Maandag 01/03/2021

Boekrecensie

Karel De Gucht over het gebrek aan realiteitszin in Guy Verhofstadts 'De ziekte van Europa'

Karel De Gucht. Beeld Stefaan Temmerman
Karel De Gucht.Beeld Stefaan Temmerman

Karel De Gucht fileert het nieuwe boek van Guy Verhofstadt over de belabberde staat van Europa hoog boven de wolken. "Een politicus moet idealen hebben, maar hij moet ook kunnen handelen in functie van realistische doelstellingen op korte termijn, en daar ontbreekt het mij in dit hooggestemde boek volledig aan."

Op pagina 141 schrijft Guy Verhofstadt: "Een middenweg is er niet." Dit is vintage Verhofstadt. De ziekte van Europa is gans vintage Verhofstadt. En dat is op zich een verdienste. Guy pent neer wat hij vindt van het huidige Europa. Hij vindt dat maar niets. Hij pent neer wat het zou moeten worden. De meest individuele expressie van de meest individuele emotie. Hij is, om Willem Kloos te citeren "een God in het diepst van zijn gedachten".

Het is niet makkelijk een etiket te plakken op het meest recente boek van Guy Verhofstadt. Is het een essay? Of is het een pamflet? Het heeft de lengte en de ontwikkeling van een essay. Zonder meer. Zomaar eventjes 280 pagina's. Maar het is in wezen een pamflet. Een essay probeert - wat nog niet wil zeggen dat het lukt - een probleem, een onderwerp van diverse kanten te bekijken en daaruit een visie te distilleren.

Verhofstadt heeft een visie, die niet ter discussie staat. Zeker niet voor hem. Dat geldt trouwens niet alleen voor Europa, waar hij trouwens pas na een vrijage met Margaret Thatcher een adept van is geworden. Dat is ook altijd zijn sterkte en zijn zwakte geweest in de nationale politiek. Dat vurige maakte dat hij de burger kon overtuigen van het recht uit de gemeenschap te stappen en er een verkiezingsoverwinning op te bouwen terwijl dit een onzinnige gedachte is. Maar evenzeer had hij niet door dat Wilfried Martens met hem niet verder kon.

Dezelfde Guy Verhofstadt ontmoet ik in De ziekte van Europa. Ik heb het met aandacht maar ook met plezier gelezen tijdens een nachtvlucht naar Brussel, van zijn verafgode Verenigde Staten van Amerika naar het Avondland dat zonder zijn recepten sowieso geen toekomst meer heeft. Hoog boven de wolken. Dat is toch de perfecte plek om Guy te lezen?

Guy Verhofstadt. Beeld PHOTO_NEWS
Guy Verhofstadt.Beeld PHOTO_NEWS

Feiten door een vleesmolen

De ziekte van Europa is vlot geschreven, met een massa aan ervaringenen overvloedige historische verwijzingen. Het probleem is evenwel dat hij al die feiten, al die informatie in zijn visie wil wringen. En dat wringt.

Hij stelt bijvoorbeeld dat de Europese Unie geen groei kent of in ieder geval veel te weinig. Wat juist is. Wat onjuist is, is dat het de rest van de wereld goed vergaat. China staat voor een decennium van trage groei. De productieve groei van China bedraagt 3 procent, wat voor Europa een zegen zou zijn, maar voor een opkomende economie die de ambitie heeft een higher middle-income country te worden veel te weinig is en politieke gevaren inhoudt van planetaire omvang. De grondstofproducerende landen zitten in zak en as door de verminderde vraag van China. Hoe lang blijven de Verenigde Staten nog 2,5 procent groeien met een olieprijs van 50 dollar die het voordeel van schaliegas tenietdoet?

Karel De Gucht. Beeld Stefaan Temmerman
Karel De Gucht.Beeld Stefaan Temmerman

De waarheid is dat het in wezen nergens ter wereld goed gaat. Larry Summers, gewezen minister van Financiën van de VS, professor aan Harvard en wereldvermaard financieel econoom, schreef vorige week in de Financial Times een doorwrocht artikel - The case for expansion - waarin hij wijst op het gevaar dat de ganse wereld in een Japans scenario terechtkomt van lage groei, lage inflatie en een reële interest die tegen de 0 procent aanschurkt.

