Vrijdag 22/11/2019

Kansarm, en toch elitair

Ze lezen er Cicero, Machiavelli en Dickens. En wie er onvoldoende van heeft begrepen, krijgt strafstudie. Leerlingen uit een van de armste buurten van Londen krijgen op de Michaela Community School, misschien wel de strengste van het VK, volop kansen. 'Ze willen hier duidelijk de achtergrond van de kinderen verslaan.'

"Hun thuistaal gebruiken? What a stupid idea. Hier wordt Engels gesproken. Wij willen dat onze jongeren later de beste kansen krijgen en, wie weet, naar Oxford of Cambridge kunnen gaan. Een goede taalbeheersing helpt daar vanzelfsprekend bij." Voor headmistress Katharine Birbalsingh, een vriendelijke maar gereserveerde Nieuw-Zeelandse, is het zonneklaar. Op haar door de overheid gesubsidieerde Michaela Community School, waar zowat de helft van de 480 leerlingen anderstalig is, mag slechts één taal op de speelplaats of in de gangen worden gesproken.

Samen met pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool) zijn we op bezoek bij wat The Times "de strengste school van het Verenigd Koninkrijk" noemt. Michaela ligt in de schaduw van het Wembley Stadium en huist in een voormalig grijs kantoorgebouw. "Knowledge is power",valt te lezen op een van de grote spandoeken. "Werkwijze van een private school. Helemaal gratis." Een hek scheidt de school van de buitenwereld. In het parkje aan de achterkant doolt een verslaafde rond en slapen enkele zwervers op een bankje.

Deze wijk, de boroughBrent, mag worden gezien als een van de armste van Londen en is op etnisch vlak het meest divers. Juist hier richtte Birbalsingh in 2014 een topschool op voor buurtkinderen. Egalitair, maar tegelijk ook elitair. Vandaag zijn er zoveel aanmeldingen dat plaatsen verloot worden. Zo goed als alle leerlingen hebben een migratieachtergrond, voornamelijk van Afro-Caraïbische komaf. Het grootste deel van hen is kansarm, terwijl een op de vijf bijzondere leer- of zorgnoden heeft.

Al meteen bij binnenkomst valt op dat Michaela anders is dan de meeste scholen. Aan de receptie hangen uitspraken van de toenmalige Londense burgemeester en de huidige buitenlandminister Boris Johnson. Hij geeft aan dat hij zelden "zo'n ongelofelijke school" heeft gezien. Toch zijn het niet zijn woorden die het meeste opvallen. Het is de stilte die je bekruipt. Een totale afwezigheid van geluid. In de brandschone gangen wordt niet gerend, geroepen of zelfs luidop gepraat. Alleen op de zachtste fluistertoon mag er worden gesproken.

Consequent

"Het is zeer klinisch", zegt De Bruyckere. "Je ziet hier gedrag dat je in oude kloosters verwacht. Maar voor dit publiek bestaat er in Vlaanderen geen vergelijkbare school. Ze gaan hier te werk zoals we denken dat de elitecolleges dat bij ons decennia geleden deden. 'Als je alles uit het kind moet laten komen, kom je nergens', zeggen ze hier. Je ziet daarom dat ze nadruk leggen op traditie. Je weet toch dat staatssecretaris Theo Francken (N-VA), ook een pedagoog, later een eigen school wil oprichten? Streng en elitair, maar wel voor iedereen toegankelijk. Ik vermoed dat hij hier al aan het watertanden zou zijn."

Michaela is al sinds de oprichting in 2014 de inzet van het Britse onderwijsdebat. Waar conservatieve Britten de klassieke visie van de school verheerlijken, wordt ze verketterd door progressieven. Zij hebben vooral moeite met de nadruk die er ligt op tucht en discipline. Detention en demerits, zeg maar strafstudie en strafpunten, spelen er een cruciale rol. Leerlingen krijgen bijvoorbeeld strafstudie als ze make-up of juwelen dragen, hun smartphone meenemen of een pen vergeten zijn, maar ook als ze hun huiswerk niet af hebben, een minuut te laat komen, met hun ogen rollen of een slechte zithouding aannemen.

