Maandag 20/01/2020

Karzai tracht etnische stemmen te winnen met steun van krijgsheren

Karzais twee running mates zijn vroegere krijgsheren en zijn team kent nog enkele andere gecontesteerde figuren. Ook in eigen land bestaat er bezorgdheid over de geheime deals die hij sluit en die krijgsheren meer macht dreigen te geven.

Het was een triomfantelijke terugkeer voor Rashid Dostum, die het afgelopen jaar in Turkije doorbracht. Om medische redenen, zegt de etnisch Oezbeekse leider zelf, maar andere bronnen hebben het over een ballingschap nadat hij vorig jaar in aanvaring was gekomen met een rivaal, die hij had laten kidnappen. Duizenden van zijn aanhangers waren in het noorden van Afghanistan samengekomen om hem welkom te heren in Shiberghan, zijn thuisstad. “We hebben Hamid Karzai nodig in de toekomst”, sprak Dostum volgens Reuters de menigte toe. “We mogen het niet tot een tweede ronde laten komen.”Dostums steun zou Karzai niet alleen 10 procent meer stemmen geven, maar hem meteen ook na de eerste ronde al overwinnaar maken. In 2004 was 10 procent van het aantal stemmen afkomstig van etnische Oezbeken. Volgens peilingen haalt Karzai overmorgen zo’n 45 procent van de stemmen, wat niet voldoende is om een tweede ronde te voorkomen, waarin hij het wellicht zal moeten opnemen tegen zijn vroegere minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Abdullah.

Massamoord

Controversiëler dan Rashid Dostum kan haast niet. Hij vocht tijdens de Russische invasie in Afghanistan aan de zijde van de Russen, tegen de moedjahedien. Nadat de Russen werden verdreven veranderde hij van zijde en werd een belangrijke leider binnen de Noordelijke Alliantie, die in 2001 Amerikaanse troepen bijstond in de verdrijving van de taliban. Dostum wordt door mensenrechtenorganisaties beschuldigd van wreedheden en oorlogsmisdaden, waaronder de massamoord op enkele duizenden talibangevangenen die onder zijn verantwoordelijkheid vielen. De gevangenen waren gestikt in hun veel te kleine containers en volgens getuigenissen was er ook op hen geschoten. Vorige maand liet president Obama weten dat er een vooronderzoek was gestart naar die feiten. Dostum was in de interim-regering van Karzai onderminister van Defensie. Later werd hij stafchef voor de commandant van de Afghaanse troepen, een functie die vooral ceremonieel is. Aast Karzai met Dostum op de Oezbeekse stem, dan moeten zijn twee running mates hem de Tadjziekse en Hazarastemmen leveren. Zijn eerste running mate, Mohammad Qasim Fahim, is een al even beroemde krijgsheer als Rashid Dostum. Generaal Fahim, een etnische Tadzjiek, was een belangrijke medewerker van Ahmed Shah Masoud, de commandant van de Noordelijke Alliantie die in 2001 werd vermoord. Hij was defensieminister tijdens de interimregering van Karzai en later ook vicepresident, terwijl hij zijn eigen militie mocht blijven behouden. Fahim kwam in opspraak toen Human Rights Watch hem in een rapport in 2005 noemde in het rapport Blood Stained Hands. Hij zou de verantwoordelijke commandant geweest zijn tijdens een bloedbad waarbij in 1992, in volle burgeroorlog, honderden leden van de sjiitische Hazaraminderheid werden vermoord in Kaboel.

Sjiiet

En dan is er nog Karim Khalili, Karzais andere running mate, met wie hij de stem van de etnische Hazara hoopt te krijgen. Khalili was de leider van de pro-Iraanse Wahdat, die na de Noordelijke Alliantie de tweede grootste groepering was die de taliban bestreed in de jaren negentig. Wahdat, een politieke partij met een gewapende vleugel, bestaat vooral uit sjiitische Hazara, en Khalili wordt beschouwd als een sjiiet van de harde lijn, al heeft hij zich in de afgelopen jaren nadrukkelijk van Teheran gedistantieerd. Speciaal voor de sjiieten in Afghanistan, toch zo’n 18 procent van de bevolking, heeft Karzai trouwens extra zijn best gedaan. De president keurde afgelopen weekend een wet goed die onder meer aan sjiitische mannen het recht geeft hun vrouw voedsel te ontzeggen als ze geen seks wil met hem. Onlangs nog kon Karzai zich verzekeren van de steun van Ismail Khan, een belangrijke figuur in de al even belangrijke westelijke stad Herat. Khan, een etnische Tadzjiek, was een machtige moedjahediencommandant in de oorlog tegen de Russen en daarna een invloedrijk lid van de Noordelijke Alliantie. Hij werd gouverneur van Herat en later minister van Energie, een ambt dat hij nog altijd heeft. Khan wordt door Reporters zonder Grenzen beschuldigd van het muilkorven van de pers en door Human Rights Watch van het mishandelen van burgers. Zo zou hij, toen hij de controle kreeg over Herat na de val van de taliban, een soort van islamitische politie hebben opgezet die iedereen die alcohol dronk oppakte, in elkaar sloeg en het hoofd kaal schoor om daarna met die persoon door de stad te paraderen. Nog andere krijgsheren van wie Karzai recentelijk schouderklopjes kreeg: Abdul Rab Rassoul Sayyaf, die steun kreeg van wahabisten uit Saoedi-Arabië en wiens milities honderden Hazaraburgers doodden in het Kaboel van 1993, en Gul Agha Sherzai, een Pasjtoen die momenteel gouverneur is van de provincie Nangarhar en wordt beschuldigd van banden met de opiumhandel in het land. Voor die laatste is mogelijk de baan weggelegd van het gouverneurschap van Kandahar of zelfs een ministerpost, zo had Din Muhammad, de campagnemanager van Karzai, al laten vallen.

Chaos

Het Westen vreest voor de nieuwe macht van krijgsheren die Afghanistan in de jaren negentig in een chaos onderdompelden door hun onderlinge strijd. De VS vrezen dat de krijgsheren, in ruil voor hun steun aan Karzai, de belofte hebben gekregen voor belangrijke posten in de toekomstige regering Karzai. “We hebben de regering van Afghanistan onze zorgen overgemaakt over de mogelijke rol van meneer Dostum in het Afghanistan van vandaag en in het bijzonder tijdens deze historische verkiezingen”, zei een woordvoerder van het Witte Huis. Karzai verdedigde zich al tegen de beschuldiging dat hij zo nauw wil samenwerken met zulke controversiële figuren. Maar ook in eigen land krijgt hij fikse kritiek en waarschuwen velen voor het sluiten van geheime deals om krijgsheren meer macht te geven. Eergisterenavond werd hij flink onder handen genomen door twee andere presidentskandidaten in een tv-debat. Karzai zei in het debat, dat het eerste was waaraan hij deelnam, dat zijn allianties het nationale belang dienden. Het was vooral Ramazan Bashardost die hem tijdens het debat op de vingers tikte. “Er zijn personen die beweren dat ze krijgsheren bestrijden, maar kijk, vandaag hebben krijgsheren de belangrijkste rol in hun campagne”, zei Bashardost, een voormalige minister van Planning. “Dat is niet aanvaardbaar voor het Afghaanse volk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234