Zaterdag 05/12/2020

Interview

Kanko: "Ik hoef niemand dankbaar te zijn dat ik mee aan tafel zit"

Assita Kanko: "Het was vallen en opstaan, trial and error, maar dat had ik er graag voor over."Beeld Joris Casaer

Van overdreven veel politieke correctheid kun je Assita Kanko (34), rijzende ster van de MR in Brussel, niet beschuldigen. Maar als het gaat over migratie, vrouwendiscriminatie of Afrika-beleid, is de Belgisch-Burkinese natuurlijk wel een ervaringsdeskundige. "Het is wraakroepend dat in Afrika de helft van het potentieel - de vrouwen - nauwelijks benut wordt."

Dat zij het huishouden netjes alleen zou doen, terwijl haar vier jongere broers buiten lekker tegen een balletje trapten, daar kon geen sprake van zijn. En waarom mocht zij, als klein meisje, niet gewoon op haar vingers fluiten of in ontbloot bovenlijf rondhollen, terwijl haar broers dat dagelijks deden? Het moge duidelijk zijn: de rebel in Assita Kanko is niet bepaald geboren toen ze goed tien jaar terug uit Burkina Faso in België neerstreek.

"Al op jonge leeftijd had ik vaak ruzie met mijn ouders. (lachend) Je wilt niet weten hoe vaak ik te horen heb gekregen dat ik later een slechte echtgenote zou worden, en de hele familie te schande zou maken. Tot mijn ouders het een beetje zat werden, en ze mijn broers finaal verplichtten om ook hun steentje bij te dragen."

"Toen ik achttien was en een journalist die ik goed kende vermoord werd, raakte ik ook politiek geëngageerd rond de vrijheid van meningsuiting en de vrouwenrechten in mijn geboorteland. Op mijn allereerste betoging, begin 1999, heb ik op een gegeven ogenblik de microfoon gevraagd, omdat ik vond dat niet alles gezegd was. Waarop ik de jongeren in Burkina opriep zich met de politieke situatie te bemoeien, en de dictatuur niet langer te pikken."

Assito Kanko.Beeld Joris Casaer

"Van het een kwam het ander: eerst probeerden de machthebbers me nog te paaien met cadeautjes, maar al snel werd er druk uitgeoefend op mijn vader en mijn familie."

Twee jaar later vertrok Assita noodgedwongen uit haar geboorteland, waarna ze via de liefde uiteindelijk in België belandde.

België, veel saaier kon je het wellicht niet bedenken voor een vrouw die het in haar geboorteland eerst tegen de patriarchale structuren, en vervolgens tegen de dictatuur opnam?
(lachend) "Klopt! In Burkina wilde ik dolgraag in de journalistiek. Dat is daar zoiets als in het leger gaan: als journalist ben je een geëngageerde held die ten strijde trekt voor meer rechtvaardigheid. Toen mijn vriend me overtuigde om met hem in België te gaan leven, zag ik dat aanvankelijk niet echt zitten: wat kon ik daar in hemelsnaam gaan uitrichten met mijn engagement? De vrouwen liepen er gewoon in jeans als ze dat zelf graag wilden, het land was een toonbeeld van democratie en alles liep er toch netjes op rolletjes?"

"Ik ben uiteindelijk gezwicht, maar op twee voorwaarden: ik wilde in België mijn drang naar engagement waarmaken door er in de politiek te stappen, en mocht ik er niet gelukkig zijn, dan zouden we samen naar Ghana vertrekken."

"Uiteindelijk zijn we hier in 2004 neergestreken, waarna ik al heel snel besefte dat ook België zijn problemen had, en net iets ingewikkelder in elkaar zat dan ik vooraf gedacht had. En dat er nog meer dan voldoende werk op de plank lag."

U toont zich op sociale media bijzonder begaan met wat er in Afrika gebeurt: de revolutie in uw geboorteland Burkina Faso enkele maanden terug, de protesten tegen de president die zich nog maar eens verkiesbaar wil stellen in Burundi vandaag, de Afrikaanse bootvluchtelingen: ervaart u uw engagement op dat vlak als een soort van morele plicht?
"Nee, want ik ben net zo geraakt door pakweg de vrouwenrechten in India. Wat er in Afrika fout loopt, raakt me misschien nog iets harder, omdat ik daar opgegroeid ben, maar als ik daar aandacht voor vraag is dat toch vooral vanuit het besef dat de impact van heel wat van die gebeurtenissen vaak veel globaler is dan wij denken."

"Neem nu Burundi. Centraal-Afrika is een bijzonder woelige en onstabiele regio. Als het Burundese regime nu weigert de akkoorden van Arusha te respecteren, dan kan de vlam daar in een mum van tijd in de pan slaan, met alle gevolgen van dien voor andere landen in de regio, zoals Rwanda of Congo. Als we vanuit België een signaal kunnen geven zoals Alexander De Croo dat deze week deed, dan moeten we dat zeker niet nalaten, maar een gecoördineerde actie op Europees niveau zou nog beter zijn."