"Ze willen in alles consequent zijn", zegt De Bruyckere. "In het Verenigd Koninkrijk liepen de gedragsproblemen op school ook de spuigaten uit. De overheid sprak zelfs van een gedragscrisis. Maar vanuit de pedagogiek bekeken zou je eerder motiverend dan bestraffend moeten werken. Ik kan mij daarom inbeelden dat dit voor veel mensen een nachtmerrie is. Strafstudie wordt bij ons ook niet op deze manier gebruikt, maar er is aan de andere kant nooit slechts één methode die werkt. 'Het is hier zo stil dat ik mij kan concentreren en kan leren', zei een leerling net. Dat is ook een sleutelzin."

Vorig jaar kwam Michaela wel in een mediastorm terecht. Het personeel ontving (doods)bedreigingen omdat een leerling tijdens de lunch apart werd gezet. Een straf, omdat de ouders het etensgeld niet hadden betaald. Birbalsingh verdedigt haar beleid vol vuur.

"Zijn wij de strengste school? We zijn streng, dat zeker. Maar wat mij stoort is dat veel mensen niet begrijpen dat de kinderen hier gelukkig zijn. Ze geven aan dat ze de strafstudie verwelkomen. Leerlingen uit kansarme families hebben nood aan een strikte structuur en krijgen daardoor kansen. Ik gruwel ervan als ik hoor dat andere scholen er vooral voor willen zorgen dat de kinderen 'zich thuis voelen' of dat ze hen willen 'faciliteren'. Natuurlijk is dat een fijn gevoel en klinkt dat logisch, maar volgens mij helpt het de kansarme kinderen niet vooruit."

Een recent rapport van de Britse onderwijsinspectie Ofsted geeft Birbalsingh extra munitie. In elk opzicht verdiende haar school het predikaat 'uitmuntend'. Het eindoordeel leest als een reclamefolder: "De leerlingen gedragen zich verantwoordelijk en zijn in hoge mate gedisciplineerd", klinkt het. "De school is een extreem rustige en veilige leeromgeving en leerlingen geven aan dat ze zich deel voelen van een hechte familie. Kansarme leerlingen boeken er substantiële vooruitgang en doen het even goed als andere leerlingen. De schooldirectie en de leerkrachten koesteren voor alle leerlingen even hoge verwachtingen."

Ontsnappen

"We krijgen veertig uur les en moeten elke dag twee uur huiswerk maken." Eerste- en tweedejaars Haarshiv (11) en Shirali (12) leiden ons in hun donkergroen uniform zelfverzekerd rond. "Eerst wilde ik hier niet naartoe komen, omdat ik had gehoord dat ze zo streng zijn", zegt Shirali. "Maar al na de eerste week voelde ik me er thuis. Ik vind het fijn dat we in een goed tempo leren." Haarshiv geeft aan dat hij de sfeer op school zo fijn vindt. "Ik heb hier snel veel vrienden gemaakt. En, belangrijker, hier wordt niet gepest."

Het duo neemt de Belgische bezoekers op sleeptouw door de school. Eerste stop: de les Engels. Leerlingen leren er hoe zij aantrekkelijke teksten kunnen schrijven. Ze analyseren samen Oliver Twist van Charles Dickens en gaan na op welke manier hij door zijn taalgebruik de erbarmelijke situatie van de kindarbeiders aanklaagde. Vijfentwintig paar handen vliegen bij elke vraag van de leerkracht de lucht in. Een naar Vlaamse normen ongeziene participatiedrang, maar toch is de keurig geklede man voor het bord niet tevreden. "De zonnige kant van de klas was een stuk sneller", zegt meneer Ashton. "One, two, three, again!"

