Zondag 07/06/2020

Lonen

Kan mijn baas zomaar mijn loon verminderen?

Vliegtuigen van Brussels Airlines staan stil op de tarmac in Zaventem.Beeld Photo News

Extreme tijden, extreme maatregelen. Bij luchtvaartmaatschappij Brussels Airlines stellen piloten voor om 45 procent van hun loon in te leveren, zodat alle collega’s aan boord kunnen blijven. Hun directie eist daarbovenop extra vlieguren. Kan dat zomaar in crisistijd?

Hoe nuttig is een loonsvermindering?

Arbeidseconoom Stijn Baert van de Universiteit Gent ziet in loonsvermindering niet meer dan een tijdelijke reddingsboei om het hoofd boven water te houden. “Een algemene misvatting is dat een bedrijf failliet gaat wanneer het structureel ongezond is. Dus: te weinig inkomsten tegen te veel uitgaven. Eigenlijk betekent een faillissement dat je te weinig cash hebt om je facturen te betalen. Dat is de situatie waarin Brussels Airlines nu zit en lagere loonkosten kunnen hun tijdelijk meer ademruimte geven.”

Een andere reddingsboei op korte termijn zou tijdelijke werkloosheid kunnen zijn. Maar bij sectoren met hoge lonen, zoals het voetbal en de luchtvaart (ervaren piloten dan), blijkt het geen populaire optie. “Grootverdieners vallen niet terug op pakweg 70 procent maar eerder op 1 tot 30 procent van hun normale inkomen, omdat er een bovengrens is aan de werkloosheids­uitkering. Voor sectoren met hoge lonen is loonsvermindering dus voordeliger voor de werk­nemers. Bovendien kan de werkgever zijn activiteiten blijven uitoefenen.”

Omdat loonsvermindering heel specifiek is, ziet de arbeidseconoom deze praktijk niet snel overwaaien naar andere sectoren.

Wanneer we naar de toekomst kijken is het een heel ander verhaal, stelt Baert. “Laten we hopen dat het niet zover komt, maar als er minder gevlogen wordt, of wanneer je minder verkoopt, dan kun je als bedrijf minder werknemers tewerkstellen en dan zijn ontslagen heel logisch.”

De directie van Brussels Airlines is dan ook niet gerustgesteld met louter een salarisinlevering. Ze willen vooral dat de piloten meer vliegen, zo schrijft Trends.

Heeft dit gevolgen voor de economie in het algemeen?

Die tijdelijke loonsvermindering is niet zonder risico’s. Want, zegt Baert, onze economie kun je zien als een cirkel: mensen verdienen geld, geven dat vervolgens uit bij bedrijven die op hun beurt meer producten produceren en mensen tewerkstellen. Een positieve spiraal, zeg maar. “Als mensen op grote schaal terugvallen in hun loon, dan zakt onze koopkracht en komen we in een negatieve spiraal terecht.”

De Gentse econoom waarschuwt nog voor een technisch gevaar: deflatie of verlagende prijzen. “Als de lonen zakken, gaan werkgevers elkaar mogelijk beconcurreren door hun prijzen te laten zakken. Dat klinkt misschien positief, maar veel mensen stellen dan hun aankopen juist uit omdat ze denken dat de prijzen zullen blijven zakken. Zo komen we weer bij de negatieve spiraal.”

Die deflatie en bijgevolg krimpende economie zullen uiteindelijk een grondige impact hebben op de Belgische staatskas. “We gaan ervan uit dat de schulden die we tijdens de coronacrisis maken tijdelijk zijn en dat die zullen verdampen in een groeiende economie”, zegt Baert. “Maar als de economie krimpt, dan stijgt de waarde van de schulden.”

Klanten aan de balie van Brussels Airlines (voor de lockdown).Beeld Photo News

Mag mijn baas zomaar mijn contract aanpassen?

De hamvraag voor elke werknemer blijft natuurlijk: mag mijn werkgever een deel van mijn loon inhouden? “Je moet alvast geen schrik hebben dat je baas morgen plots zal beslissen om je 200 euro minder te betalen. Dat is onmogelijk”, zegt Patrick Humblet, professor arbeidsrecht aan de UGent. “Als werkgever kan ik een contract met mijn werknemer niet eenzijdig veranderen. Dat kan zelfs leiden tot een beëindiging van de overeenkomst en het betalen van een opzeg­vergoeding.”

In samenspraak is het wel perfect mogelijk om nieuwe loonvoorwaarden af te spreken, zoals dat bij Brussels Airlines en Ryanair eventueel zal gebeuren. Vorige week vroeg Ryanair aan zijn werknemers of ze bereid waren tot 20 procent in te leveren. 

Humblet maakt daar een belangrijke kant­tekening bij: “Weiger je het ‘voorstel’, dan gaat het bedrijf over naar ontslagen of ze sluiten zelfs de hele tent. Ze gebruiken als het ware dwang om je te laten toestemmen.” En dwang opent de deur naar een nietigheid van de overeenkomst. 

Het staat volgens Humblet in de sterren geschreven dat die dwang uiteindelijk zal aangehaald worden om de nieuwe loonvoorwaarden aan te vechten. “Nu lijkt het een nobel voorstel om minder te verdienen, maar wat als je over een halfjaar toch buiten vliegt? Dan wordt je opzegvergoeding berekend aan de hand van je laatste loon, dat bijna gehalveerd is.” Humblet schetst nog een tweede scenario waarbij we – wonder boven wonder – toch weer massaal op reis kunnen, maar waarbij de piloten blijven werken tegen 55 procent en opnieuw meer loon eisen. Dan zal het stakingen regenen, zegt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234