Donderdag 26/11/2020

Prehistorie

‘Kauwgom’ van 5.700 jaar oud legt DNA bloot van jonge vrouw uit nieuwe steentijd

De ‘kauwgom’ van 5.700 jaar oud.Beeld AFP

Voor het eerst zijn wetenschappers erin geslaagd het volledige genoom van een mens uit de prehistorie te halen uit iets anders dan botten. Het DNA werd ontdekt dankzij een soort kauwgom van 5.700 jaar oud. De kauwer was een jonge vrouw uit de nieuwe steentijd.

De vrouw had haar tandafdrukken achtergelaten in de primitieve kauwgom - eigenlijk verwarmde, kauwbare teer van een berk, die vaak gebruikt werd als lijm voor van alles en nog wat. Het goedje werd in het verleden aangetroffen op archeologische sites en verschafte al belangrijke informatie.

Wetenschappers van de universiteit van Kopenhagen onderwierpen een staal aan een genetisch onderzoek. Daaruit konden ze opmaken wat de vrouw destijds at, waar ze vandaan kwam en wat voor soort bacteriën er in haar mond huisden. Met het DNA dat ze er konden uithalen, maakten ze een beeld van hoe de jongedame er zou hebben uitgezien. Waarschijnlijk had ze een donkere huid, bruin haar en blauwe ogen. Ze was afkomstig van Syltholm op Lolland, een Deens eiland in de Oostzee. De onderzoekers gaven haar de naam ‘Lola’.

“Syltholm is heel uniek”, legt Theis Jensen, die meewerkte aan het onderzoek, uit. “Bijna alles ligt onder de modder, wat betekent dat het behoud van organische resten absoluut fenomenaal is.”

Wilde eend met hazelnoten

Lola is waarschijnlijk nauwer verwant aan jager-verzamelaars uit continentaal Europa dan aan die uit centraal-Scandinavië. Dat betekent dat, bijvoorbeeld, inwijkelingen in wat nu Denemarken is mogelijk uit het Duitsland van vandaag kwamen eerder dan uit Zweden.

Er bestaan verscheidene theorieën over het gebruik van berkenpek. Volgens sommigen werd het gekauwd om het kneedbaar genoeg te maken om gereedschappen te kunnen bouwen. Anderen suggereren dat het werd gebruikt om tandpijn of andere kwalen te verlichten, als een soort tandenborstel, of om honger te onderdrukken, of voor de lol als gewone kauwgom.

In het niet-menselijke DNA dat in de teer gevonden werd zaten ziekteverwekkers die klierkoorts en longontsteking veroorzaakten, naast een hoop andere natuurlijke virussen en bacteriën. Uit ander plantaardig en dierlijk DNA blijkt dat Lola net een maaltijd met hazelnoten en wilde eend had verorberd. Maar geen zuivel: ze was lactose-intolerant. 

De ‘kauwgom’ is heel goed bewaard gebleven. “Het kan ons helpen begrijpen hoe ziekteverwekkers zijn geëvolueerd en zich in de loop van de tijd hebben verspreid, en wat hen bijzonder krachtig maakt in een bepaalde omgeving”, zegt hoofdonderzoeker Hannes Schroeder. “Tegelijkertijd kan het helpen voorspellen hoe een ziekteverwekker zich in de toekomst zal gedragen en hoe hij kan worden ingeperkt of uitgeroeid.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234