"Tegelijk wil ik benadrukken dat het niet aan Europa is om overal de problemen te gaan oplossen: de tijd van de kolonisering ligt al even achter ons en de Afrikaanse landen zelf moeten ook hun verantwoordelijkheid opnemen. Bijvoorbeeld in het democratiseringsproces, of op vlak van economische ontwikkeling, zodat mensen ter plekke een toekomst kunnen uitbouwen."

"Ik kan het niet voldoende benadrukken: in Afrika wordt tot vandaag de helft van het potentieel - de vrouwen - nog altijd systematisch uitgeschakeld of minstens onderbenut. Dat is wraakroepend."

Assita Kanko.Beeld Joris Casaer

Nochtans heerste er in Afrika vooral een oorverdovende stilte na de recente vluchtelingendrama's op de Middellandse Zee.
"Europa heeft de verantwoordelijkheid om mensen te redden en om goede en doorzichtige asielprocedures op te zetten, gecoördineerd en goed gecommuniceerd."

"Tegelijk moeten we ons inderdaad afvragen hoe het kan dat sommige gelukzoekers blijkbaar zo wanhopig zijn over de situatie in hun eigen land dat ze toch nog bereid zijn om heel bewust de grootst mogelijke risico's te nemen om toch maar aan die ellende te ontsnappen. En ons de vraag stellen hoe groot dan wel niet de verantwoordelijkheid is van presidenten die zich al twintig jaar of langer aan de macht vastklampen."

Intussen sterven de Afrikaanse vluchtelingen natuurlijk wel bij bosjes op zee: is een open-grenzenbeleid voor u dan een optie?
"Nee, laten we realistisch blijven. We slagen er nu al niet in om de integratie van enkele honderdduizenden migranten hier tot een succesverhaal te maken, en zelfs flink wat tweeverdieners hebben het hier vandaag lastig om de eindjes aan elkaar te knopen."

"Wel moeten we ons migratiebeleid beter organiseren, en een soort Europese greencard die meer legale migratie mogelijk maakt, lijkt me ook geen slecht idee. Al was het maar omdat we zo in Afrika misschien komaf zouden maken met het idee dat Europa een soort van onbereikbaar paradijs is. Een verboden vrucht werkt nu eenmaal altijd aanstekelijk."

U profileert zich, in de politiek en daarbuiten, opvallend sterk op thema's die heel nauw aansluiten bij uw eigen achtergrond en parcours. Moeten we dat dan maar een voor de hand liggende keuze noemen?
"Niet meteen, in die zin dat mijn overtuigingen rond pakweg migratie, integratie of het Afrika-beleid gewoon ook losstaan van wie ik toevallig zelf ben. Ik ben zwart, maar voel me ook Belg in hart en nieren én tegelijk sterk betrokken bij wat zich nu afspeelt in Burundi bijvoorbeeld. Vanuit de overtuiging dat mensen geen losse puzzelstukjes zijn en dat alles in deze maatschappij wel ergens met elkaar gelinkt is."

Bent u hier de vrouw geworden die men in uw geboorteland nooit wilde dat u zou worden?
"Zelfs niet enkel de vrouw, ik ben gewoon een vrije burger geworden. Ik ben ook niet de moeder geworden die ik moest worden. Vaak krijg ik hier vanuit de de Afrikaanse gemeenschap de vraag wanneer er een tweede kind komt, want één kind, dat is toch géén kind?"

"In de Afrikaanse cultuur is de groepsdruk nog altijd heel groot, en zeker als vrouw is er altijd wel een oudere zus of oom die je bij de hand neemt en mee de weg uitstippelt. Daar had ik geen zin in, ik wilde mijn eigen leven leiden en dat is ook gelukt, al was het lang niet altijd de gemakkelijkste weg. Het was vallen en opstaan, trial and error, maar dat had ik er graag voor over."

"Het was voor mij heel confronterend vast te stellen dat zeer veel vrouwen van allochtone afkomst ook hier in België maar heel moeilijk kunnen ontsnappen aan die collectieve druk, en dat is natuurlijk net zo goed een vorm van onderdrukking. Zowel de angst voor de eenzaamheid als de financiële afhankelijkheid werken vaak bijzonder verstikkend."

Een reclamebureau op zoek naar het perfecte rolmodel voor de allochtone gemeenschap in ons land zou het zo mooi niet gecast krijgen: vrouw, zwart, tweetalig, universitair diploma en politiek geëngageerd. Voor u het beseft, bent u ook de perfecte excuustruus voor de MR?
"Dat risico is niet zo groot, denk ik, al sluit ik zeker niet uit dat men dat ooit wel gedacht heeft. Iemand kan in mijn ogen enkel een excuustruus zijn als ze zelf niet nadenkt. Nu, als ik één ding niet ben, dan is het wel een koe die je zomaar even mee uit wandelen neemt. Als mijn partij iets beslist, wil ik ook graag het hoe en waarom weten."

