Donderdag 02/04/2020

Kartel van bloed en wonden

Journalist Chris Michel: Ik dacht dat ik gewoon mijn living een paar keer ter beschikking stelde, maar achteraf vernam ik dat de N-VA mijn naam gebruikte als code voor Jean-Marie DedeckerDe Wever is al asgrauw als hij de hand van Leterme en Vandeurzen schudt. De CD&V'ers merken dat er iets niet in de haak zit: 'Bart, scheelt er wat?' Waarna de kurkdroge mededeling valt

De storm waarin Jean-Marie Dedecker en Bart De Wever de laatste weken terechtkwamen, is een drama met de allure van een wrede Shakespeare. Onderstaande reconstructie van de passage van Jean-Marie Dedecker bij de N-VA leest deels als een politieke thriller, deels als een persoonlijke tragedie. Het is een verhaal van ambitie en durf, van aarzeling en angst, van schaduwboksen en armworstelen, van beschadigde reputaties, geblutste ego's en gekwetste zielen. Door Walter Pauli en Filip Rogiers

Prelude: een populair boek, een politiek testament

En zeggen dat het in de peilingen zo onaantastbare kartel van CD&V en N-VA ineens op zijn fundamenten daverde wegens interne meningsverschillen bij de VLD. Alles begon op 10 februari 2006, toen Jean-Marie Dedecker in het chique Brusselse hotel Métropole zijn boek Recht(s) voor de raap presenteerde. Het wordt in geen tijd het best verkochte politieke boek van het jaar. Het is meteen zijn politiek testament bij de VLD. Van de liberale partij is niet één kopstuk aanwezig.

Jean-Marie Dedecker weet die dag dat hij een beslissende stap zet: "Ik ben niet naïef: de relatie tussen mij en de VLD was in de fase van de echtscheiding beland. De hele sfeer was er eentje van fin de ménage." Hij verzamelt een vijftiental vrienden in 'de Groeneveldgroep'. Dat is de nucleus van een eigen politieke groep, genoemd naar een hotel-restaurant in Oostende waar ze samen verzamelen. Het is de voorganger van de Cassandragroep, zoals hij vandaag zijn politieke denktank noemt.

Vanaf de avond van de gemeenteraadsverkiezingen van 8 oktober voert de nationale VLD-leiding de druk pijlsnel op. "Het was een moord met voorbedachte rade", zegt Dedecker. De kans is groot dat hij de waarheid spreekt. Een paar weken terug zei VLD-strateeg Noël Slangen in Zeno: "Als je in één week ineens drie verschillende politici van dezelfde partij dezelfde zin zeggen, heb je een mantra. Dan volgen ze een ordewoord van de partijleiding." Wel, niet in één week, maar op één dag spraken niet drie, maar wel twintig VLD-kopstukken dezelfde woorden: 'Geen geruzie meer.' Een al met al minuscule demarche van Dedecker - hij liet weten dat hij geen zin had de Oostendse meerderheid te versterken, wat VLD-lijsttrekker Tommelein wel wilde - was voldoende voor VLD-voorzitter Bart Somers om de procedure tot uitsluiting op te starten. Op woensdag 11 oktober noemde Somers Dedecker een "onverbeterlijke ruziemaker en nestbevuiler".

Dedecker toont zich weerbaar. Dat komt ook door een intrigerende aanmoediging die Dedecker mocht ontvangen, al een uur na zijn uitsluiting. Toevallig botst Dedecker in de hal van het Vlaams Parlement op minister-president Yves Leterme - "het is daar altijd even wachten, omdat we er een badge krijgen". Volgens Dedecker zegt Leterme: "We houden een zitje warm. Dat zei hij létterlijk." Leterme blijft erbij dat dat 'een geintje' was. "Ik zeg al lachend: 'Jean-Marie, ge zijt bij ons nog niet langs geweest. Ik zal een zitje voor u warm houden'."

Dedecker kent zijn kracht: zijn voorkeurstemmen, en het feit dat hij altijd en overal toegang heeft tot de media. Dat weten de andere partijen ook, en omdat er nogal wat zijn die best wat meer stemmen kunnen gebruiken, voelt Dedecker zich rustig. Hijzelf "heeft niet éénmaal contact met iemand opgenomen". Maar omgekeerd is het anders. De eerste politicus die belde was Kris Van Dijck van N-VA, los van de partijleiding. Ook vanuit het VB krijgt Dedecker telefoontjes. Met sommige individuele VB'ers is hij al jaren bevriend, zoals Freddy Van Gaever en Jürgen Verstrepen, de ex-radioman wiens inzichten goeddeels aansluiten bij die van de ex-judocoach. Of ook de VB-leiding contact opnam, wil Dedecker "bevestigen noch ontkennen".

Er wordt ook verteld dat Bart De Wever met Dedecker aan het onderhandelen was. Die geruchten (die toen nog niet waar waren) bereikten ook CD&V-voorzitter Jo Vandeurzen. Die stuurt zijn N-VA-collega Bart De Wever prompt een sms: 'Klopt het dat jij aan het praten bent met Jean-Marie Dedecker?' Antwoord van De Wever: 'Neen.'