De Bruyckere kijkt zijn ogen uit. "Heb je gezien wat daar op het bord staat? 'Als je de woorden van iemand anders gebruikt, ben je aan het citeren en moet je aanhalingstekens gebruiken. Vergeet ook je bron niet te vermelden.' Zoiets moeten wij nog op de hogeschool uitleggen." Hij bladert door de aantekeningen van verschillende leerlingen. "Ze schrijven hier korte essays over het humanisme en de renaissance. Je kunt zeggen dat ze hier streng zijn en dat er een hondentraining gebeurt, maar ze gaan duidelijk ook voor inzicht."

Ook tijdens wiskunde doet elke leerling zo goed als elk moment mee. Verslappen is niet toegestaan. Van het oppakken van de boekentas tot het wegleggen van de pennen: alles wordt getimed. Geen seconde gaat verloren. De leerkracht, mevrouw Quinn, hanteert hetzelfde verschroeiende tempo. Ze lijkt alomtegenwoordig. Terwijl ze enkele sommen uitlegt, maant ze quasi tegelijkertijd een leerling aan om geen inkt op zijn tafel te morsen en werpt ze een blik op de antwoordbordjes die alle leerlingen omhoog steken.

"Er wordt bijzonder veel herhaald", fluistert De Bruyckere achterin de klas. "Ik heb nog nooit zo'n wiskundeles gezien. Het tempo ligt drie keer zo hoog als normaal. De leraar doet haar uitleg, maar stelt meteen de volgende vraag. Dat zij veel aan het woord is, betekent niet dat de leerlingen niet worden gehoord. Door iedereen een antwoord op zijn eigen bordje te laten schrijven, moet elke leerling meedenken. Niemand kan ontsnappen en er gebeurt een foutenanalyse. Het is heel cru, maar kijk naar dit publiek en vraag je af wat er in de meeste Belgische klassen zou gebeuren." Hij zucht en glimlacht. "Ik weet echt niet wat ik daarvan moet denken."

Harry Potter

Haarshiv en Shirali trekken aan onze mouw. We moeten verder. Hun stopwatch - ze mogen hooguit twintig minuten doen over de begeleide rondleiding - wacht niet. Laatste stop: de bibliotheek van Michaela. Ze ziet er op het eerste gezicht uit als elke andere schoolbibliotheek. Maar schijn bedriegt. Leerlingen krijgen er vanaf elfjarige leeftijd onder meer Plato, Cicero, Suetonius, Machiavelli, Confucius, Emile Zola en Shakespeare voor de kiezen.

"We moeten elke twee weken een boek lezen", zegt Haarshiv. "We mogen kiezen, maar moeten het begrijpen en er inhoudelijke vragen over beantwoorden. Er volgt elke keer een toets waarop we minstens 70 procent moeten halen. Als dat niet lukt, volgt er strafstudie."

Luchtigere boeken zijn er nauwelijks te vinden. Een rekje staat vol met niet-verplichte literatuur. We vinden er Harry Potter en Roald Dahl, maar evenzeer John Irving en Ernest Hemingway. "Kun je een leerling die bij ons naar het beroepsonderwijs zou gaan Marcus Aurelius geven? Ik weet het niet. Blijkbaar wel. Ze willen hier duidelijk de achtergrond van de kinderen verslaan. Zo mogen ze ook thuis niets anders dan deze boeken lezen om het niveau niet naar beneden te halen." De Bruyckere onderbreekt zijn uitleg. Hij kijkt schap na schap na. "Kijk eens hier: een anthologie van Arabische literatuur. Waar kom je dit bij ons op school tegen?" Hij staat even stil. "Deze bibliotheek hakt er wel in, hoor. Ik had dit nooit verwacht. Het is alsof wij onze twaalfjarigen Het verdriet van Belgiëzouden laten lezen."

Vergeet niet dat Michaela niet selecteert aan de poort. Anders gesteld: leerlingen die bij ons in het beroeps- of technisch onderwijs zouden zitten, werken zij aan zij met leeftijdsgenoten uit ons algemeen secundair onderwijs. Het roept vragen op over de werkwijze van de school. Kan wel elke leerling over deze lat springen? De Bruyckere twijfelt. Hij wijst erop dat de strafstudie een dubbele functie heeft. Het moet niet alleen ongewenst gedrag tegengaan en van de school een veilige omgeving maken, maar het dient eveneens als bijles.

