Woensdag 17/08/2022

InterviewProfessor Karen Celis

Karen Celis, coördinator gelijkheidsbeleid aan VUB, wil niet zwijgen na ontslag prof: ‘Ik kan en wil dit niet laten passeren’

Karen Celis: 'We gaan intern veel harder op tafel kloppen.' Beeld Illias Teirlinck
Karen Celis: 'We gaan intern veel harder op tafel kloppen.'Beeld Illias Teirlinck

VUB-rector Caroline Pauwels wil het liefst dat iedereen over de zaak-D.T. zwijgt. Maar professor Karen Celis, academisch coördinator van het gelijkheidsbeleid binnen de VUB, is dat niet van plan. ‘Ik wil dat de studenten weten: ik hóór jullie.’

Ann Van den Broek

Vorige week bracht deze krant aan het licht dat de VUB een professor archeologie ontslagen heeft, nadat er 23 meldingen waren binnengekomen van grensoverschrijdend gedrag met studentes, intimidatie en machtsmisbruik. Was u daarvan op de hoogte?

“Nee. Ik heb het samen met de rest van het land in de krant gelezen. Ik ben academisch coördinator gelijkheidsbeleid binnen onze universiteit, en een goede werking van het meldpunt voor grensoverschrijdend gedrag is een van onze aandachtspunten. Maar ik was niet op de hoogte van de meldingen, noch van het feit dat die geleid hebben tot het ontslag van een collega. Dus ik was compleet verrast.”

Wat vooraf ging

De VUB zette eind vorig jaar professor archeologie D.T. (49) aan de deur wegens grensoverschrijdend gedrag. De Morgen bracht vorige week aan het licht dat er 23 meldingen tegen de man zijn binnengekomen, over feiten die zich afspelen tussen 2007 en 2020.

Dat is toch vreemd, gezien uw functie? Wordt u dan niet geconsulteerd?

“Ik word niet gehoord in individuele gevallen. Natuurlijk krijg ik net zoals de volledige VUB-community inzage in de rapporteringen over het globale aantal meldingen. Maar ik word niet systematisch ingelicht en al zeker niet over concrete cases. Dat hoort uiteraard ook zo, gezien de vertrouwelijkheid van dergelijke meldingen.”

Heeft het u ook verrast dat het grensoverschrijdend gedrag zo lang kon doorgaan? De eerste klachten zouden in 2010 al zijn binnengelopen.

“Dat komt helaas heel vaak terug in dergelijke zaken. De realiteit van onze hele maatschappij is dat heel wat zaken heel lang getolereerd geweest zijn. We zitten nu, na #MeToo, op een scharnierpunt: de tolerantie is op.”

Is dat ook niet makkelijk voor de universiteit om zich achter te verschuilen? Tien jaar geleden was het toch ook wel duidelijk dat proffen studentes niet mogen vragen welk ondergoed ze dragen?

“Zeker. En ik denk dat de daders dat ook wel weten, dat hun gedrag niet correct is. Maar de cultuur was nog anders toen. En wanneer je in een cultuur opereert waarin er toch niet tegen opgetreden wordt, dan kan je ongestoord voortdoen.”

Rector Caroline Pauwels kondigde trainingen en allerhande procedures aan om dergelijke zaken in de toekomst beter te kunnen aanpakken. Maar misbruik binnen universiteiten is niet nieuw. Dat komt toch erg laat?

“Binnen een universitaire context heb je heel erg scherpe machtsrelaties. We weten uit onderzoeken dat er zulk gedrag aan universiteiten voorvalt. Hoeveel dat is in vergelijking met andere sectoren, daar hebben we geen zicht op. Het dark number is altijd erg groot, veel slachtoffers melden zich nooit.”

“We zijn dus nooit zo arrogant geweest om te denken dat het hier niet zou kunnen voorvallen. Trainingen, procedures en deontologische code: wij waren daar al een hele tijd mee bezig. Maar dergelijke interne processen gaan nu eenmaal traag en moeizaam. Dat we een aantal versnellingen hoger moeten schakelen, is nu duidelijk.”

Was het geen prioriteit voor de universiteit?

“Jawel, maar een van vele. Hoe gaat dat aan een universitaire instelling? Duurzaamheid is ook een prioriteit, andere groepen knokken voor aandacht en voor interne democratie.”

“We gaan intern veel harder op tafel kloppen. Dit moet gewoon veel beter. We moeten eerder signalen opvangen die voorafgaan aan zo’n gedrag, zodat we het kunnen vermijden. We moeten performanter zijn in ons optreden wanneer het ons gemeld wordt. Dat leren de klachten van de studenten in de kranten wel erg duidelijk: de instelling wordt niet ervaren als een instituut dat heel performant heeft opgetreden tegen grensoverschrijdend gedrag. Er wordt wel aan gewerkt, maar duidelijk niet op een manier die tegemoetkomt aan de noden van de slachtoffers. Er is ook te weinig met hen gecommuniceerd op een manier die hen hielp. Dat is een van de lessen die wij nu trekken.”