Eerste bedrijf: ten huize Michel

Maar wat niet is, kan nog komen. Dedecker had al eens gepraat met de N-VA-top. Dat gebeurde in het voorjaar van 2004, toen de VLD het stemrecht voor migranten aanvaardde, wat Dedecker niet zinde. In restaurant Halifax in Deinze kwamen Bart De Wever en Geert Bourgeois over een overstap polsen bij wat toen nog 'bekende dissidente liberalen' waren: Hugo Coveliers en Jean-Marie Dedecker. Die gingen daar toen niet op in.

Jean-Marie Dedecker bespreekt zijn politieke toekomst met een oude buddy. Chris Michel, ex-journalist bij VTM en vandaag hoofdredacteur van de onafhankelijke cultuurzender Exqi. Michel legt hem uit wat Dedecker eigenlijk ook wel wist: dat als hij niet bij het VB wil aansluiten, hij moet aansluiten bij een andere partij. En dat dan de N-VA de meest voor de hand liggende optie was. Michel benadrukt "dat hij absoluut politiek ongebonden is. Ik heb vele socialisten onder mijn vrienden, zoals Frank Beke. Ik wilde alleen een beetje helpen, en vond het zinvol om hem een alternatief buiten het VB aan te bieden." "Die man is een idealist", zegt Dedecker:

Het is Chris Michel die Bart De Wever opbelt. De Wever zegt niet neen, maar stelt één voorwaarde. Niet meer op een semipublieke plaats, zoals destijds de Halifax: "Dat lekt toch uit." Michel stelt dan maar zijn eigen woning ter beschikking. Het huis aan de Lievekaai in Gent ligt niet alleen centraal tussen Antwerpen (De Wever) en Oostende (Dedecker), het is ook een prachtig pand, een schitterend gerestaureerde woning uit de middeleeuwen. Het decor draagt in grote mate bij tot het goede verloop van het gesprek.

De cruciale datum is woensdag 25 oktober. Dan zitten ze met zijn vieren samen: Chris Michel, Jean-Marie Dedecker, Bart De Wever en Ben Weyts, de woordvoerder van Geert Bourgeois. De Wever: "Je hebt iemand nodig met wie je achteraf kunt overleggen: heb ik de andere juist begrepen? Kloppen mijn indrukken met die van jou?"

De evaluatie van dat eerste gesprek is unisoon positief. Michel had het over een "enthousiaste, optimistische sfeer". Dedecker herinnert zich vooral de conclusie: "De N-VA hee je nodig", zei De Wever. Zij hadden stemmen nodig, een smoel en een sociaaleconomisch programma.Ten slotte was ook Bart De Wever een tevreden man: "Als je zou zeggen: ik schrijf vooraf op wat ik zou willen horen, dan kwam dat van a tot z uit."

Want wat laat Dedecker weten? Dat hij individueel wil komen, niet met een groep. Er was geen vraag om een ideologisch programma dat aangepast moest worden. Dedecker benadrukte dat hij tegen de PS-staat is, en vindt dat elke bevoegdheid die minder aan België toekomt, en meer aan Vlaanderen, de voornaamste politieke strategie is. De Wever: "Onze partij leeft immers nog altijd met een VU-trauma. Die werd voortdurend verruimd met mensen die ons zogezegd maatschappelijk wat konden bijbrengen, maar die soms haast neerkeken op onze corebusiness: het Vlaams-nationalisme. Vandaar dat in de N-VA de regel geldt: wie niet mee is met het Vlaams-nationalisme, moeten we niet hebben." De twee N-VA'ers horen dus wat ze graag horen.

Maar wat met die ene sms van Jo Vandeurzen? Ten huize Michel werden ook de mogelijke CD&V-reacties besproken, en hoe daarop te reageren. Ook daar liepen de meningen niet uiteen: het was zeker dat CD&V moeilijk zou doen, vandaar dat het in het belang van alle betrokkenen was om de zaak niet te laten uitlekken. Het werd even onwaarschijnlijk geacht, ook door Jean-Marie Dedecker, dat CD&V evenwel rond zijn persoon alleen het voor Leterme strategisch zo belangrijke kartel zou laten springen. Zo cynisch is de geschiedenis dus: die ene keer dat Dedecker het belang van zijn eigen persoon hoogst bescheiden inschat, maakt hij een zware inschattingsfout. Maar aan de Lievekaai te Gent dacht men "met 99 procent zekerheid" dat de CD&V-top zou inbinden. En als dat hypothetische één procentje toch bewaarheid zou worden? "Ik geef toe", zegt De Wever, "dan zouden wij zelfstandig doorgaan. Dat hebben we toen gezegd. In de waan dat dat nooit zou gebeuren."

