Dinsdag 11/05/2021

Keuzestress

Waar eindigt al die consumptiedrift? Waar leidt die ons naartoe?

Nathalie Bekx

geeft antwoorden op de overvloed in een oversized wereld

Bent u, net zoals de andere Belgen, voorgeprogrammeerd om uw loopbaan voortijdig te beëindigen? Dan kunt u misschien maar beter gaan bijklussen, want volgens een recente studie van het Hoger Instituut voor de Arbeid sterft u arm als u stopt met werken op uw 55. Waarom? Omdat u te weinig hebt gespaard, daardoor een kleiner pensioen hebt opgebouwd en nog erger: omdat u, tegen beter weten in, meer spendeert dan de vorige generaties. Bijgevolg loopt u grote kans om uw moeizaam afbetaalde gezinswoning te verkwanselen vooraleer u er het bijltje bij neerlegt.

Hoe het zover is kunnen komen? Als kind in de gouden jaren zestig profiteerde de huidige vijftiger van de snel groeiende economie. De dagelijkse strijd om beter en groter leek onontkoombaar. Begin jaren zeventig waarschuwde de Club van Rome nog wel voor de milieugevolgen en andere nevenverschijnselen van de ongebreidelde consumptiedrang, maar achteraf bleken er toch meer fossiele grondstoffen dan gedacht. Bijgevolg maakte eindigheid plaats voor een nieuwe haalbaarheid. Geïnspireerd door een genuanceerd vooruitgangsoptimisme bouwden we voort aan één open wereldmarkt, aan een sociaal vangnet en uiteraard ook aan ons huisje, tuintje, boompje. We geloofden immers dat we steeds meer geld zouden verdienen om steeds meer te kopen.

Zo komt het dat we vandaag in een oversized wereld leven. Niet dat consumenten er ooit expliciet om gevraagd hebben. Zo stelde de auteur Greg Citser enkele jaren terug in Fat Land dat de overvloed in de voedselindustrie gebaseerd is op een eenduidig psychologisch inzicht: mensen lijken in hun eetgedrag op honden. Het volstaat om hun borden en hun glazen te vullen met grotere porties en ze gaan vanzelf meer eten en drinken. Die overtuiging dat het dwangmatig streven naar almaar meer verantwoordelijk is voor de neerwaartse spiraal in onze westerse cultuur, wordt stilaan gemeengoed bij ons en ook in de States. Getuige daarvan zijn gezwollen titels als The Overspent American, Luxury Fever en Fast Food Nation. Stuk voor stuk stellen ze de vraag: waar eindigt al die consumptiedrift? Waar leidt die ons naartoe?

Helemaal nergens naar, meent nu ook de Britse econoom Avner Offer in zijn nieuw boek The Challenge of Affluence. Volgens hem is het probleem dat consumenten wel verantwoord streven naar meer in tijden van schaarste, maar niet kunnen omgaan met overvloed. Als er een teveel is aan keuzes en koopjes, zijn ze niet langer in staat om alle kosten en baten rationeel af te wegen. Hoe kunnen ze in godsnaam zelf inschatten hoeveel geld ze extra opzij moeten zetten, hoe oud ze zullen worden, welke kosten dat meebrengt en hoever ze dan met dat geld kunnen springen? Bijgevolg gaan ze lukraak commitments aan, zoals een bijkomende verzekering- of spaarformule. Maar als de reclame op de proppen komt met andere verleidelijke voorstellen, smelten die goedbedoelde spaarplannen vaak als sneeuw voor de zon. Reden genoeg voor Offer om te pleiten voor een nieuwsoortig paternalisme dat de keuzestress en verkoop van overbodige producten moet indammen. Lees: minder groei en meer overheid.

Ons lijkt Offer alvast de zoveelste onheilsprofeet. Alsof ondertussen niet iedereen weet dat de toekomst zelden wordt gecreëerd via meer overheidsinterventie. Waarom worden er dan net vandaag zoveel mensen, met de hulp van de overheid, vroegtijdig met pensioen gestuurd? Anderzijds staat het als een paal boven water dat we langer moeten werken en daarvoor is economische groei een noodzakelijke voorwaarde. Meer nog: omdat de vergrijzende samenleving een heel andere soort diensten en extra innovatie vereist, hebben we zelfs meer ruimte en keuzevrijheid nodig voor creatieve geesten. En die komen in de regel niet van nieuwe puriteinen of mensen die terug naar af willen. Integendeel: om de broodnodige groei in gang te zetten hebben we een overheid nodig die de innovatie in het bedrijfsleven faciliteert en de oudere burger een waaier aan keuzes biedt om zijn vastgelopen loopbaan zelf een nieuwe richting te geven.

Nathalie Bekx is trendonderzoeker van Bekx&X. Voor 'De gedachte' schrijft ze om de twee weken een opiniestuk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234