Dinsdag 13/04/2021

Karig en barok

Net als Ren� Appel is Lee Burke steeds maar aan hetzelfde boek bezig

Misdaad van René Appel & James Lee Burke

Ook de stijl maakt een misdaadroman. René Appel houdt het steeds sober, James Lee Burke is stukken ingewikkelder. En toch schrijven ze allebei meer dan doorsneethrillers.

René Appel

Loverboy

Prometheus, Amsterdam, 297 p., 16,95 euro.

James Lee Burke

De maan van de rode paarden

Oorspronkelijke titel: In the Moon of Red Ponies

Vertaald door Henny van Gulik & Ingrid Tóth

Luitingh, Amsterdam, 351 p., 19,90 euro.

In de meeste thrillers van de Nederlander René Appel (60) hebben de personages wel een lichte klap van de molen gehad. Of ze krijgen hem in de loop van het verhaal. Ze ontsporen als ze hun problemen trachten op te lossen en maken grote fouten door dat ene kleine foutje te willen verbergen. Iemand gaat uit de bocht als niet alleen zijn vrouw hem verlaat, maar hij ook nog zijn zelf opgebouwd bedrijfje dreigt te verliezen. Of de getrouwde dorpsdominee wordt verliefd op een andere vrouw en heel het dorp kijkt als het ware mee in de slaapkamer. Appel vindt zijn inspiratie meestal in krantenberichten en dat resulteert in verhalen die altijd over dagelijkse dingen gaan. Geen wereldomvattende plots. Het dorp, de stadswijk is de setting en een uitstapje naar de Belgische Ardennen is een wereldreis. Appel is een karig auteur. De personages lopen elkaar niet in de weg: een tiental is een menigte. Ook de stijl blijft sober: geen franjes, weinig adjectieven, een minimum aan beelden. De Elsschot of de Bordewijk van het misdaadverhaal. Sinds hij debuteerde in 1987 schreef hij een kleine twintig thrillers. Tien keer is hij genomineerd voor de Gouden Strop en een paar keer kreeg hij de prijs. Ook voor zijn jongste psychologische thriller, Loverboy, kreeg hij een nominatie. Een typische Appel, waarin het hoofdpersonage zelf voor de spanning zorgt. Dit keer heet ze Yoka. Ze schrijft misdaadromans en is getrouwd met journalist Hans. Ze vermoedt dat hij haar bedriegt. Met haar nieuwe boek vlot het niet. Haar heldin, de privé-detective Anouk, moet een verdwenen tienermeisje opsporen en dat gebeurt met veel vallen en weinig opstaan. Meer en meer gaat Yoka zich identificeren met Anouk en ze kruipt echt in haar huid als ze de minnares van haar man gaat zoeken. Als ze hem zonder dat te echt willen neerschiet, is het eigenlijk Anouk die de trekker overhaalt. Een verhaal in het verhaal, het blijft een wat geconstrueerde bedoening. Toch maakt Appel geen brokken. Wat moeilijker wordt het als Eefje, de vriendin van Hans, ook nog zwanger blijkt van Hans. Yoka dringt binnen in het leven van Eefje en die laat haar begaan, zelfs als ze heel opdringerig de baby mee gaat verzorgen. De schikgodinnen staan klaar om hun werk te doen. Appel is de auteur van één grote roman en al zijn misdaadromans verdienen een paar sterren. Zo ook zijn Loverboy. Maar zijn beste thriller is dit niet, daarvoor is hij net iets te voorspelbaar en te geconstrueerd. En soms wel heel Noord-Nederlands qua taal. "Een vissige amuse", ik hoor het nog niet zoveel Vlamingen zeggen in een restaurant.

James Lee Burke (69) is een heel wat minder karige misdaadschrijver. Bij Burke moet je nu en dan nog weleens een inspanning doen om een volzin te lezen, er ook wat natuurbeschrijvingen bij nemen en houden van een complexe plot. Maar je wordt ruimschoots beloond voor de moeite. Burke begon met schrijven in de jaren zestig, publiceerde drie romans die aan Faulkner deden denken, geraakte gebrouilleerd met zijn uitgever en zocht dan vijftien jaar naar een nieuwe. Meer dan honderd uitgevers weigerden zijn The Lost Get-Back Boogie, een thriller die uiteindelijk genomineerd werd voor een Pulitzer Prize. Een jaar of vijftien geleden begon hij prijs na prijs te krijgen en werd hij vergeleken met schrijvers als James Ellroy, Jim Thompson. Dat kwam vooral door een reeks rond Dave Robicheaux, een Vietnam-veteraan en cajun rechercheur met een ruwe bolster en een hart van goud. Het decor was het diepste zuiden van de Verenigde Staten, de moerassige kreken van Louisiana. De maan van de rode paarden, Burkes jongste misdaadroman, is het vierde deel van een nieuwe reeks die hij startte in 1997. Hoofdpersonage Billy Bob Holland heeft eigenlijk veel weg van Robicheaux. Beiden zijn getourmenteerde mensen die kampen met een onverwerkt verleden en last hebben hun agressiviteit onder controle te houden. Billy Bob, een gewezen Texas Ranger is nu advocaat in een stadje waar hij samen met zijn vriendin, detective Temple, leeft. Heel onverwacht duikt daar de psychotische rodeo-cowboy Dixon op. Hij was ooit veroordeeld tot een lange celstraf, onder meer omdat hij getracht had Temple levend te begraven, maar door een juridische vergissing kwam hij vroeger vrij. Dixon is een religieuze fanaat geworden die door een vreemde speling van het lot gaat samenwerken met Billy Bob. De setting is het mooie Amerikaanse Montana, waar eco-activist Johnny American Horse, een nazaat van Crazy Horse, last krijgt met de grote baas van een laboratorium dat duistere dingen doet. Billy Bob wordt de advocaat van Johnny en geraakt natuurlijk in de problemen. Het lijkt ingewikkeld, maar James Lee Burke houdt het verhaal perfect in de hand met personages die gedreven idealisten zijn en tegen beter weten in vechten voor een eerlijker wereld. In elk hoofdstuk zondigt Burke tegen de regels van het genre: hij maakt tijd voor natuurbeschrijvingen, zijn dialogen zijn niet altijd spits, je krijgt uitgebreide achtergrondverhalen, hij bouwt een liefdesverhaal in dat bij een auteur met minder literaire flair melig zou klinken. Net als René Appel is Lee Burke steeds maar aan hetzelfde boek bezig. Een mengeling van politiek en filosofie, van tederheid en geweld, van idealisme en hebzucht.

Fred Braeckman

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234