Er volgt een tweede ontmoeting, op zondagavond 5 november, opnieuw in de woning van Chris Michel. Nu is de hele N-VA-top present: De Wever en Weyts, maar ook Vlaams minister Geert Bourgeois en ondervoorzitters Frieda Brepoels en Louis Ide. Ide is een 33-jarige arts uit Kortrijk, zelf auteur van een boekje over gezondheidszorg (Lof der Gezondheid). Hij had Recht(s) voor de raap grondig geanalyseerd, en tussen de verschilpunten zag hij vooral overeenkomsten. Op zijn blog staat nog altijd te lezen hoezeer Dedecker hem charmeerde: "We vonden elkaar. Het ondernemerschap waarvoor Jean-Marie staat, is namelijk nu aanwezig in de gezondheidszorg." En ook: "Ik geef toe, die man heeft zijn electoraal gewicht. En dat... kan gevaarlijk gaan worden. Als de N-VA te groot zou worden."

Er was bij de N-VA-achterban dus weinig weerstand tegen de inhoudelijke ideeën van Dedecker. In Gent deed eigenlijk alleen Frieda Brepoels wat moeilijk, over diens verregaande visie op roken. Louis Ide lust ook Dedeckers potentiële voorkeurstemmen. En hij niet alleen. De N-VA-top schat zijn electorale meerwaarde op ongeveer tachtigduizend stemmen.

De blog van Louis Ide bevat nog een interessant element: de zuurheid jegens CD&V, en vooral de katholieke zuil. In de woorden van de N-VA-ondervoorzitter: "Net nu viert de CM zijn verjaardag... Net nu zijn er meer echte armen, net nu zijn er meer chronische zieken die het financieel moeilijk hebben. En ze bouwen maar voort "hun paleizen", recentelijk nog eentje in Roeselare..."

"Ze hadden geen goed woord over voor CD&V", zegt Dedecker. "Ze voelden zich bedrogen tijdens de coalitiebesprekingen na 8 oktober, er was nog geen afspraak voor een kartel voor 2007, en de onderhandelingen verliepen zeer stroef. Vandaar ook dat ze mijn overstap nog een paar weken strikt geheim wilden houden: ze wilden al hun schepenmandaten veiligstellen, en die halve gedeputeerde in West-Vlaanderen."

"Dedecker neemt zijn dromen voor wensen", repliceert De Wever: "Als we CD&V echt kwijt wilden - eerst alle lokale akkoorden rond krijgen, dan uitpakken met Dedecker - dan hadden we moeten wachten tot 1 januari, want dan worden de schepencolleges wettelijk samengesteld. En bovendien waren we niet van plan CD&V te bedriegen. Dedecker vergeet namelijk dat we in kartel wilden blijven. Dát was het uitgangspunt."

Maar er zat ruis op de lijn, dat geeft ook De Wever toe. Na 8 oktober was er in sommige gemeenten wat wrijvingswarmte tussen CD&V en N-VA. Iedereen hoort dat: daar deed CD&V toch niet chic, daar toch niet dit en ginds toch niet dat. Zo'n sfeer straalt dan snel uit in een kleine partij als de N-VA. Ik zou liegen als ik zei dat dat psychologisch niet heeft doorgewerkt." (zucht) Dat is het klimaat waarin operaties starten waarin het risico en de draagwijdte verkeerd worden ingeschat."

Maar dat was toen niet het aanvoelen. Het zelfvertrouwen in de goede afloop was immens. Bourgeois verzekert Dedecker: "Ik zal niet vasthouden aan mijn ministerzeteltje." Dedecker: "Dat was the point of no return. Ik voelde dat het goed zat."

Intermezzo: Charlie Chaplin en Jan Segers

Daarna wordt er niet meer in Gent vergaderd, maar in het kabinet van Geert Bourgeois, in het Alhambragebouw in Brussel. Preciezer: in het privéappartement van Bourgeois, vlak bij het kabinet. Hier eindigt dus de inbreng van Chris Michel. Of toch niet? Michel: "Ik dacht dat ik gewoon mijn living een paar keer ter beschikking stelde, maar achteraf vernam ik dat de N-VA mijn naam gebruikte als code voor Jean-Marie Dedecker."

Dat klopt, en het bewijst de ernst waarmee de overstap van Dedecker werd voorbereid. De partij heeft overigens een sterke traditie in discreet onderhandelde overeenkomsten. De kartelafspraak met CD&V van februari 2004 lekte nergens uit. Ook ditmaal hield de N-VA de kaken op elkaar. De Wever wilde de naam van Dedecker nergens zien verschijnen, zelfs niet in een mail, want die is zo naar een fout adres verstuurd. Een N-VA-medewerker stelde voor om 'Chris Michel' te gebruiken, als codenaam voor Dedecker. Iedereen deed dat, en al snel werd het een automatisme. Het was zelfs handig: top-N-VA'ers konden zelfs op de trein vrijelijk gsm'en: ze spraken over Chris Michel, geen toevallig meeluisterend oor dat argwaan koesterde. De Wever: "Nu sla ik me met een plank voor mijn kop dat we hem niet Charlie Chaplin hebben genoemd."

