Maandag 18/10/2021

Keus is aan Schotten: eigen staat of niet

Voor of tegen een eigen staat; binnen twee jaar kunnen de Schotten zich via een referendum uitspreken over hun toekomst. Dat hebben de Britse premier David Cameron en zijn Schotse collega Alex Salmond in Edinburgh bekendgemaakt.

Waarschijnlijk zal de volksraadpleging in het najaar van 2014 plaatsvinden. Zoals het er nu voorstaat wil een meerderheid van de Schotten deel blijven uitmaken van het Verenigd Koninkrijk.

Geen tussenweg

Onafhankelijkheid is een diepgekoesterde wens van Alex Salmond. Nadat zijn Scottish National Party bij de recente verkiezingen een absolute meerderheid had behaald, oordeelde hij dat de tijd is gekomen voor een Tartan-referendum. Voor de zekerheid had Salmond naast 'voor' of 'tegen' nog een tussenweg gewild, maar daar zag Cameron niets in. Tijdens de vreedzame onderhandelingen tussen Londen en Edinburgh kreeg Salmond het wel voor elkaar dat 16- en 17-jarigen mogen stemmen. Met dat laatste hoopt de SNP-leider zijn kansen te vergroten.

Uit opiniepeilingen is gebleken dat er zich vooral onder de 18- tot 25-jarigen voorstemmers bevinden, terwijl oudere Schotten liever geen paspoort in hun kilt willen stoppen als ze naar het zuiden afzakken. Lageropgeleiden en inwoners uit het noorden voelen nog het meest voor autonomie. De jongste peiling wijst op een overwinning voor het tegenkamp van 53 procent tegenover 28 procent, maar politicoloog Paul Cairney van de Universiteit van Aberdeen verwacht dat het spannender wordt. "Het percentage voorstemmers zal ergens in de 40 komen te liggen, waardoor de roep niet zal verstommen. Dit is geen 'once in a lifetime'- referendum."

Aberdeen vervult een belangrijke rol in Salmonds droom. Zeker nu de bancaire sector, gevestigd in de hoofdstad Edinburgh, in elkaar is gestort, moet de oliewinning voor de Noordzeekust, een inkomstenbron van 8,8 miljard pond per jaar, de financiële peiler vormen van onafhankelijkheid. Bij het verdelen van de boedel zal de boodschap van Salmond aan Westminster simpel zijn: wij houden de olie-opbrengsten en jullie de staatsschuld. Immers, niet de Schotse banken zijn er schuldig aan, maar het gebrek aan toezicht door broeder Gordon Brown in Londen.

Sluwe politicus

De Britse partijen zullen, met verschillende motieven, gezamenlijk optrekken tegen Salmond, iets waar deze sluwe politicus gebruik van gaat maken. Hij mikt niet voor niets op de herfst van 2014, net nadat de Jocks de overwinning op de Engelsen tijdens de Slag bij Bannockburn (1314) hebben gevierd. Salmonds probleem is niet politiek maar financieel van aard. Ondanks de olierijkdommen leven er twijfels over de financiële haalbaarheid van een Schotse republiek.

In vergelijking met andere delen van het Verenigd Koninkrijk krijgt Schotland relatief veel financiële bijstand vanuit Westminster. Zonder dat komt er mogelijk een einde aan een luxe als gratis onderwijs en dreigt de sociale zekerheid onbetaalbaar te worden. Om het economische belang van de 305 jaar oude unie te onderstrepen, bezocht Cameron gisteren eerst de dokken langs de Fife, waar de HMS Queen Elizabeth wordt gebouwd, een nieuw vliegdekschip van de Royal Navy.

Ten slotte is er het Europa-vraagstuk. De vraag is of een onafhankelijk Schotland automatisch lid van de EU kan worden en, zo ja, of het accepteren van de euro de voorwaarde is. Een paar jaar geleden was Salmond een liefhebber van deze eenheidsmunt, maar inmiddels ziet hij meer in het pond. Volgens zijn critici, echter, is een monetaire unie zonder een politieke en financiële eenheid een gedoemd recept, waarbij ze wijzen op de eurocrisis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234