"Ik weiger ook resoluut aan communautarisme te doen. Ik kan het echt niet hebben dat er hier mensen rondlopen die verkozen zijn op de lijst van een Belgische partij maar wel menen een bepaalde bevolkingsgroep te moeten vertegenwoordigen. Je bent Belg of je bent het niet, punt."

"Net dat hokjesdenken, ook binnen de politiek, maakt de integratie hier vaak een stuk moeilijker. Als politicus moet je klaarstaan voor iederéén, en moet je ideeën vertegenwoordigen en verdedigen, niet een bepaalde afkomst."

Is het niet wat naïef te denken dat de MR u enkel omwille van uw mooie ogen een plaats op de lijst heeft aangeboden?
"Ach, ik ben nu eenmaal een vrouw, sommige mensen zullen daar dus wel van uitgaan. Ik heb nochtans weinig cadeau gekregen in dit leven: alles wat ik vandaag heb of ben, daar heb ik stevig voor moeten knokken."

"En ja, ongetwijfeld dachten ook een aantal mensen binnen mijn partij dat ik wel handig was om wat zwarte stemmen te ronselen, maar ik vermoed dat zij intussen wel begrepen hebben dat ze dan bij mij aan het verkeerde adres zijn. Ik was de enige politica in Elsene die een affiche mocht hangen in het Japanse restaurant hier vlakbij, dat kun je moeilijk aan mijn roots wijten, toch?"

"Ik vertegenwoordig alle inwoners van deze gemeente, en heb geen zin om standpunten in te nemen die vooral een bepaalde groep ten goede komen. Anders word je als politica de gijzelaar van een bepaalde groep en kun je niet verwachten binnen je eigen partij ernstig genomen te worden."

"Omgekeerd heb ik me hier volledig geïntegreerd, à fond, en wil ik volwaardig meetellen en mee beslissen. Ik moet dus ook niemand dankbaar zijn omdat ik, als zwarte, mee aan tafel kan zitten. Want ook dat kan ik hier soms tussen de regels lezen."

U bent een levende successtory: twaalf jaar in het land, perfect tweetalig - hoewel uw echtgenoot Franstalig is - mooie baan in de privésector. Waar is het bij u dan goed gelopen, terwijl dat bij tienduizenden anderen in dit land blijkbaar een stuk moeilijker loopt?
"Ik ben bijzonder kritisch en nieuwsgierig, en heb van bij het begin geprobeerd om deze maatschappij te begrijpen en vervolgens daarin ook mijn plaats te vinden. Daarnaast, en wellicht ook daardoor, ben ik op het juiste moment de juiste mensen tegen het lijf gelopen."

"En ik kan niet voldoende benadrukken hoe belangrijk het was beide landstalen te leren: je leert veel meer dan zomaar de taal van iemand anders: je slaat een brug naar die gemeenschap en het helpt je om vooroordelen te ontkrachten."

U bent zelf moslim, niet-praktiserend weliswaar, maar u stelt zich vaak bijzonder kritisch op tegenover dat geloof. Dat wordt u hier in Brussel wellicht niet altijd in dank afgenomen?
"Ach, de felste kritiek krijg ik doorgaans van blanke niet-moslims, terwijl moslimvrouwen me soms opbellen om me te danken voor mijn kritische standpunten, bijvoorbeeld op het vlak van vrouwenemancipatie. (lacht) Sommige mensen willen nu eenmaal graag katholieker zijn dan de paus. Ik vind dat je, ongeacht je godsdienst of overtuiging, in alle omstandigheden kritisch moet kunnen blijven ten opzichte van alles en iedereen."

"Net daarom heb ik ook een bloedhekel aan politieke correctheid: als de dingen zo zijn, mogen we ze dan misschien ook zo benoemen? Zonder in overgevoeligheid of in een puur emotioneel discours te belanden? Dat kan het debat enkel maar ten goede komen. Mensen hebben ook de neiging om te verwachten dat ik uitgesproken links zou zijn, omdat ik zwart en uit een moslimgezin afkomstig ben. Waarom zou ik? Mag ik dat dan zelf niet bepalen?"

"Dat soort identitaire limieten vergiftigt vaak ook het debat. Zo vind ik het bijzonder discriminerend dat sommige mensen of partijen er blijkbaar automatisch van uitgaan dat iemand van allochtone afkomst sowieso vooral wakker zou moeten liggen van sociale thema's. Of dat we migranten nodig hebben om de vergrijzing in de zorgsector tegen te gaan."

"Wat een onzin! Misschien wil die migrant gewoon ook CEO worden, nee?"

Assita Kanko.Beeld Joris Casaer
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234