Zaterdag 06/06/2020

Kay Ryan

Kay Ryan, poet laureate van de VS:

@9 PROFIEL identikit:Wie? Amerikaanse dichteres die niet goed genoeg was voor de poëzieclub op school, maar nu op handen wordt gedragen

In het nieuws? Ze werd verkozen tot nieuwe poet laureate (dichter des vaderlands, zeg maar) van de VS

Gedichten als bijna lege koffers

FAIRFAX l Aan de universiteit werd ze geweigerd in de poëzieclub, maar een dikke dertig jaar later behoort ze tot

de top in haar land. Op haar tweeënzestigste werd Kay Ryan verkozen tot poet laureate van de Verenigde Staten. Een jaar lang zal ze met haar compacte en puntige gedichten 'het nationale bewustzijn rond poëzie verhogen'.

Door Sarah Theerlynck

Kay Ryans vader was een dromer. Hij probeerde olie aan te boren en kerstbomen te verkopen en was volgens zijn dochter "in staat om overal in te falen". Toen Ryan negentien was, stierf hij terwijl hij een handboek aan het lezen was over hoe je snel rijk kunt worden. Zijn dochter besloot haar verdriet weg te fietsen en vertrok op een meer dan zesduizend kilometer lange tocht naar Virginia. Het was toen dat ze besefte dat ze haar leven aan de poëzie wilde wijden. Ze keerde naar huis terug en begon te schrijven. Niet dat ze net als haar vader een dromer was. Nee, schrijven was een noodzaak die ze zichzelf had opgelegd.

Vandaag prijkt haar naam op zes bundels en is ze de trotse eigenares van de Ruth Lilly Poetry Prize (goed voor 100.000 dollar, ruim 60.000 euro) en prijzen van de prestigieuze Guggenheim Foundation en de National Endowment for the Arts. En nu is ze dus poet laureate. Volgens James H. Billington, hoofd van de Library of Congress (de nationale bibliotheek van de Verenigde Staten) die deze 'dichter des vaderlands' mee aanstelt, heeft ze "in een maatschappij vol retorische overdrijving en pompeuze vermomming een fantastische, onderschatte diepgang ".

De dromen van de vader kwamen niet uit, die van zijn nuchtere dochter wel. Want nuchter is ze. Haar korte en krachtige gedichten zijn daar het beste bewijs van. "Ik wil dat mijn gedichten als bijna lege koffers zijn", zegt ze in The New York Times. "En wanneer de lezer ze wil leegmaken, beginnen de dingen binnenin zich te vermenigvuldigen." Door haar spaarzame stijl wordt ze wel eens 'de nieuwe Emily Dickinson' genoemd, naar de grote Amerikaanse dichteres uit de negentiende eeuw, maar dat vindt ze zelf "zoals Michelangelo met een lokale kunstenaar vergelijken". "Gedichten zouden je vrijer moeten doen voelen", verwoordt ze in haar mission statement. "Goede poëzie, zo denk ik graag, brengt meer zuurstof in de atmosfeer, maakt het makkelijker te ademen."

In haar gedichten probeert ze dat naar eigen zeggen te doen door "clichés op te waarderen". En dat is precies wat het gedicht 'The Other Shoe' uit 2003 doet. Daarin speelt Ryan met de uitdrukking 'waiting for the other shoe to drop', wat zoveel betekent als 'wachten tot iets wat je verwacht ook echt gebeurt'. 'Oh if it were / only the other / shoe hanging / in space before / joining its mate.' ('O was het maar de andere schoen die in de ruimte hangt voor hij zijn maatje vervoegt.') Een dagdagelijks beest als een kat vergelijkt ze met iets groots en abstracts als de toekomst: 'A cat can draw / the blinds / behind her eyes / whenever she / decides. Nothing / alters in the stare / itself but she's / not there. Likewise / a future can occlude: / still sitting there, / doing nothing rude.' ('Een kat kan de rolgordijnen achter haar ogen neerlaten wanneer ze dat beslist. In haar starende blik zelf verandert niets, maar ze is er niet meer. Op dezelfde manier kan een toekomst zich afsluiten. Hij zit er nog steeds en doet niets onbeleefds.')

In Groot-Brittannië worden al 340 jaar lang poets laureate benoemd. John Dryden, William Wordsworth, Ted Hughes: ze werden allemaal met de titel vereerd. Minder bekend is dat ook de Verenigde Staten poets laureate aanduiden, sinds 1937 al. Op het erelijstje staan namen als Robert Frost, het grote voorbeeld van Ryan, en Joseph Brodsky. Een Amerikaanse poet laureate ontvangt een jaarsalaris van 35.000 dollar (zo'n 22.000 euro) en 5.000 dollar (zo'n 3.100 euro) reiskosten, en moet in ruil het nationale bewustzijn rond poëzie verhogen. Ryans voorgangers deden dat onder andere door, zoals Joseph Brodsky, poëzie aan te bieden in luchthavens, supermarkten en hotelkamers of door, zoals Robert Pinsky, een Favorite Poem Project op te starten waarvoor iedereen zijn favoriete gedichten mocht insturen. Kay Ryan heeft nog geen welomlijnde plannen, maar zegt in The New York Times wel de Library of Congress te willen vieren. "Misschien deel ik wel bibliotheekkaarten aan iedereen uit."

Goede poëzie brengt meer zuurstof in de atmosfeer, maakt het makkelijker te ademen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234