Zaterdag 04/02/2023

AnalyseOekraïne

Kan het Westen totale economische oorlog met Rusland wel uit de weg blijven gaan?

Na zijn bezoek aan Brussel reisde president Biden door naar Polen. In Rzeszow, op zo’n 100 kilometer van de Oekraïense grens, bracht hij een bezoek aan een Amerikaanse luchtmachtdivisie. Beeld AFP
Na zijn bezoek aan Brussel reisde president Biden door naar Polen. In Rzeszow, op zo’n 100 kilometer van de Oekraïense grens, bracht hij een bezoek aan een Amerikaanse luchtmachtdivisie.Beeld AFP

Wat hebben de westerse leiders ervoor over om Rusland in het gareel te dwingen? Het is moeizaam balanceren tussen de welvaartsval die bepaalde maatregelen met zich meebrengen en een bevolking die nu al zeurt over de hogere prijzen.

Peter Giesen

“Een vrouw uit Marioepol kwam naar Hongarije met vier kinderen. Haar eigen kind. Het kind van haar zus (moeder ging water zoeken en verdween). Kind van omgekomen buren. Ze rende naar een bus voor de evacuatie en zag een kind op straat zitten bij haar dode ouders. Hem nam ze ook maar mee”, twitterde het Oekraïense parlementslid Inna Sovsoen. “Lukt het je om onverschillig te blijven na het lezen van dit verhaal? Stop het importeren van Russisch gas en olie!”, reageerde Raimonds Bricis, een Letse adviseur van de christen-democratische Europese Volkspartij in het Europees Parlement.

De oorlog in Oekraïne stelt Europa voor een dilemma. Enerzijds steunt het Oekraïne met geld, wapens en ander materieel. Anderzijds betaalde het Rusland de afgelopen maanden 200 tot 800 miljoen euro per dag voor gas, geld waarmee Poetin zijn oorlogsmachine kan financieren. De moraal vraagt om een breuk met Rusland, de economie zegt dat Europa de komende jaren nog afhankelijk is van Russisch gas.

Op de Europese top van afgelopen week stelde Polen voor het dilemma op te lossen door een importstop op alle Russische energie af te kondigen. De Polen werden gesteund door Finland en de Baltische staten. In deze oorlog is moraal belangrijker is dan economie, zei de Letse premier Arturs Krisjanis Karins: “Het is maar geld. Als je in leven blijft, en als je infrastructuur goed is, kun je dat geld opnieuw verdienen, op een andere manier.”

Autoloze zondag

Het Poolse voorstel maakte echter geen schijn van kans. Onder meer Nederland, België, Oostenrijk en Duitsland waren tegen. Het zwaarst woog de positie van Duitsland, voor 55 procent afhankelijk van Russisch gas. Een importstop ‘van de ene dag op de andere zou ons land en heel Europa in een ongekende recessie storten’, zei bondskanselier Olaf Scholz deze week. De gevolgen van zo’n maatregel kunnen niet worden opgevangen door een warme trui aan te trekken, de verwarming lager te zetten of een autoloze zondag af te kondigen. “Honderdduizenden banen lopen gevaar, hele industrietakken komen op het spel te staan”, zei Scholz.

Ook de Duitse Groenen deinzen terug voor een boycot van Russische energie, hoewel hun buitenlandbeleid traditioneel op waarden is georiënteerd. Robert Habeck, de Groene minister van Economische Zaken en Klimaat, zei gisteren dat ‘verregaande’ onafhankelijkheid van Russisch gas pas medio 2024 mogelijk is. Een snellere reductie zal tot ernstige sociale en economische gevolgen leiden, aldus Habeck.

Schattingen over de gevolgen van een importstop lopen uiteen van 0,1 tot 5,2 procent daling van het bruto binnenlands product. Volgens sommige economen is een importstop ‘te doen’, zeker als de laagste inkomens worden gecompenseerd. Minister Habeck noemde zulke berekeningen ‘abstract’. Hij vindt de risico’s veel te groot. Ook de Duitse industrie noemde de consequenties van een boycot ‘niet te overzien’.

Duitsland werd gesteund door de meeste andere EU-landen. Het conflict met Rusland kan weleens lang gaan duren, zo wordt in de Europese wijk van Brussel gezegd. Daarom moet Europa zijn eigen economische basis niet verzwakken. “Het is in niemands belang als we onze economie op het spel zetten”, zei bondskanselier Scholz deze week. Daarnaast wordt gevreesd voor toenemende onvrede onder de bevolking als het leven steeds duurder wordt, bijvoorbeeld doordat de prijzen aan de pomp exploderen. Niet alleen politici, maar ook burgers staan voor een dilemma: zij willen Oekraïne zo veel mogelijk helpen, maar zijn ook bezorgd over hun eigen levensstandaard.

Chemische wapens

Toch wringt er iets bij zulke rationele calculaties, schreef de Süddeutsche Zeitung deze week naar aanleiding van het optreden van Scholz in de Bondsdag. Scholz sprak vooral over economische schade, “terwijl men toch juist in Duitsland weet hoe zwaar morele schade kan wegen”, aldus de Süddeutsche. “Wat te zeggen van het verwijt van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat Duitsland alleen aan zijn economische belangen denkt, terwijl de Oekraïners vechten voor de voorwaarde voor economische voorspoed, de vrijheid?”

Kan Europa blijven rekenen in procenten bruto binnenlands product, terwijl in Oekraïne een gevecht op leven en dood wordt gevoerd? Er kan niet worden gezegd dat Europa weinig doet. Europese landen voorzien Oekraïne van stingers, houwitsers en ander krijgsmaterieel. Zij vangen miljoenen vluchtelingen op. Ze zijn ook bereid om zelf pijn te lijden. Niemand weet hoe groot de economische schade zal zijn als de prijzen blijven stijgen en de inflatie oploopt.

Maar is het genoeg? Zoals Europa in militair opzicht een directe confrontatie met Russische troepen wil vermijden, zo gaat het ook een totale economische oorlog met Rusland uit de weg. Of deze keuze houdbaar is, zal moeten blijken. Hoe reageren de Europeanen als Kiev wordt verpulverd door de Russische artillerie, als Poetin chemische wapens of een tactische kernbom inzet? In Brussel wilden de Europese leiders er niet over speculeren, maar in zo’n geval zal de afweging tussen moraal en economie opnieuw moeten worden gemaakt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234