Guy Verhofstadt ziet dat probleem. Maar alleen voor Europa. Want dit is een onmisbare bouwsteen voor zijn pessimistische visie-ontwikkeling over de Europese Unie. Hij duwt de feiten door een vleesmolen. Wat tekortdoet aan de diepgang van zijn analyse.

Hij ziet dat Europa al meer dan een decennium van de ene crisis in de volgende belandt. De wijziging van de Verdragen, wat uiteindelijk resulteerde in het Verdrag van Lissabon. De financiële crisis die overwaaide uit de VS met de nasleep van de overheidsschulden in Europa en het Griekse drama dat niet moet onderdoen voor Sophocles. De migratiecrisis die de eeuw van de migratie inluidt. En nu het brexit dat de Europese Unie voor een existentiële vraag stelt. Wat zijn wij: een vrijhandelszone of een innovatief bovenstatelijk project, an ever closer Union?

Karel De Gucht. Beeld Stefaan Temmerman
Karel De Gucht.Beeld Stefaan Temmerman

De grote overwinnaar van het Verdrag van Lissabon is het Europees Parlement. Daarover is eigenlijk iedereen het eens. Tenzij Guy, terwijl hij de meest visibele fractieleider in dat eigenste Europees Parlement is. Hij vindt dat nog altijd alles door de raad van ministers en bij unanimiteit wordt beslist. In feite wil hij een Gouvernement d'Assemblée. Want hij zit in die assemblée, het Europees Parlement. Verder in zijn boek zal hij trouwens de Raad naar de prullenmand verwijzen. Weg damit.

Weinig realistische dromen

De Europese Unie moest de financiële crisis te lijf gaan zonder daar de nodige gereedschapskist voor te hebben. En ja, daardoor is kostbare tijd verloren gegaan. Maar dat Ierland, Portugal en Spanje uit de crisis komen en Griekenland niet, is dat de fout van Europa? Het Europees toezicht op de banken, is dat geen grote stap vooruit die nauwelijks een paar jaar geleden voor onmogelijk werd gehouden? Stelt dat nauwelijks iets voor omdat dit alleen geldt voor de systeembanken? Wat overigens niet klopt, want ook het toezicht op de kleinere banken moet nu ook volgens Europese criteria gebeuren.

Guy Verhofstadt. Beeld Wouter Van Vooren
Guy Verhofstadt.Beeld Wouter Van Vooren

Zou Italië plotseling lagere interesten hebben als er een bankenunie zou bestaan zoals Guy Verhofstadt die ziet? Ik betwijfel dat. Is de oplossing voor een brexit een Europa met volledige en geassocieerde lidstaten waarbij de laatste categorie alleen meespeelt in de interne markt? Gaat Groot-Brittannië ooit aanvaarden de regels van de interne markt te volgen die ze niet mee beslist hebben en zoals Zwitserland en Noorwegen nu doen financieel bij te dragen? Ik ben er zeker van dat zij dat nooit zullen aanvaarden.

Het kern-Europa dat een gemeenschappelijke macro-economische politiek volgt, zich akkoord kan stellen over de uitgangspunten van de sociale zekerheid, een bij meerderheid besliste gemeenschappelijke buitenlandse politiek heeft en een Europees leger, wie behoort tot dat kern-Europa? Ik denk niet dat ze met voldoende zijn om te whisten.

Het is belangrijk idealen te hebben. Een politicus moet die hebben. Ik heb die ook. En ook ik ben dikwijls gefrustreerd geweest tijdens mijn mandaat in de Europese Commissie over de kansen die we lieten liggen. Maar een politicus moet die frustraties ook kunnen verbijten en denken en vooral handelen in functie van realistische doelstellingen op kortere termijn die de lange termijn zo min mogelijk hypothekeren. Daaraan ontbreekt het mij in dit hooggestemde boek doorspekt van weinig realistische toekomstdromen.

Guy Verhofstadt, De ziekte van Europa, De Bezige Bij, 368 p., 24,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234