Zondag 31/05/2020

Kerk van Sterrebeek beschikt over authentiek werk van topschilder Poussin

In Vlaanderen is de schilder minder bekend, maar in Frankrijk heeft Nicolas Poussin (1594-1665) ongeveer dezelfde reputatie als Rubens bij ons: hij behoort tot de absolute top van de 17de-eeuwse schilderschool. Onderzoekers van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) zijn tot de vaststelling gekomen dat een werk uit de parochiekerk van het Vlaams-Brabantse Sterrebeek, waarvan werd gedacht dat het een anoniem doek uit de Vlaamse School was, in werkelijkheid een authentieke Poussin is. De vondst van De dood van Onze-Lieve-Vrouw betekent volgens het KIK een van de belangrijkste aanwinsten voor het Belgische kunstpatrimonium van de laatste jaren, of zelfs decennia.

Brussel

Eigen berichtgeving

Anne Brumagne

Hoe is de Poussin in de Sint-Pancratiuskerk in Sterrebeek (Zaventem) terechtgekomen? Niemand die het precies weet. Nochtans heeft men er een vrij goed zicht op wanneer het schilderij werd vervaardigd, en wat er in de loop van de geschiedenis mee is gebeurd. Het werd in 1623 geschilderd in Parijs voor de nieuwe aartsbisschop, Jean-François de Gondi, die het liet ophangen in een van de kapellen van de Notre Dame. Tijdens de Franse Revolutie werd het aangeslagen en kwam het terecht in het Louvre. Maar daar geraakte het in de vergetelheid; de Franse revolutionairen herkenden er niet meteen de typische stijl van Poussin in. Ten slotte ging men het zelfs beschouwen als een kopie. In 1802 werd het naar onze contreien verstuurd, naar het jonge museum van het departement van de Dijle in Brussel, een van de vijftien provinciale musea die door Bonaparte om educatieve redenen in het leven waren geroepen. In 1814 werd het, als kopie, nog vermeld in een catalogus van het Brusselse museum. Maar sindsdien was men het spoor bijster.

Tot een onderzoeker van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Pierre-Yves Kairis, in de uitgebreide (820.000 stuks!) fototheek van zijn instelling op een foto stootte van een anoniem olieverfdoek, zogezegd uit de 17de-eeuwse Vlaamse School, uit de parochiekerk van Sterrebeek. Hij zag meteen grote overeenkomsten met een aquarel die Poussin van hetzelfde onderwerp - de dood van Maria - maakte, en waarvan hij wist dat ze zich in een Engelse privé-collectie bevond. De directeur van het Louvre, Pierre Rosenberg, een eminent Poussin-kenner, werd bij de identificatie betrokken. Het KIK heeft uiteindelijk lang gewacht om de vondst bekend te maken, om helemaal zeker te zijn van de authenticiteit.

Communicatieverantwoordelijke Christina Ceulemans: " Het doek is inderdaad al enige tijd bij ons, maar we wilden absoluut over voldoende gegevens beschikken. Vandaar ook dat de directeur van het Louvre uit Parijs overkwam om het werk mee te identificeren. Een van de problemen was dat het werk indertijd in het Louvre zeer slecht gerestaureerd is. Het is erg afgesleten en overschilderd." In het KIK hoopt men dat het schilderij, nu het geïdentificeerd is, ook opnieuw gerestaureerd zal kunnen worden, zodat de foute ingrepen uit het verleden ongedaan kunnen worden gemaakt. "Maar we zullen natuurlijk nog moeten zien hoeveel van de oorspronkelijke schilderslaag nog aanwezig is", aldus Ceulemans.

Overschilderd of niet, het belang van de vondst voor de kunstgeschiedenis kan maar moeilijk overschat worden. Het doek is een vroeg werk van Poussin. Hij schilderde het vóór hij naar Italië verhuisde, waar hij zijn bekendste werken maakte. Totnogtoe kon geen enkel werk van Poussin uit de periode vóór die Romereis met zekerheid worden geïdentificeerd. Bovendien toont het doek aan dat Poussin op dat ogenblik al had gebroken met de uitlopers van het maniërisme, een stijl die in het jaar 1620 in Parijs nog in de mode was. Meteen werpt dat een nieuw licht op de situatie van de Parijse schilderkunst in het eerste kwart van de 17de eeuw. Verder blijkt dat de typische lichteffecten die in de eerste Romeinse schilderijen van Poussin opduiken, al aanwezig waren vóór de schilder naar het zuiden trok, en dus eigenlijk niets met de invloed van Rome te maken hebben.

Naar verluidt zou het Louvre het werk graag een tijdlang exposeren. Maar daarna keert Mort de la Vièrge allicht terug naar de kerk van Sterrebeek. Zaventem had al een Van Dyck in zijn kerk hangen, buurdorp Sterrebeek kan nu pochen met zijn Poussin.

In Frankrijk heeft Nicolas Poussin (1594-1665) dezelfde reputatie als Rubens bij ons

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234