Zaterdag 18/09/2021

Keukenprinses met een hart

Haar huwelijk werd nog ingezegend door Mussolini en haar man wellicht vergiftigd door Hitler. Zelf ontsliep ze zacht, op de respectabele leeftijd van 92 jaar, in haar Portugese ballingsoord Estoril: de voormalige Roemeense koningin en Italiaanse prinses Giovanna Elisabetta Antonio Romana Maria, beter bekend onder haar Roemeense 'roepnaam' Ioannina.

Ioanna, een slanke, opgewekte vrouw, was de derde van vier dochters van de Italiaanse koning Victor Emmanuel III, die tussen 1900 en 1946 regeerde en erom bekend stond dat hij zijn dochters in Europese hoven 'dropte' om ze tegelijkertijd als ambassadrice en spionne dienst te laten doen.

Met strenge gouvernantenhand wordt Ioanna opgevoed in Villa Savoia, het stulpje van de Italiaanse koninklijke familie. Zoals het een koningskind past wordt ze er doordrenkt met literatuur, Latijn en geschiedenis, leert piano spelen en converseren in het Engels en Frans. Zodra ze de geslachtsrijpe leeftijd bereikt, lijkt er maar één vraag meer te zijn die de natie bezighoudt: wie wordt haar toekomstige huwelijkspartner? Prins Wilhelm van Duitsland, prins Albrecht van Beieren? Of misschien wel de aartshertog van Habsburg, om koning Zog I van Albanië niet te vergeten... En dan is er nog die rare markies de Pinedo, een durfal van een vliegenier die met zijn onverschrokken loopings de jonge prinses misschien nog wel het meest weet te bekoren. In 1927 opent Ioanna tot twee keer toe een bal aan het hof met hem, maar de onfortuinlijke markies komt enkele jaren later jammerlijk om het leven bij... een vliegtuigongeval.

Geen slechte zaak voor de dynastie, want de gegeerde prinses trouwt uiteindelijk met een salonfähiger partij: de Bulgaarse koning Boris III. Ook over diens toekomstige bruid is intens gespeculeerd. Kandidates waren er in overvloed: variërend van de prinsessen Maria en Ileana van Roemenië tot een rijkeluisdochter uit Chicago. De troon heeft hij in 1918 al bestegen, amper 24 jaar oud, nadat zijn vader - 'Foxy Ferdy' in de volksmond - troonsafstand heeft moeten doen omdat hij in de Eerste Wereldoorlog de Duitse kaart getrokken had.

Voor het huwelijk is pauselijke toestemming vereist, daar Boris orthodox is en zijn toekomstige bruidje rooms-katholiek. Als de koning echter belooft zijn toekomstige kinderen als rechtgeaarde katholiekjes op te voeden, geeft Pius XI zijn zegen en kunnen de feestelijkheden beginnen. Keuterboertjes dansen op straat en steken vreugdevuren aan; op de bruiloft zijn niet minder dan vijftig koninklijke hoogheden uitgenodigd, en ook Mussolini is van de partij. De dag daarop moet het kersverse stel zeven uur uittrekken om alle felicitaties in ontvangst te nemen.

Na hun huwelijk maakt het vorstelijk paar lange reizen, onder meer per yacht en per trein. Boris staat bekend om zijn interesse voor wetenschap en techniek, en hij bestuurt dolgraag locomotieven. Ioanna verbluft de wereld dan weer door te verklaren dat ze per se zelf wil koken. "Boris is gek op zelfbereide gerechten", verklaart ze aan The New York American. "De sleutel tot waarachtig huiselijk geluk is in de keuken te vinden."

Te midden van al dat huisje-boompje-beestje krijgt het gekroonde paar twee kinderen: Marie-Louise, geboren in 1933, en Simeon, die in 1937 het levenslicht ziet. De paus heeft het boos over 'listigheden uit de Balkan' als hij verneemt dat het kroost ook volgens de orthodoxe ritus wordt gedoopt, maar laat niettemin na Ioanna te excommuniceren.

Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, doet koning Boris eerst verwoede pogingen om zijn land tussen al dat wapengekletter een neutrale koers te laten varen. "Mijn vrouw is pro-Italië, mijn ministers Duitsgezind, mijn volk pro-Russisch en ikzelf neutraal", zegt hij. Maar in 1940 zal hij toch Hitler ontmoeten, en in 1941 treedt hij toe tot het pact dat Duitsland, Italië en Japan verenigt. Volgens diverse bronnen reageert hij echter met ontzetting op de Endlösung, en een keer of twee weigert hij resoluut Bulgaarse joden te laten deporteren. Ioanna op haar beurt spant zich persoonlijk in om visa te bemachtigen waarmee een aantal joden naar Argentinië kunnen ontsnappen. Het zal koning Boris letterlijk zuur opbreken: in 1943, vlak na zijn tweede bezoek aan Hitler, wordt hij dodelijk ziek en sterft. Vergiftigd in opdracht van de Führer, zeggen sommige historici, hoewel dit nooit voluit bewezen is.

En zo komt kleine Simeon op de troon te zitten als hij amper zes is en samen met zijn moeder onder huisarrest van de Gestapo staat. Hij 'regeert' onder supervisie van drie regenten, die na de communistische machtsovername in 1945 echter koudweg worden vermoord en door drie andere vervangen. In 1946 wordt de Bulgaarse monarchie pardoes buiten de wet gesteld. 'Weggestemd door een overweldigende meerderheid van 92 procent van de bevolking' heette het. Ioanna en haar kinderen krijgen 24 uur de tijd om het land te verlaten. Ze vluchten naar Egypte, en later naar Spanje. Uiteindelijk komt de voormalige koningin in Portugal terecht, bij haar eveneens verbannen broer: koning Umberto II van Italië. In 1993 keert ze wel nog even naar Bulgarije terug, met een al even symbolische als romantische opdracht: het hart van wijlen haar man opnieuw begraven. Zijn graf zelf was door de communisten al in 1954 vernield.

Jean-Paul Mulders

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234