Woensdag 23/09/2020

Kaukasische rebellen ‘verleggen oorlog naar Russische steden’

Minstens 38 doden bij dubbele zelfmoordaanslag in metro Moskou

Bij twee zelfmoordaanslagen in de metro van Moskou zijn tijdens de ochtendspits zeker 38 mensen omgekomen. De daders zouden vrouwelijke kamikazes zijn, wellicht opstandelingen uit de Kaukasische republiek Ingoesjetië. Premier Vladimir Poetin sprak meteen harde taal: ‘Terroristen zullen vernietigd worden.’ door maarten rabaey

Even voor acht uur ’s ochtends reet een eerste ontploffing het tweede rijstel van een metrostel uiteen in het station van Lubyanka. Bij deze aanslag kwamen minstens 23 mensen om. De plaats van de aanslag is een symbolische plek die de Russische regering in zijn hart treft, want vlakbij is het hoofdkwartier van de gevreesde Russische binnenlandse veiligheidsdienst FSB, de voormalige KGB.

Ongeveer 40 minuten later kwamen bij een tweede ontploffing in het tweede of derde rijstel van een metro in het metrostation Park Kultury, tegenover Gorky Park, nog eens 12 mensen om. Drie mensen stierven in het ziekenhuis. Er vielen minstens 65 gewonden.

Volgens de autoriteiten zal het dodental wellicht nog stijgen omdat enkele van de dertigtal zwaargewonden in kritieke toestand verkeren. In beide metrostations ontstond na de explosies enorme paniek. Sommige pendelaars raakten gewond toen ze onder de voet werden gelopen door een menigte die door de dichte rook een uitweg naar buiten zocht. In de massa bevonden zich veel kinderen. Maandag was de eerste schooldag na een week lentevakantie.

Alexander Bortnikov, het hoofd van de FSB, bracht de aanslagen meteen in verband met de Noord-Kaukasus, waar Moskou naast Tsjetsjenië vooral in Ingoesjetië aankijkt tegen een separatistische rebellie van islamistische strijders. “Lichaamsdelen van twee vrouwelijke zelfmoordterroristen werden gevonden, en volgens aanvankelijke gegevens worden deze personen in verband gebracht met de Noord-Kaukasus”, verklaarde hij.

Vooraleer zijn bezoek aan Siberië af te breken om overhaast terug te keren naar Moskou kondigde de Russische premier Vladimir Poetin meteen een klopjacht naar de opdrachtgevers aan. “Ik heb vertrouwen dat de veiligheidsdiensten geen inspanning onbenut zullen laten om de criminelen op te sporen en te straffen. Terroristen zullen vernietigd worden.”

Poetin verankerde zijn macht in 1999 door een nieuwe oorlog te beginnen tegen een separatistische regering in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Het Kremlin biedt er sindsdien steun aan een pro-Russisch bewind dat met ijzeren hand regeert, maar kon niet voorkomen dat in naburige republieken als Ingoesjetië en Dagestan een islamistische rebellie zich verder verspreidt.

De bomaanslag is volgens de autoriteiten een vergelding voor een raid van Russische veiligheidstroepen in Ingoesjetië vorige maand. Bij een aanval op het dorp Ekazhevo kwamen toen minstens twintig mensen om, waaronder enkele rebellen. “De hypothese dat de aanslagen een vergelding zijn voor de dood van enkele belangrijke sleutelfiguren van de rebellie is zeer aannemelijk”, zegt professor Cerwyn Moore, expert Noord-Kaukasus en politiek geweld van de Britse Universiteit van Birmingham, tegen De Morgen. “Een van hen die omkwam tijdens de raid in Ingoesjetië, Sayeed Buryatsky (Aleksandr Tichomirov in een vroeger leven), was erg invloedrijk omdat hij voortdurend boodschappen op het internet postte om op te roepen tot de strijd.”

Er werd in de voorbije maanden al openlijk gedreigd met aanslagen op Russische steden door algemeen rebellenleider Dokku Umarov (zie ook profiel), die op islamistische websites dreigde dat de ‘zone van (zijn) militaire operaties uitgebreid zal worden naar het territorium van Rusland... en de oorlog naar hun steden zal komen’. “Met dat doel richtte Umarov in 2008 opnieuw de Riyad-us-Saliheen op, een bataljon van zelfmoordterroristen die in 2005 ontmanteld waren door zijn voorganger”, zegt Moore. “Sindsdien uitte hij verschillende dreigementen. Dat de aanslag van gisteren vlak bij het FSB-gebouw plaatsvond is een sterke symbolische boodschap: als jullie onze leiders vermoorden, dan zullen we ook jullie hard treffen door angst te zaaien onder jullie bevolking. Maar ze kan ook een teken van zwakte zijn, dat Umarovs rebellen niet langer over de middelen beschikken om Russische militaire doelwitten in de Kaukasus aan te vallen. In elk geval zorgt dit voor een dramatische escalatie van een conflict dat de voorbije jaren een lage intensiteit heeft gehad.”

Het Kremlin kondigde in april vorig jaar nog aan dat het de strijd tegen de Tsjetsjeense separatisten definitief gewonnen had. Maar volgens Moore is dat relatief. “Tegelijk werd immers de toestemming gegeven aan de autoritaire leiders van Tsjetsjenië (Ramzan Kadyrov) en Ingoesjetië (Yunus-Bek Yevkurov) om de resterende opstandelingen aan te pakken. Dat resulteerde in enkele gewelddadige ‘schoonveegacties’, die op hun beurt werden beantwoord met aanslagen in Ingoesjetië maar ook met een bloedige zelfmoordaanslag op een politiestation in Nazran, de hoofdstad van Dagestan, in augustus vorig jaar.”

Volgens Moore beschikt Umarov wel lang niet over zoveel opstandelingen als hij beweert. “Hoewel het laatste jaar jonge vrijwilligers zich bij hem voegden, zou zijn harde kern uit niet meer dan 1.500 clandestiene strijders bestaan. De vrijwilligers zijn meestal jong en worden gedreven door vervreemding van een repressieve overheid en, vooral, armoede.”

Het verbeteren van sociale levensomstandigheden en het tegengaan van mensenrechtenmisbruiken in de Noord-Kaukasus is volgens Moore het beste antwoord om de voedingsbodem voor de rebellie weg te nemen. “Helaas zullen de Russen waarschijnlijk erg hard terugslaan en proberen Umarov te vermoorden. Dat kan dan weer leiden tot een nieuwe spiraal van geweld.”

In Moskou doen de autoriteiten er ondertussen alles aan om de normaliteit te herstellen. De rode lijn, waarop de aanslagen plaatsvonden, werd enkele uren na de aanslagen al weer geopend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234