De eerste recente melding kwam er in mei 2020. Het heeft geduurd tot december 2020 vooraleer de universiteit de prof aansprak op zijn gedrag. Daar zitten twee examenperiodes tussen: dat is erg lang.

“Correct. Maar het is niet dat er niets gebeurd is in die tussentijd. Men is er wel degelijk mee aan de slag gegaan. Maar je moet procedures volgen, je kan niet overhaast te werk gaan.”

Kan je helemaal vermijden dat er grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt?

“Je kan in ieder geval zorgen dat iedereen goed op de hoogte is van waar er meldingen gemaakt kunnen worden, waar er gesproken kan worden over verontrustend gedrag. Wij hebben een meldpunt en een netwerk van vertrouwenspersonen, maar dat moeten we nog meer onder de aandacht brengen bij iedere nieuwe lichting studenten en medewerkers.”

“Wat je zeker moet doen is bij de aanwerving van personeel is iedereen heel duidelijk op de hoogte stellen van de deontologische code en welk gedrag niet getolereerd wordt. Iedereen moet beseffen wat de normen en de waarden van deze instelling zijn. We hebben wel meldpunten en trainingen allerhande, we hebben een deontologische code, maar niemand zou hier mogen kunnen starten zonder zich daar ten volle bewust van te zijn. Ook studenten niet. Dat moet volledig doordringen in elke cel van de organisatie en in de interne communicatie en evaluatie. Dat is nu zeker veel te weinig het geval.”

Zeer opvallend aan dit verhaal: er is een dading afgesloten tussen de VUB en D.T., waardoor de universiteit geen info mag geven over de zaak. Daardoor kan hij elders in een soortgelijke functie weer aan de slag, zonder dat de nieuwe werkgever op de hoogte is.

“Dat ligt de studentes die melding gemaakt hebben heel zwaar op de maag. Dat begrijp ik enorm goed. En het spijt me erg dat naast wat hen overkwam ze zich daar ook nog zorgen over moeten maken. Dat zie je ook terugkomen in de zaak-Bart De Pauw. Een van de hoofddoelen van vrouwen om dergelijk gedrag aan te kaarten, is precies om te zorgen dat het stopt. Dat er niet nog slachtoffers vallen. Op deze manier bereiken zij dat doel natuurlijk niet.”

“Maar sowieso wordt dat niet gedaan: je kan als universiteit niet opvolgen waar al je ex-werknemers naartoe gaan en dan proactief de nieuwe werkgevers informatie verschaffen.”

Niet van allemaal, maar misschien wel van degenen die ontslagen zijn voor grensoverschrijdend gedrag. Dat aantal is te overzien, nemen we aan?

“Uiteraard. Maar feit is dat het niet gebruikelijk is. Ook niet in dergelijke gevallen. Wat wel vaker voorkomt is dat een nieuwe werkplek, zeker in het geval van academische functies, om aanbevelingsbrieven vraagt. Dan wordt er wel vaker contact opgenomen over het functioneren van een persoon. Maar dat gaat dan steeds uit van de nieuwe werkgever.”

BIO

- °1972
- professor gender en politiek aan de VUB
- co-directeur van het RHEA Expertisecentrum voor Gender, Diversiteit en Intersectionaliteit
- academisch coördinator gelijkheidsbeleid binnen de universiteit
- lid van het Equality Team binnen de VUB

Wat vindt u van die gang van zaken?

“Kijk, we kunnen aannemen dat het hier ging over zeer ernstig grensoverschrijdend gedrag, aangezien de werknemer in kwestie ontslagen is. Dan vind ik dat er met die persoon een traject had opgestart moeten worden om inzicht te geven in het eigen gedrag, en hopelijk komt er dan ook schuldinzicht. Want dat is de beste garantie dat zulk gedrag zich niet meer zal herhalen: wanneer de persoon zelf begrijpt dat hij fout was. Dat is iets wat de universiteit kan opnemen. Maar dat is bij mijn weten niet gebeurd.”

Uw universiteit heeft beslist om niet meer over deze zaak te communiceren. Waarom doet u dat wel?

“Ik vind het heel erg belangrijk om dat net wel te doen. Ik wil dat de betrokken studentes die zoveel moed hebben gehad, maar ook alle andere studenten en medewerkers van de VUB weten: ik hóór jullie. Ik kan en wil dit niet laten passeren. Ik ga mee zorgen dat jullie stem blijft voortklinken. Ik ga nog harder werken om ervoor te zorgen dat er echt wat gaat veranderen.”

De Morgen onderzoekt grensoverschrijdend gedrag aan de universiteiten, naar aanleiding van de zaak D.T. aan de VUB. Heeft u zelf grensoverschrijdend gedrag meegemaakt tijdens uw opleiding? Wil u daarover getuigen in een ruimer artikel over het onderwerp? Mail kort uw verhaal en uw telefoonnummer naar tips@demorgen.be zodat we u kunnen contacteren. Met uw informatie wordt zorgzaam omgegaan. Niets wordt gepubliceerd zonder uw uitdrukkelijke toestemming.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234