorry, ik doe het niet, dit is niets voor mij."

Hebt u nog een grote droom? De Merho-studios?

"Gewoon voortdoen zoals ik nu bezig ben. Over de verhalen die ik het afgelopen jaar heb gemaakt, ben ik vrij tevreden. Ik kan er nu langer op werken en dat voel je. Mastodontreeksen glijden vaak na verloop van tijd af naar routine. Dat probeer ik te vermijden. Ik wil de reeks fris houden, voor nieuwe input zorgen en voortdurend in vraag blijven stellen waarmee ik bezig ben. Bovendien heb ik zin om eens boek met memoires te schrijven, over mijn tijd bij Studio Vandersteen bijvoorbeeld. Toen het Kiekeboek in 1997 verscheen, kreeg ik daar zin in. Ik heb trouwens al wat gegevens verzameld.

"Dan is er nog mijn idee voor een komisch-erotisch verhaal dat ik samen met Dirk Stallaert wil maken. Helaas heeft Dirk voorlopig geen tijd. (lacht) En als ik de kans en de tijd krijg zou ik heel graag een thriller schrijven. Een boek als Hartstikke beroemd van Ben Elton doet mijn vingers jeuken."

Na al die jaren kunt u het weten: zou u goed met Kiekeboe kunnen opschieten?

"Met Kiekeboe zelf? Ja, in feite is hij helemaal geen lastige mens. Het zou alleszins beter lukken dan met Fanny. Dat is geen gemakkelijk madammeke. Leuk voor even, maar voor altijd..."

'De opvolgers van Vandersteen kunnen zijn reeksen amper nog aanpassen. Ik heb gezworen dat ik voor 'Kiekeboe' nooit zo'n testament zal maken'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234