Woensdag 01/12/2021

Kasteloze vrouwen spelen belangrijke rol in falende afvalverwerking

Feministe Mhapsekar: 'Een systeem zoals in Nederland is veel beter. Met mensen die vuilnis ophalen omdat het hun beroep is, niet omdat het hun kaste is'

Niemand in Bombay kent de voddenraapster

Zoveel mensen, zoveel vuilnis. Zonder de hulp van voddenraapsters en burgergroepen zou Bombay, op zich al niet bijster proper, onder zijn afval bezwijken.

Bombay

de Volkskrant

Rob Vreeken

Bombay produceert per dag meer dan 7 miljoen kilo afval, elke dag opnieuw. Anjali, een meisje van 20, buigt zich over een heel klein deel van die zevenduizend ton - een berg vuil naast een openbaar toilet in Dharavi, de grootste sloppenwijk van Azië.

Anjali staat in een afvalhoop zoals die op veel plaatsen in Dharavi zijn aan te treffen, maar niet alleen daar. De héle stad gaat er onder gebukt. Bombay streeft ernaar net zo'n 'world class city' te worden als Singapore, en dat is minder wereldvreemd dan velen denken. Maar openbare hygiëne? Er valt nog een lange weg te gaan voor ook in Bombay het op straat gooien van een kauwgompapiertje wordt beboet.

Anjali heeft geen belangstelling voor kauwgompapiertjes. Alleen stukken plastic prikt zij aan haar ijzeren stok met gebogen uiteinde. Het plastic verzamelt zij in een zak. Aan het eind van de dag zal ze het verkopen aan een opkoper, twee roepie de kilo. Op wonderbaarlijke wijze zal de plastic rommel dan zijn weg terug naar de samenleving vinden.

Anjali, een migrante uit Chennai in Zuid-India, doet dit werk sinds haar zesde jaar. Ze is getrouwd en heeft twee kinderen, de oudste is drie. Haar man is bouwvakker, haar moeder past op de kinderen.

Anjali, is het zwaar werk? "Nee ."

Vind je het leuk werk? "We moeten geld verdienen."

Gaan je kinderen je helpen als ze groter zijn? "Ik wil ze naar school sturen."

Anjali gaat in het 'interview', via een tolk, niet veel verder dan bovenstaande. Zij is een eenvoudig meisje; zelf genoot ze geen onderwijs. Alles wat zich boven haar bevindt in de maatschappelijke orde, en dat is bijna iedereen, kijkt op haar neer.

Anjali is een dalit, een kasteloze, zoals alle voddenrapers in India, en zoals al haar circa 50.000 collega's in Bombay, van wie 85 procent vrouwen zijn. Het laagste van het laagste - het is hier niet anders. Maar de Anjali's van Bombay vormen een hoogst belangrijk onderdeel van het reinigingssysteem. Zonder hen zou de stad veel slechter af zijn.

Dankzij de Anjali's spaart de gemeente Bombay veel geld uit. Al het afval dat wordt gescheiden en hergebruikt, hoeft immers niet door de gemeentereiniging te worden opgehaald en gestort. Dat is van oudsher het systeem hier en in andere Indiase steden. Huisvuil en ander afval wordt opgehaald met vrachtwagens en gedumpt op stortplaatsen. Bombay heeft drie van die vuilnisbelten. Verbrand wordt daar niets. De stortplaatsen zijn overvol en erg ongezond.

De vele voddenrapers die rond de stortplaatsen wonen met hun gezinnen, halen de onmogelijkste rotzooi uit de vuilhopen en vinden er een opkoper voor. Maar deze neiging tot recycling heeft nooit een plaats gekregen in het gemeentelijk beleid. Begrijpelijk, met zoveel mensen, zoveel sloppenwijken, zoveel bedrijvigheid.

"De omgeving interesseert de mensen gewoon niet", zegt Seema Redkar, chef recycling van de gemeentereiniging. "Het gebrek aan zelfdiscipline is vreselijk. Ze gooien alles op straat."

Maar ja, bij slechts 30 procent van de huishoudens wordt afval aan de deur ingezameld. En in de sloppenwijken komt de gemeentereiniging helemaal niet. Redkar: "De straten zijn te smal, onze wagens kunnen er niet binnen." De sloppenbewoners moeten hun afval aan de rand van de wijk brengen, waar het wordt opgehaald. In veel sloppenwijken zorgen buurtorganisaties zelf voor althans enig systeem in het verwijderen van huisvuil.

Precies dat beeld rijst op uit gesprekken met ambtenaren en betrokken burgers: een omvangrijk (35.000 werknemers) maar log apparaat dat onder de afvalstroom zou bezwijken als ngo's, buurtcomités en kasteloze voddenraapsters niet een handje zouden helpen.

"Het is een slecht, onwillig systeem, met een paar goede mensen erin", zegt activiste Priya Ubale over de reinigingsdienst. De door Ubale geleide ngo Clean-Sweep bestiert het maatschappelijk bovensegment van burgers die schoon genoeg hebben van het vuil.

Aan de onderkant werkt Stree Mukti Sanghatana (SMS), een vrouwenorganisatie die voddenraapsters organiseert in collectieven. De schrijfster Jyoti Mhapsekar, drijvende kracht achter SMS, heeft het trouwens liever over 'buurtzussen'. Iets meer aanzien kunnen de vrouwen goed gebruiken.

"Ze zijn onzichtbaar", zegt Mhapsekar. "Ze zamelen 8 procent van al het niet-organische afval in, wat de gemeente veel geld uitspaart, maar ze worden genegeerd. Iedereen kent zijn melkboer, de wasman, de visvrouw. Niemand kent de voddenraapster."

Dus maken we kennis met Taramati Sable, lid van een groep voddenraapsters die in Bandra, een betere wijk van Bombay, de straat schoonhoudt. De bewoners betalen contributie aan SMS, dat op haar beurt de 'buurtzussen' 75 roepie (1,5 euro) per dag geeft.

Opnieuw zo'n gesprekje.

Leuk werk? Taramati, lachend: "Ja. Het verdient. Maar sommige bewoners zijn grof tegen ons. Ze schreeuwen, zeggen dat we ongeletterd zijn en vies, dat we niks mogen aanraken."

Kinderen? "Drie zoons, een dochter. Mijn zoons gaan naar school. Mijn dochter niet. Omdat ik werk, moet zij het huishouden doen."

Wordt zij later ook voddenraapster? "Nee! Dit is nu eenmaal mijn leven. Voor mijn dochter wil ik het niet. Als ze achttien wordt, gaat ze trouwen en wordt ze huisvrouw."

Hetgeen, in deze omstandigheden, misschien maar als een soort emancipatie moet worden gezien.

Feministe Jyoti Mhapsekar heeft een vergelijkbare droom. Hoewel zij haar best doet de leden van Stree Mukti een groter aandeel te geven in het gemeentelijk afvalsysteem, is haar ideaal: over tien jaar geen voddenraapsters meer. "Een systeem als in Nederland is veel beter. Met mensen die vuilnis ophalen omdat het hun beroep is. Niet omdat het hun kaste is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234