De radiostilte leek algemeen. Op één uitzondering na. Jean-Marie Dedecker had Jan Segers, journalist bij Het Laatste Nieuws, in vertrouwen genomen. Ze maakten een afspraak volgens het klassieke journalistieke stramien: je schrijft nu nog niets, maar als het nieuws van mijn overstap naar buiten mag komen, garandeer ik jou de primeur. Zulke afspraken zijn legio in de Wetstraat. Zo zou ook ditmaal gebeuren. De dramatische gevolgen kon zelfs een behendige mediaspeler als Dedecker niet bevroeden.

Tweede bedrijf: D-Day, van Dedeckerdag naar Disaster-day

De gemakkelijke aanvaarding bij de N-VA luchtte Dedecker op. Want al toonde hij het niet, de verbanning uit de VLD had hem diep gegriefd. "Ze proberen je te vernietigen. Niet alleen als politicus, maar ook als mens." En bij de N-VA vond hij niet alleen een partij, maar ook politiek gezelschap. "Ik had een goede relatie met Bart De Wever. Je kunt elkaar aanvullen, als hoofd en benen. Op den duur word je een duo van communicerende vaten." Het zelfvertrouwen was er. Dedecker en Brepoels hebben zelfs gewed tegen de rest: Leterme zal nooit een breuk riskeren. "Daarvoor is hij te pragmatisch. We kennen hem toch, als mens."

Het zag er ook veelbelovend uit. Op zaterdag 25 november organiseerde de N-VA een weekend te Corsendonck over de koers naar de verkiezingen van 2007. De komst van Dedecker was het voornaamste en ook spectaculairste gespreksonderwerp. Er waren amper twee tegenstemmen. Bart De Wever heeft dus geen moeite om een akkoord te krijgen van het N-VA-kader rond Jean-Marie Dedecker. De liefde ging ver: de Cassandrabeweging van Dedecker had voor 21 januari het Congrescentrum in Gent afgehuurd voor een eerste politiek stichtingscongres, de N-VA nam dat over, voor een eerste congres met Dedecker als special guest star. We schrijven zondag 26 november.

Nu moet het snel gaan. Dedecker roept zijn groep samen op dinsdag 28 november. Het mailverkeer tussen de N-VA, waar nu ook woordvoerder Piet De Bruyn ingeschakeld wordt, en de medewerkers van Dedecker neemt toe: het mediamoment wordt grondig voorbereid. Donderdag 30 november moet voor de N-VA D-Day worden, Dedecker-Dag. Die voormiddag had het nieuws op een persconferentie bekendgemaakt moeten worden, en de kleine staf van de N-VA bereidt die gebeurtenis minstens zo minutieus voor als een groot pr-bureau.

Intussen was er één kink in de kabel gekomen: het inlichten van de CD&V-top. De vergadering is gepland voor maandag 27 november, zo snel mogelijk na het Corsendonckweekend. Agendaproblemen van de minister-president strooien roet in het eten. Ze zullen elkaar pas woensdag zien, om 17 uur in de namiddag. De Wever: "Toen begon het kiele-kiele te doen. Nu, we konden de persconferentie natuurlijk nog altijd uitstellen, maar toch." Diezelfde middag krijgt De Wever bezoek van Dedecker en journalist Jan Segers. Op dat ogenblik wist de N-VA hoe de kaarten lagen; donderdagochtend zou Het Laatste Nieuws de overstap in primeur brengen.

Wat men niet wist, was dat Yves Leterme achterdochtig was geworden. Hij ontmoet zaterdagavond al mevrouw Bourgeois in het Concertgebouw in Brugge, zonder Geert. Die is 'op weekend'. Leterme koppelt het sms'je van Vandeurzen aan de afwezigheid van Bourgeois: "Als dat maar goed afloopt", laat hij zich later ontvallen.

Het was een retorische vraag, want voor de N-VA valt D-Day één dag vroeger dan gepland was. Het is niet D-Dag, maar disaster-day. Volg de chronologie.

14.30 uur: Ben Weyts stuurt naar Piet De Bruyn en Jan Vanbrussel de 'speaking note' voor de persconferentie van de dag erna. "Heb net afgetoetst met Chris Michel", klinkt het nog. Het is een gedetailleerd draaiboek: "Algemeen: zo positief en vriendelijk mogelijk. Niet defensief. Ontspannen sfeer, glimlach. Op het einde van PC krijgt JM N-VA-speld opgespeld op kostuumvest door jonge N-VA'ster." Een uitgebreide vraag-en-antwoord anticipeert op alle mogelijke opwerpingen. Soms doet de tekst glimlachen, als blijkt dat Dedecker naar de N-VA stapt omdat die partij "de meest vernieuwende, progressieve (eigen cursivering, WP/FR) eisen" stelt. Bijzonder intrigerend is ook het antwoord op de vraag: 'Is CD&V op de hoogte? Staat het kartel niet op springen?' Antwoord, anderhalf uur voor De Wever en Bourgeois het nieuws zullen overbrengen aan Vandeurzen en Leterme: "We nemen onze beslissingen autonoom, maar ook met respect voor elkaar. Het spreekt voor zich dat wij de partijtop van CD&V over de toetreding van CM ('Chris Michel', WP/FR) hebben ingelicht. Zij hebben daar akte van genomen."

