Donderdag 08/12/2022

kenner denkt dat schilderij in Antwerpen begraven ligt

Het portret van dokter Cavenaile zou verborgen liggen onder de vloer van een interieurzaak in de Sint-Gummarusstraat

Een Van Gogh in de bodem van de Seefhoek

Zit er een onbekend schilderij van Van Gogh onder de vloer van een Antwerpse interieurzaak? Of slingert het gewoon rond op de zolder van een nietsvermoedende sinjoor? Volgens de Britse journalist en Van Gogh-kenner Ken Wilkie is de kans groot dat het portret van dokter Cavenaile zich nog steeds in de Scheldestad bevindt. Het werk zou in 1885 geschilderd zijn als betaling voor een syfilisbehandeling. Nazaten van Cavenaile zijn ervan overtuigd dat het werk in de Antwerpse tuin van de dokter werd begraven. Wilkies boek The Van Gogh File verschijnt vandaag.

Brussel

Eigen berichtgeving

Kris Hendrickx

Hebt u ergens een schilderij dat verdacht goed lijkt op de afbeelding hiernaast? Dan zou u wel eens reden tot juichen kunnen hebben. Als het werk in kwestie Van Goghs portret van Amadeus Cavenaile blijkt te zijn, bent u op slag multimiljonair. Om u een idee te geven, het portret dat Van Gogh van een andere arts, dokter Gachet, schilderde, veranderde in 1990 voor zo'n 70 miljoen euro van eigenaar. De afbeelding hiernaast is een montage gemaakt op basis van een foto van Cavenaile.

Dat er een portret van Amadeus Cavenaile bestaat, weten we dankzij Ken Wilkie. In het Van Goghmuseum vond de journalist en Van Gogh-fan de naam Cavenaile op de achterkant van een schetsboek. "Bij de naam stond die van een ziekenhuis, Stuivenberg, én die van een geneesmiddel tegen syfilis", vertelt Wilkie in een gesprek met De Morgen. "Ik vermoedde dus dat het om een arts ging bij wie Vincent in behandeling was." Wilkie begon aan de zoektocht naar Cavenaile en kwam de nazaten van de dokter op het spoor. Die bleken weet te hebben van een portret. Van Gogh zou het werk geschilderd hebben omdat hij de behandeling tegen de geslachtsziekte niet kon betalen. De arts stemde in met het voorstel en het portret hing daarna jarenlang aan de muur van zijn praktijk in de Antwerpse Seefhoek. Na de dood van Amadeus Cavenaile erfden dochter Jeanne en haar man Adolph Kleibs het kunstwerk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog moest het koppel plots naar Londen vluchten. Over wat er toen met het schilderij gebeurd is, bestaan verschillende versies. De eerste is afkomstig van Amadeus Cavenaile, maar dan de kleinzoon van de geportretteerde Amadeus, die net als zijn grootvader arts was in Antwerpen. Wilkie vond de man door eenvoudigweg het Antwerpse telefoonboek ter hand te nemen. "Ik kon mijn ogen niet geloven", vertelt hij. "Een man met dezelfde naam, die ook arts is, de kleinzoon van blijkt te zijn, en tijd had voor een gesprek." De kleinzoon herinnert zich dat hij het schilderij als kleine jongen heeft gezien. "Het was een klein schilderij in olieverf, met de signatuur 'Vincent'. Jaren later, toen ik het portret van dokter Gachet zag, moest ik terugdenken aan dat portret bij mijn grootvader." Dokter Cavenaile junior was ervan overtuigd dat de Kleibs het schilderij meenamen naar Londen. "Iemand in de familie moet het schilderij nu aan de muur hebben hangen zonder te beseffen wat het is", vertelde Cavenaile aan Wilkie. Toen Wilkie de Engelse tak van de familie opzocht, kreeg hij een heel ander verhaal te horen. In Noord-Londen spoorde de journalist Doreen Clives, schoondochter van de Kleibs, op. Clives is een verengelsing van het te exotisch aandoende Kleibs. De dame in kwestie was ervan overtuigd dat het schilderij in Antwerpen achtergebleven was. "Ze moesten snel vluchten", vertelde Doreen Clives. "Ze hadden nauwelijks spullen bij zich. Ze hadden het er vaak over hoeveel geluk ze hadden gehad om levend in Engeland te raken. "Als je voor je leven rent, denk je er niet aan om allerlei kostbare voorwerpen mee te nemen."

Jane Mannington, een kleindochter van Jeanne die in Kent woonde, bevestigde het verhaal, meer zelfs: "De familie moest bijna alles achterlaten. Maar ze begroeven het schilderij in de tuin met een paar andere waardevolle objecten die te onhandig waren om mee te nemen. Moeder vertelde me verschillende keren dat ze het werk in de tuin hadden begraven net voor ze vertrokken."

De tuin in kwestie behoort nu tot een interieurzaak in de Sint-Gummarusstraat. Op de gevel van het pand prijkt nog steeds de naam Cavenaile. "Van de grootvader of diens vader", vermoedt Wilkie, die bij zijn zoektocht ontdekte dat in Antwerpen een heel artsengeslacht van Cavenailes heeft bestaan. Wilkie ging uiteraard aankloppen bij de winkel en kreeg zelfs toestemming om in de tuin te graven.

In 1989 was het zover. Wilkie overhaalde zijn vriend Kees van Kooten (van Koot en Bie) en samen spitten ze de halve tuin van de winkel open. "Kees en ik gingen helemaal op in het idee dat we het schilderij zouden vinden. Kees had zelfs een metaaldetector meegebracht. Pas nadien ben ik gaan beseffen dat de oorspronkelijke tuin op een plaats lag waar nu een bijgebouw van de winkel staat. Als het schilderij er nog steeds is, ligt het onder de betonnen vloer", vertelt Wilkie.

Die betonnen vloer ligt er vandaag nog steeds. De eigenaar achtte de kans dat het schilderij teruggevonden zou worden immers te klein om zijn huis te vernielen. "Het huis ondersteboven keren en de koer openbreken is één ding", vertelt huurder en werknemer Robert Vansant. "Maar de vloer openbreken was de baas toch iets te riskant. Het is ook helemaal niet bewezen dat er ook maar iets te vinden is." De eigenaar zelf was gisteren niet voor commentaar bereikbaar.

Indien het schilderij ooit in de tuin begraven werd, blijven nog heel wat vragen open. "Het kan later opnieuw opgegraven zijn en nu op een of andere Antwerpse zolder staan", zegt Wilkie. "De kans dat de objecten bij de constructie van het bijgebouw zijn gevonden, is niet gering." Als het mysterieuze portret nog steeds onder de betonnen vloer zit, is het dan nog de vraag hoe goed het bewaard is.

"Van 1917 tot nu is niet echt een korte periode. De kans dat het gemummificeerd is, is niet zo erg groot", geeft Wilkie toe. "Veel zal afhangen van de verpakking die gebruikt is om het werk te beschermen." Wilkie geeft de moed in elk geval niet op. Hij is momenteel op zoek naar apparatuur om dwars door de betonnen vloer naar het kunstwerk te zoeken.

Van Goghmuseum: voorzichtig blijven

"Het portret kan bestaan hebben", vertelt conservator Louis van Tilborgh van het Van Goghmuseum. "In Vincents correspondentie wordt nergens naar het schilderij verwezen, maar dat betekent niet dat het niet bestaat. Er zijn nog wel wat werken waar in geen enkele brief naar wordt verwezen. En er zijn natuurlijk precedenten. Van Gogh maakte nog portretten van artsen, zoals Gachet of Félix Rey."

Toch maant Van Tilborgh tot voorzichtigheid aan. "Wat voor het bestaan ervan spreekt, zijn getuigenissen van familieleden zeventig jaar na dato. De ervaring leert dat dat soort herinneringen bij beroemde kunstenaars wel eens vervormd durft te raken." Van Tilborgh heeft er ook vragen bij dat Van Gogh net in die periode niet over het werk rept. "Hij was toen heel hard op zoek naar klandizie. Hem kennende zou ik denken dat hij zo'n doorbraak zou vermelden, dat hij meteen over een succesvolle carrière als portretschilder zou beginnen fantaseren."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234