Ook valt op dat de leerkrachten alle aantekeningenboekjes, waarin onder meer onverwachte overhoringen en huiswerk staan opgenomen, nauwgezet hebben doorgenomen. Elke fout wordt opgemerkt en bijgestuurd met extra uitleg. Uit verschillende tests zou blijken dat ze twee keer zoveel vooruitgang boeken als leeftijdsgenoten uit andere scholen, maar voorlopig hebben de leerlingen nog niet kunnen deelnemen aan de centrale examens. Objectieve gegevens over hun prestaties ontbreken dus vooralsnog. De onderwijsinspectie prijst wel de omgang met kinderen met bijzondere leer- of zorgnoden. "Ze worden aangemoedigd en krijgen ondersteuning. Relatief gezien boeken zij evenveel leerwinst als alle andere leerlingen.

Drilsessie

Toch komt Michaela soms een beetje beangstigend over. Zo volgen nieuwe leerlingen voor het begin van het schooljaar een bootcamp van anderhalve week. Ze worden er getraind in de Michaela-methode en leren om geruisloos door de gangen te lopen, hun spullen uit te pakken en worden vertrouwd gemaakt met het lestempo. Maar de echte drilsessie vindt plaats tijdens de lunch, die een halfuurtje duurt en waarbij leerlingen warm eten en een dessertje voorgeschoteld krijgen.

Terwijl sommige schoolgenoten nog netjes hun plaats zoeken - hier geen geduw of getrek - dreunen anderen al luidop het gedicht 'If' van Rudyard Kipling op. Een spektakel dat zich elke dag herhaalt. Ook moeten de leerlingen na het eten, waarbij ze geacht worden te discussiëren over een actueel onderwerp, een dankzegging doen. Vijf minuten lang zoeft elke hand omhoog en staat leerling na leerling recht. Leerkrachten, die de namen van de honderden kinderen moeten kennen en hierop ook worden getest, houden een oogje in het zeil en berispen hen als ze niet snel genoeg van hun stoel veren of als ze niet luid genoeg spreken.

"Again!", klinkt het meermaals op ferme toon. Telkens weer bedanken de leerlingen hun moeder, hun leerkrachten of hun medeleerlingen voor de gegeven hulp en inspiratie. Ook de 'special guests' uit België worden al roepend gehuldigd. "One, two, clap", roept de jongen na zijn korte speech. En de hele zaal klapt ritmisch, keer op keer.

"Ik weet niet of ik hier als leerling had willen zitten, maar iedereen heeft er baat bij als ook de zwaksten van de samenleving het allerbeste onderwijs krijgen", zegt De Bruyckere. "Uit Michaela kunnen we twee belangrijke lessen trekken. Het belang van sterk leiderschap en een duidelijke visie staan voorop, want zo trek je enthousiaste leerkrachten aan die zich willen inzetten. Maar minstens even belangrijk is de rotsvaste overtuiging die hier heerst dat iedereen meer kan dan vaak vooraf wordt aangenomen. Het niveau is hoog, maar iedereen moet mee. Die boodschap zet aan het denken."

Volgens Birbalsingh mag niets los van elkaar worden gezien. Kansen geven hangt samen met structuur. Stilte op de gang met ritmisch geklap tijdens de lunch. "Work hard, be kind", luidt het motto van de school. "Wij geloven dat de leerkracht meer weet dan de kinderen", zei Birbalsingh eerder. "De meeste leraren geloven daar niet in. Zij denken dat kinderen en leerkrachten min of meer hetzelfde weten, wat verklaart waarom zij menen dat de leerkracht de leerlingen louter moet gidsen." Ze voegt er nu aan toe dat veel van de ouders afhangt. "Willen zij onderwijs met veel lestijd en analyse, maar waarbij de lat hoog ligt? Als het antwoord 'ja' is, dan kun je ons model overal toepassen. Ook in Vlaanderen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234