Omstreeks 17 uur vertrekt De Wever naar Leterme. Hij weet dat er onweer dreigt, straks. "In de auto dacht ik voortdurend: dit is fout. Ik moet de CD&V'ers inlichten dat Dedecker bij de N-VA komt, dat er morgen niet alleen een persconferentie komt, maar dat het nieuws met 100 procent zekerheid ook al op de voorpagina van Het Laatste Nieuws staat. Er is zelfs geen mogelijkheid meer om te onderhandelen."

De Wever is al asgrauw als hij de hand van Leterme en Vandeurzen schudt. De CD&V'ers merken dat er iets niet in de haak zit: "Bart, scheelt er wat?" Waarna de droge mededeling valt. Vandeurzen is zichtbaar not amused - én hij had De Wever vooraf verwittigd, én de N-VA had duidelijk geen open kaart gespeeld tegen CD&V. Vandeurzen was onderkoeld, op het cynische af. "Proper. Ik kan me voorstellen dat het morgen al in de krant staat, zeker?" De Wever moet nu helemaal met de billen bloot. "Ik voel me ook rot."

Over de reactie van Leterme lopen de versies uiteen. In N-VA-kringen wordt gezegd dat hij "fasten seatbelts" zou hebben gezegd, en: "Jo, jij verzorgt hierover de communicatie." Versta: een zeer moeilijk moment, maar we raken er wel door. Bart De Wevert "weigert commentaar te geven op de inhoud van vertrouwelijke gesprekken. En zelfs als die versie zou kloppen, vertaal ik dat niet als 'Leterme zag de komst van Dedecker aanvankelijk wel zitten'. Wij hebben hen koud gepakt, en dan duurt het altijd even voor alle consequenties helemaal doordringen."

Om elf uur 's avonds brengt de VRT-radio het nieuws. Leterme kan de slaap niet vatten, zoekt op Google naar 'Dedecker' en 'N-VA'. Hij weet al wat de volgende ochtend zijn eerste vraag zal zijn aan zijn partijvoorzitter: 'Jo, ik wil Herman erbij.'

Derde bedrijf: 'good old' Herman

De N-VA-top zit op donderdag 30 november nog aan het ontbijt als ACW-voorzitter Jan Renders op het radioprogramma Voor de dag als eerste een zwaar schot lost voor de boeg van Dedecker. Toch is er nog geen paniek bij Geert Bourgeois of Bart De Wever: "Je kon van die hoek moeilijk verwachten dat ze enthousiast zouden doen. Die kritiek hadden we verwacht."

Ook de persconferentie, om halfelf op partijhoofdkwartier De Barricade, verloopt succesvol. De Wever: "Achteraf zegt iedereen natuurlijk dat de hele operatie-Dedecker van meet af aan waanzin was, maar ik verzeker je: op het moment zelf hoorde ik van alle journalisten, op één na, dat de CD&V het kartel nooit zou durven te laten springen."

Binnen CD&V is namelijk niet alleen het ACW boos. Het eerste wat Herman Van Rompuy die ochtend zegt: "Jo, dit gaat niet." Ook de 'ethisch conservatieven' aanvaarden Dedecker niet. Om 13 uur maakt de Oostendse CD&V al bekend dat het kartel met de N-VA verbroken is. De Oostendse CD&V-schepen Veulemans heeft eerst naar Leterme gebeld voor advies, en die zegt categorisch: "Geen sprake dat Dedecker lid wordt van onze fractie." Kort daarvoor had Leterme ook een telefoontje gepleegd met sp.a-voorzitter Vande Lanotte. De twee mannen denken niet anders.

Na het CD&V-bureau, waar de verontwaardiging algemeen was, vragen Vandeurzen en Leterme opnieuw om een onderhoud met Bourgeois en De Wever, even later is ook Frieda Brepoels aanwezig. Vandeurzen voert het woord: "Jullie maken autonoom lid wie jullie willen: daar heeft CD&V inderdaad geen inspraak in. Maar we hadden nog geen kartelafspraak voor 2007, en we melden u dat we daar niet meer aan beginnen." Vandeurzen waarschuwt: "Jullie moeten kiezen. Denk goed na wat jullie aan het doen zijn. Voor ons is het: kartel ja, Dedecker neen." De N-VA-top "nam daar akte van", conform het eigen taalgebruik. Dus werd Dedecker niet gelost.

Dan volgen voor de N-VA verbijsterende minuten. In het Alhambragebouw hoort de verzamelde partijtop (incluis Dedecker) op VRT-radio Johny Vansevenant het einde van het kartel aankondigen. "En ineens komt Leterme hetzelfde vertellen." Bart De Wever weet amper hoe reageren. Bourgeois daarentegen reageert flegmatiek. In het tumult trekt hij zich even terug om een dossier in te studeren voor de Vlaamse regering waarop hij verwacht wordt. Net voor hij vertrekt, zegt Bourgeois: "Ik had net mijn vrouw aan de lijn. Betty zegt: doorgaan."

