Zaterdag 20/07/2019

Zuid-Afrika

Kersvers Zuid-Afrikaans president Cyril Ramaphosa moet ongelijkheid aanpakken

Ramaphosa legt de eed af als nieuwe president van Zuid-Afrika. Beeld REUTERS

In Zuid-Afrika is Cyril Ramaphosa beëdigd als de nieuwe president. Hij was een kwarteeuw geleden al favoriet om Nelson Mandela op te volgen, maar moest twee grotere verzetshelden laten voorgaan. Zijn belangrijkste taak nu: puinruimen.

amaphosa (65) houdt van koeien en die beesten tonen aan hoe onverzettelijk hij is. In 2004 wilde hij watoessi's gaan kweken, het Afrikaanse runderras met de langste hoorns ter wereld. Hij kon die in Uganda halen, maar botste op een verbod omdat er in dat land niet genoeg op ziektes werd gecontroleerd. Ramaphosa zette door, kocht 43 Ugandese koeien en liet die in Kenia stallen. Ze werden kunstmatig geïnsemineerd, hun embryo's verwijderd, naar Zuid-Afrika overgebracht en ingeplant bij lokaal vee. Op zijn ranch ten oosten van Johannesburg loopt er nu permanent een honderdtal watoessi-kweekkoeien rond en vorig jaar verkocht hij een stier voor het recordbedrag van 44.000 euro.

Diezelfde onverzettelijkheid bracht Ramaphosa er vele jaren eerder toe om advocaat te worden. Als zoon van een zwarte politieagent in de beruchte township Soweto was dat verre van evident. De apartheid stond nog stevig overeind en toen hij als student bij het verzet daartegen betrokken geraakte, vloog hij in de cel en van de universiteit. Maar hij slaagde erin om een baantje als klerk te versieren in een advocatenkantoor en toch nog aan zijn diploma te komen via studies per post. Zodra hij zich in een toga kon hullen, ging hij aan de slag bij de koepelorganisatie van zwarte vakbonden. Daar stichtte hij het Nationale Verbond van Mijnwerkers, dat al snel 's lands grootste vakbond en motor van de zwarte strijd zou worden.

Ramaphosa trad ook toe tot het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), de politieke partij van de zwarten. Toen die in 1990 gesprekken met het apartheidsregime begon, trad hij op als toponderhandelaar. Voor die rol werd hij later geprezen door vrienden en vijanden. En toen het pas vrijgelaten ANC-boegbeeld Nelson Mandela zijn allereerste speech afstak, stond Ramaphosa naast hem op het balkon van het stadhuis in Kaapstad.

Mbeki en Zuma falen

Mandela zou later bekennen dat hij Ramaphosa toen al als zijn geknipte opvolger zag. Maar omdat de vakbondsman altijd in in zijn land was kunnen blijven, legde hij het uiteindelijk af tegen mannen die wel waren gedwongen om in ballingschap te gaan en daarom als grotere helden werden beschouwd.

Mandela's eerste twee opvolgers brachten Zuid-Afrika weinig goeds. Zo schreef Thabo Mbeki, president van 1999 tot 2008, meer dan 300.000 vermijdbare doden op zijn actief door de link tussen hiv en aids te ontkennen en virusremmende geneesmiddelen in publieke ziekenhuizen te verbieden.

De woensdag afgetreden Jacob Zuma was dan weer een toonbeeld van corruptie. Hij verkondigde altijd dat het ANC het land zal blijven regeren "tot Jezus terugkeert op aarde". Maar zijn plunderpolitiek, zijn scheldpartijen en zijn verkrachtingsproces - waarop hij het slachtoffer verweet een korte broek te dragen, maar wel werd vrijgesproken - leidden er intussen toe dat de drie belangrijkste steden nu door de oppositie worden bestuurd.

Tijdbom

Het zou oneerlijk zijn om alle problemen van Zuid-Afrika aan die twee mannen toe te schrijven. De opdracht die ze hadden, was immens. "Even groot als wat Europa voor de kiezen kreeg op het einde van de Tweede Wereldoorlog en de Sovjet-Unie na de val van de muur", zei The New York Times.

Daarbovenop kwam nog de financiële crisis van 2008, die ieder land dat grotendeels op de verkoop van grondstoffen steunt loodzwaar getroffen heeft.

Toch is er wel vooruitgang geboekt sinds de apartheid afgeschaft werd. Zo is de zwarte middenklasse in omvang verdubbeld en ligt de human development index, een maatstaf voor het welzijn die de Verenigde Naties berekenen, na een aanvankelijke dip nu hoger dan toen.

Maar de tijdbom die het land het meest bedreigt, is de economische ongelijkheid. Die is nergens in de wereld groter en groeit mede door de corruptie nog altijd aan. Negentig procent van alle rijkdom is in handen van 10 procent van de bevolking - en die rijksten zijn nog altijd overwegend blank.

ANC-aanhangers komen op straat in Kaapstad. Ze hopen op een nieuwe wind, na de schandaalperiode onder de afgetreden Jacob Zuma. Beeld AFP

De ironie wil dat de man die daar nu iets aan moet doen het ook tot miljonair heeft geschopt. Want toen hij op een politiek zijspoor zat, ontpopte Ramaphosa zich als een succesvol zakenman, die onder meer de licentie bezat voor alle McDonald's-restaurants in zijn land. Believers zien in dat succes een teken dat hij van aanpakken weet. Sceptici zeggen dat hij ook als vicepresident al aan de opkuis had kunnen beginnen. Het blijft afwachten dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden