Zaterdag 16/01/2021

Keji Nakazawa

Magnum opus van Hiroshima-overlevende eindelijk in Nederlandse vertaling

De verstripping van de verschrikking

In de tiendelige, bijzonder duistere zwart-witte graphic novel Barefoot Gen: A Cartoon Story of Hiroshima vertelt de nu 66-jarige Japanner Keji Nakazawa over het leven na de bom. Nakazawa mag inmiddels Art 'Maus' Spiegelman en Robert Crumb tot zijn fans rekenen. Vanaf september, als de cyclus in Nederlandse vertaling verschijnt, kunt u zich eindelijk bij hen voegen.

Amsterdam

Van onze medewerker

Geert De Weyer

Op 5 augustus 1945, kwart over acht, ziet de dan zevenjarige Gen, alias stripauteur Keji Nakazawa, een B29 aan de horizon verschijnen. Net als hij bedenkt dat het luchtalarm niet is afgegaan, volgt een helse lichtflits en een enorme explosie. Gen wordt bedolven onder een muurtje, maar op enkele schrammen en lichte brandwonden na komt hij ongedeerd onder het puin vandaan. Als de jongen thuis aankomt, ziet hij zijn niet eens zwaar gewonde vader, zusje en broertje onder het dak van hun huis geklemd liggen. Gen en zijn hoogzwangere moeder kunnen hen echter niet bevrijden, en als het vuur dichterbij komt, moeten beiden hulpeloos toezien hoe hun gezinsleden door de vlammen worden verteerd. Diezelfde dag nog bevalt de moeder van een meisje, Tomoko...

De zwart-witte graphic novel Barefoot Gen: A Cartoon Story of Hiroshima van de nu 66-jarige Japanner Keji Nakazawa verscheen voor het eerst in 1972 in Shukan Shonen Jampu, met een oplage van rond de twee miljoen exemplaren een van Japans grootste wekelijks mangamagazines. Niet veel later drong hij door in de Verenigde Staten, waarna hij over de hele wereld in verschillende vertalingen op de markt kwam en een van de eerste graphic novels was die bij Penguin werd uitgegeven. The Guardian getuigde toen van een meesterwerk, Art Spiegelman was zodanig onderde indruk van het relaas dat hij er een lyrisch voorwoord voor schreef. In september volgt eindelijk, 33 jaar na het verschijnen van het eerste deel, een Nederlandse vertaling bij de nieuwe Amsterdamse uitgeverij Xtra. Gen, kleine jongen uit Hiroshima werd het gedoopt.

Hoewel de auteur erop hamerde dat het een semi-autobiografisch verhaal betrof, zijn de meeste gebeurtenissen hem werkelijk overkomen. Zo is bijvoorbeeld de manier waarop Gens gezin om het leven komt authentiek. "Ik heb mijn karakter Gen (Japans voor bron, GDW) genoemd in de hoop dat dit een basis zou worden van sterkte voor een nieuwe generatie mensen", liet Nakazawa weten.

Het Westen kent Barefoot Gen als een vierluik, maar Nakazawa heeft ondertussen tien delen op zijn naam. Daar blijft het wellicht bij. Hoewel de auteur zijn levenswerk als onaf beschouwt, om de simpele reden dat zijn eigen leven niet is opgehouden, liet hij weten dat het tiende deel het laatste is.

Barefoot Gen toont niet alleen de gevolgen van de bom. Het zwaartepunt in het eerste deel ligt bij de houding van de Japanse overheid, die via uitgekiende propaganda valse informatie verspreidt om haar weigering voor een staakt-het-vuren goed te praten. Nakazawa bericht over zijn vader, een pacifistisch man in een tijd waarin die houding gelijkstond met verraad. In The Day After, het tweede deel, brengt de auteur gedetailleerd verslag uit van de gevolgen die de straling voor het menselijk lichaam heeft: haaruitval, paarse vlekken en plotselinge koudeaanvallen waaraan de meesten uiteindelijk bezwijken.

After The Bomb, deel drie, vertelt de vlucht vanuit een onleefbaar geworden Hiroshima naar nabijgelegen steden. Gen en zijn moeder worden er afgewezen als 'bedelaars van de Hiroshima-bom' en niemand wil hen een onderkomen en voedsel geven. De gebeurtenissen in het vierde deel, Out Of The Ashes, vinden plaats negen dagen na het droppen van de bom. Met nietsontziend egoïsme proberen de weinige overlevenden zich staande te houden. De kleine Gen wordt er geconfronteerd met de walgelijkste aspecten van het mensdom, alsook met liefde en medelijden. Ondertussen doen moeder en zoon er alles aan het pasgeboren, erg broze meisje Tomoko in leven te houden.

In de daaropvolgende delen toont Nakazawa hoe Gen en zijn moeder Ryuta in het rauwe naoorlogse Hiroshima proberen te overleven, waarbij onder meer de yakuzagangsterbendes en de florerende zwarte markt het leven van de bewoners ingrijpend beïnvloeden. In het tiende deel verlaat Gen, ondertussen een jonge man, Hiroshima om zijn geluk te gaan beproeven in Tokio, waar auteur Nakazawa sindsdien gehuisvest is.

Barefoot Gen, waarvan de eerste vier delen net geen 900 pagina's tellen en waarin de wil om te overleven centraal staat, is geen makkelijk te verteren beeldverhaal. Dat heeft niet alleen te maken met het zwaarbeladen thema. Typisch voor de Japanse cultuur baadt het in een soms extreme vorm van geweld en agressie. De vader van de kleine Gen mag dan een pacifist in hart en nieren zijn, het belet hem niet zijn kinderen regelmatig in elkaar te rammen. Nog zo'n extreme vorm van emotie is het constante huilen dat wel op iedere pagina lijkt voor te komen. Een lugubere en moeilijk te slikken ervaring voor wie voor het eerst een manga in handen krijgt.

Maar als je eenmaal die cultuurschok hebt overwonnen, blijkt Barefoot Gen een van de meest hartverscheurende strips ooit, die enkel zijn gelijke vindt in Art Spiegelmans meesterwerk Maus. Niet voor niets dus dat Robert Crumb het boek de hemel in schreef ("Some of the best comics ever done. Nakazawa, I'm sure, wil be considered one of the great comic artists of this century, because he tells the thruth in a plain, straightforward way...") en Spiegelman er als de kippen bij was een uitgebreid voorwoord voor Nakazawa te schrijven. Hij stelde er terecht dat dit vierluik een radioactieve krater in het geheugen zou nalaten. Barefoot Gen deed immers hetzelfde als Maus: nasmeulen.

De vertaling van dit magnum opus is ondertussen een verhaal op zich geworden. Sinds 1976 richtten enkele jonge mensen uit Tokio, zowel Japanners als niet-Japanners, Project Gen op. Met de hulp van een handvol vertalers gingen ze aan de slag om Barefoot Gen naar verschillende talen over te brengen met als inzet Nakazawa's boodschap over de hele wereld te laten weerklinken. De eerste twee delen, en later ook vaak deel drie en vier, werden sindsdien uitgegeven in het Frans, Duits, Portugees, Spaans, Koreaans, Italiaans, Russisch, Indonesisch, Engels, Zweeds, Noors, Tagalog (een van de voertalen op de Filippijnen) en Esperanto. Het doel is alle tien de delen uit het Japans te vertalen, maar dat gebeurde nooit eerder. Project Gen startte inmiddels wel in opdracht van de Amerikaanse uitgeverij Last Gap met de vertaling van alle volumes. De Engelstalige versie van deel vijf tot tien zou op die manier eind 2005 een aanvang nemen.

Afgelopen weekend werd over de hele wereld de zestigste verjaardag van de atoombom op Hiroshima met gebogen hoofden herdacht. Uitgeverij Xtra kreeg de Nederlandse vertaling echter net niet meer rond en kondigde aan het eerste deel in september op de markt te brengen. In een persbericht verwees ze evenwel alvast naar de Engelse en Franse edities. "De boodschap en het onderwerp van deze graphic novel zijn belangrijker dan onze release", klonk het.

Alle tien de delen van Barefoot Gen verschijnen de komende jaren bij uitgeverij Xtra. Het eerste deel verschijnt in september.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234