Die avond volgt een inderhaast bijeengeroepen partijbestuur van de N-VA. Dedecker biedt zijn ontslag aan: "Ik wil jullie toekomst niet hypothekeren." Het vertrouwen in Jean-Marie Dedecker wordt bevestigd. De Wever: "Dedecker interpreteerde die stemming als: ze staan achter mij, het kartelverhaal is afgesloten. Maar je moet de psychologie van onze basis kennen: die mensen steunden Dedecker, maar geen mens wilde het kartel zomaar opgeven. We hadden vooraf gedacht: 99 procent kans dat CD&V dit zou slikken. Ineens zaten we in het verhaal van die ene procent. We hadden er ons mentaal niet op ingesteld."

Wat die week nog volgt, is vooral nazaad. Interviews, commentaren, analyses. Op tv zorgen Eric Van Rompuy en Jean-Marie Dedecker voor een bits verbaal nummertje: de wederzijdse antipathie druipt van het scherm. Bart De Wever geeft in interviews een eerder moedeloze indruk. Geert Bourgeois van zijn kant geeft een eerder paniekerig interview: hij voelt ineens aan dat men 'aan het spinnen' is over over zijn persoon, en hij pikt geen stiekeme destabilisatie van een minister in functie. De paniek sloop binnen.

Maandag, 4 december. Opnieuw een N-VA-partijbestuur. De Wever: "Op dat moment konden we de staat van de wereld opmaken. Onze mailbox sloeg tilt. Terwijl je aan het lezen was, kwamen die binnen: ting-ting-ting. Tientallen, honderden, zonder ophouden. En de inhoud daarvan was gemengd, op zijn zachtst gezegd. Trouwe mensen die lieten weten: 'De Wever, voor mij hoeft de N-VA niet meer.' En nieuwe mensen die binnenkwamen... Ik zag die karakterwijziging van de N-VA voor mijn ogen gebeuren. Dag na dag, van die maandag tot zaterdag, is de twijfel toegenomen. Dat geef ik grif toe."

"Ik zit al twee jaar te timmeren aan een verhaal dat als een pijl gericht is op de verkiezingen van 2007. Plotseling wordt die hele koers omgegooid. We hadden als opdracht van de partijraad gekregen: verruim u, en blijf in kartel. En in plaats van te verruimen, verliezen we leden. Voor het eerst heb ik de redenering ontwikkeld: dit was niet de bedoeling. We hebben ons ernstig in de miserie gewerkt."

Heeft Jean-Marie Dedecker dat ook zo begrepen? Op het partijbestuur van maandag neemt hij het woord: "Ik zie dat er vertwijfeling is. Moet ik opstappen?" Andermaal weigert het partijbestuur zijn ontslag. Voor een man als Dedecker is er dan één weg: vooruit. "Zelfs De Wever heeft me ooit gezegd dat CD&V binnen 24 uur zou terugkomen op zo'n beslissing. Leterme gaat nooit alleen naar de kiezer."

En inderdaad, CD&V kwam terug. Maar niet op de manier waarop Dedecker dat had gewenst. Om halfdrie was het N-VA-partijbestuur afgelopen, amper een halfuur laten worden De Wever en Bourgeois bij Vandeurzen en Leterme geroepen. De CD&V'ers bieden ze een 'afkoelingsperiode' aan. En Vandeurzen werkt intussen aan een nieuw akkoord.

De Wever was alvast gecharmeerd, ditmaal door CD&V. "Zij hebben maandag het signaal gegeven: wij willen praten. Ik zat toen nog niet op dat punt. Ik dacht toen nog: 'Zij zijn de sterksten, en ze hebben ons buitengezet, dan moeten zij nu de opening maken.Wel, zij hébben de opening gemaakt.'"

En intussen doet Jean-Marie Dedecker zijn best om een voorbeeldig N-VA-lid te zijn. "Ik zou een interview in de weekendeditie van Het Laatste Nieuws krijgen: de tekst heb ik vooraf laten nalezen door Bart. Want het was toen ook al direct van: 'Dedecker doorbreekt de communicatiestop.' Helemaal niet. Ik had alles vooraf doorgesproken."

"Ja en neen", zegt De Wever. "Het feit is: Leterme ging door, en Dedecker ook. Dedecker is een politiek beest. Hij ziet een podium, en springt erop. Ge kunt hem niet van televisie branden. Eenmaal konden we hem overtuigen om níét naar een tv-studio te gaan. Die van Morgen beter zetten toen toch geen lege stoel op het podium, waar hij had kunnen zitten: dat moet hem geweldig pijn hebben gedaan."

Vanaf maandag 4 december begint bij Bart De Wever een proces dat uiteindelijk zaterdag eindigde: als de keuze is tussen een N-VA die opnieuw wat doelloos partijtje speelt op zijn eentje, of een N-VA met Dedecker, dan kiest hij voor het eerste. Ook al moet hij daarvoor zijn woord breken. "Ik zag alles gebeuren wat niet mocht gebeuren." Intussen had Leterme ook goede punten gescoord bij Geert Bourgeois. In de Vlaamse regering probeerde Bert Anciaux even aan de stoel van zijn intieme aartsvijand Bourgeois te schudden, maar dat liet de minister-president niet toe: "Er zijn afspraken met Geert gemaakt, punt uit."

Maar De Wever wil niet alleen de bocht maken. Hij zal de partij - bij de N-VA betekent dat: de partijraad - die keuze laten maken. Hij zal dus níét laten stemmen over Jean-Marie Dedecker, maar over het kartel. De Wever: "Het was fout gelopen. Elke grijstint was weg. Het was wit of zwart. En het was toegespitst op één man. NIet meer op de N-VA."

"Maar als ik de partijraad wilde laten kiezen, moest er ook iets substantieels zijn om voor te kiezen." Dedecker begreep die risico's van die strategie. Hij protesteerde, maar haalde het niet. En in die cruciale dagen miste hij de steun van Frieda Brepoels, die wegens ziekte onbereikbaar was.

De Wever rook zijn kans, en de CD&V-top deed dat ook. Donderdagavond werd er tot halfdrie 's nachts onderhandeld. Vrijdagavond weer tot halftwaalf 's avonds. Voor N-VA onderhandelden De Wever en Bourgeois, voor CD&V Yves Leterme, Jo Vandeurzen en... Etienne Schouppe. De aanwezigheid van die laatste bewijst de ernst van de onderhandelingen: Schouppe is immers de man die alle lokale, gemeentelijke akkoorden patroneert. Hij heeft een goed zicht op de plaatsen waar er problemen zijn, op de afspraken, hij kan desgevraagd ontmijnen, 'oplossen'. Dat is voorlopig ook gelukt, op een viertal 'black points' na, waar het niet eenvoudig is om CD&V en N-VA op één lijn te krijgen. Izegem is zo'n gemeente.

Vrijdagnacht heeft De Wever wat hij wil: een ernstig voorstel van CD&V. "En het was een heel goed akkoord, met stevige afspraken over logistiek, mandaten en inhoud." Eén man moet een prijs betalen: Jean-Marie Dedecker. Bij wijze van compromis stelt de CD&V-top voor dat Dedecker één verkiezing moet overslaan. De Wever meldt dat per telefoon aan Dedecker. Na lichte aarzeling zegt hij: 'Ik doe dat niet.'

De Wever: "Het was bevreemdend. Ik zat tegelijk met de CD&V-top een globaal akkoord te onderhandelen, en tegelijk wist ik niet waar we met de N-VA intern zouden landen. Emotioneel was het van het ene uiterste in het andere. Er waren voorzitters van arrondissementen die om elf uur 's morgens zeiden: 'We moeten alleen gaan', die in de namiddag zich bedachten - 'neen, we moeten in kartel gaan' - en die je 's avonds weer aan de lijn kreeg: 'Ik heb eens goed met mijn vrouw gepraat: we moeten toch maar alleen gaan.' En intussen was het chaos in de media. De ene kwakkel na de andere verscheen. Dat ik Marie-Rose Morel in de armen zou zijn gevallen. Er was zelfs geen rechtzetten meer aan. Ik wist het niet meer. Ik wist stilaan wat ik wilde, maar ik wist niet wat de partij wilde. Ik moest die zaterdag afwachten."

Vierde bedrijf: de finale

Zaterdag 9 november. Eerst is er partijbestuur. Daar wordt open gediscussieerd, maar er is geen consensus. Het komt tot een stemming, an sich al een ongewone stap binnen de N-VA. De stemming toont die verdeeldheid: tien voor het akkoord, tien tegen, tegen twee onthoudingen.

De partijraad zal dus beslissen. De vergadering vindt plaats in Asse, Dedecker krijgt bij binnenkomst een daverend applaus. Hij neemt het woord. Bart De Wever zwijgt, voorlopig. Maar hij noteert: "Toen ik hem hoorde spreken, dacht ik: 'Wij worden gegarandeerd een andere partij. Deze man is wie hij is. Maar uit alles wat ik toen wist - welke mensen mij lieten weten dat ze de N-VA zouden verlaten, welke andere mensen stonden te trappelen om binnen te komen - besefte ik dat de komst van Jean-Marie Dedecker de partij fundamenteel zou doen veranderen."

Dedecker geeft een toespraak zoals dat van hem verwacht wordt. Hij doet zijn best, antwoordt zonder franjes. Maar zonder het zelf te beseffen, leverde de ex-judocoach de partijraad het bewijs dat hij 'geen van hen was'. Achteraf beklaagt hij zich erover dat niemand hem had gecoacht, had gewezen op de gevoeligheden van zijn nieuwe partij. Hij zei voortdurend: Ik, ik, ik. Het woord 'wij' werd vergeten. 'Ik ben jullie garantie op olympisch goud'. Dat is geen N-VA-taal. Hij zei ook: jullie hebben wel goede parlementsleden, maar niemand kent ze." De Wever: "En die mensen zitten in die zaal. Hoe kon hij nog verwachten dat die partijraad voor hem zou kiezen? Dat was zoveel als zeggen: 'We stellen hier een dictator perpetuus aan.'"

Dedecker zelf denkt dat hij het goed heeft gedaan. Hij verlaat de zaal, weer onder applaus, vertrouwend op de goede afloop, om de partijraad de kans te geven zich in alle vrijheid om zich uit te spreken. Er wordt een glas gedronken in een café vlakbij, samen met zijn medewerker Jan Van Brussel en Ben Weyts. 'Het komt goed', zegt Weyts. Maar na enige tijd krijgt die meer sms'jes, en wordt hij zenuwachtiger met de minuut.

Intussen trekt De Wever in persoon de strop vast rond de nek van Dedecker. "Jullie hebben twee opties. Ofwel kiezen tussen een verhaal waar we al twee jaar aan bouwen zijn. Daarnaast heb je een blind avontuur met de man die je zonet hebt gehoord."

De zaal stemt. Twee derde steunt het voorstel van De Wever. Het was gedaan met Jean-Marie Dedecker.

De Wever: "Ik heb nog altijd sympathie voor die vent. Wij hebben samen gedroomd. Maar de droom is een nachtmerrie geworden. Wij hebben ons in onze gesprekken iets wijsgemaakt dat niet realistisch was. Ik voel me daar voor een stuk verantwoordelijk voor. Al is de schade vooral voor Dedecker. Maar ik leef niet in een wereld waar alles is toegespitst op één mens."

Epiloog: en dan is er alleen maar bloed

Dedecker kon de spanning niet meer aan en was al in zijn auto gesprongen, richting Oostende. Daar hoort hij het verdict. De Wever geeft interviews. Terwijl ik zeg: 'Ik wil dat hij blijft', krijg ik al via de media het bericht dat Dedecker met ons niets meer te maken wil hebben."

Ze gaan allebei eenzaam de nacht in. Dedecker blijft overeind met de hulp van een fles wijn. Met vijftig telefoons. Die avond zelf al: met honderd e-mails. "Ik heb een kind verloren. Je moet daar door. Al wat je niet vernietigt, maakt je groter. Wat zei Hemingway? You can destroy someone, you never can defeat him. Ze hebben me platgeklopt. De VLD was daar niet toe in staat, de N-VA wel. Er zijn mensen van wie je het verraad niet verwacht. Dat is hetzelfde als getrouwd zijn en drie dagen later bedrogen worden."

De Wever kraakt emotioneel. Hij is amper in staat om zondagochtend naar De zevende dag te gaan, neemt zijn vrouw en oudste zoon mee. Hij heeft Dedecker nog niet ge-sms't of gebeld, maar wil hem daar in de ogen kijken en een gesprek voorstellen. "Maar aan de ingang werd ik al door een cameraploegen opgewacht. Dat heb nog nooit meegemaakt. Die brachten me naar de schminkkamer, waar Dedecker al zat, met een tweede cameraploeg. Ik dacht: 'Hier wordt een stuk Shakespeare verwacht'. Dat is dan ook opgevoerd. Ik heb hem eventjes voorgesteld om te praten, maar zijn respons deed me niet echt vermoeden dat hij er klaar voor was." Dedecker: "Die man is het niet waard."

De Wever aanvaardt de verbittering van zijn vriend-voor-veertien-dagen. "Wat hij mij terecht verwijt, en waaronder ik lijd, is dat Dedecker inderdaad de vraag gesteld heeft: 'Maar wat als het springt?' En wij hebben toen gezegd: 'Het zij zo.' We hebben onze belofte gewoon niet kunnen waarmaken. Is dat woordbreuk? Dat zijn zware woorden die me pijn doen, maar Dedecker heeft een grond om dat te zeggen. Alleen vond ik niet dat ik een politiek project van 10.500 leden en 200.000 kiezers kon opofferen aan één man. Die prijs is gewoon veel te hoog."

Dedecker: "Dat Leterme de kans grijpt om de N-VA uit te kopen, het is zijn volste recht. Dat Vande Lanotte rondbelt om mij te liquideren, ook. A la guerre comme à la guerre. Mijn partner was de N-VA. Ze wilden via mij tonen: we kunnen ook een vuist maken. En als dank kreeg ik die vuist in mijn gezicht."

"Jullie moeten eens weten wat men met mij doet. Ik praat dan niet eens over de show van verraad en lafheid. Al wie niet tot het centrum behoort, moet rechtsextremist zijn. Ik ben ineens een fascist. Staatsgevaarlijk. Er moet een cordon rond mij liggen. Ik zeg: noem mij fatsoenlijk rechts, of averechts. Maar ze maken gewoon iedereen kapot die een beetje afwijkt van wat het establishment wil. Ik zit met een Berufsverbot. Wordt dan iedereen die niet mee wil doen met CD&V, sp.a of VLD, gedwongen om zich tot het VB te wenden als hij politiek wil overleven? Is dat democratisch?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234