Zondag 17/11/2019

In de kast

Kan het volgende Vlaamse homo-icoon nu opstaan, aub?

Iedereen heeft nood aan rolmodellen, alleen zijn er voor de homogemeenschap weinig jonge boegbeelden. Beeld rv

Wie een artikel schrijft over het gebrek aan jonge holebirolmodellen stoot algauw op een probleem: er zijn weinig jonge holebirolmodellen. George Michael is niet meer, en waar zijn die frivole, homo's en lesbiennes met duizenden Instagram-volgers die verwarde jongens en meisjes geruststellen? 'Ik wacht al tien jaar op aflossing', zegt radio-presentatrice Karolien Debecker (MNM).

Dit verhaal begon eigenlijk bij een gesprek over George Michael als boegbeeld voor de holebigemeenschap. Terecht of niet, daarover valt te discussiëren. Echt uit de kast kwam hij immers pas na zijn arrestatie voor openbare zedenschennis, daarvoor hield hij het jarenlang bij een vaag stilzwijgen. En toen viel ons op dat er ook vandaag weinig bekende mensen met plezier en overtuiging op de barricaden kruipen of de posterboy/girl willen zijn van seksuele diversiteit, met al haar geneugten en moeilijkheden.

Noodgedwongen zochten we onze toevlucht tot het kleine kransje holebi's dat al jaren mag opdraven als het over dit thema gaat: auteurs Tom Lanoye en Saskia de Coster, of radio- en tv-persoonlijkheden als Sven Pichal, Tom De Cock, Karolien Debecker en Riadh Bahri. Prima namen, maar ze gaan ook al een hele tijd mee. Waar is het frisse opkomende talent dat toevallig houdt van mannen en graag een spreekbuis wil zijn voor jonge pubers? Waar is de twentysomething lesbienne met duizenden volgers op sociale media die verwarde jonge meisjes een hart onder de riem kan steken?

Lees ook: "Hoeveel Vlaamse publieke figuren zijn homo en 'out and proud'? Te weinig", schrijft journalist Fernand Van Damme

Iedereen heeft nood aan rolmodellen, bakens van hoop en herkenning. Saskia de Coster herinnert zich Marianne Dupon die in De mol even naar haar lief belde, die een vrouw bleek te zijn. Debecker voelde eindelijk enige herkenning toen Yasmine -een succesvolle, mooie vrouw -lesbisch bleek.

Tom De Cock (MNM) schreef het boek En toen kwam jij over zijn moeizame adoptieprocedure, en krijgt nog steeds lange mails met persoonlijke verhalen van lotgenoten. Soms belanden die via via bij hem thuis in de zetel, omdat ze nog nooit twee mannen met een kind hebben gezien.

Sven Pichal (Radio 2 en Het journaal) heeft veel gehad aan Jos Brink. "In de jaren 80 sprak die op tv over 'mijn man'. Ook al was ik er zelf nog niet helemaal uit, zoiets had ik nodig. Voor mijn moeder was dat ook heel belangrijk." Maar toen Pichal onlangs een vijftig jaar oude VRT-reportage over homoseksualiteit wilde namaken met bekende stemmen van nu, open en bloot en niet anoniem zoals destijds, viel ook hem het gebrek aan animo op.

Uiteindelijk namen Debecker en De Cock, weeral zij, de honneurs waar. "En die twee zijn al zo overbevraagd. Het zijn dus ook altijd dezelfden die achteraf alle bagger over zich heen krijgen. En ze zijn ook niet van het kaliber Bart Peeters of Selah Sue. Waar zit de rest?"

Akkoord: een geheim dat koste wat kost bewaard moet blijven, is homoseksualiteit niet (altijd) meer. Presentator Sam De Bruyn, Max Colombie - beter bekend als frontman van Oscar and the Wolf - en De mol/Slimste mens Gilles Van Bouwel zijn open over hun geaardheid. Maar steeds met de toevoeging dat er voorts niet veel over te melden valt. Toen we het management van Colombie enkele dagen geleden vroegen om een getuigenis over zijn outing, vond men dat "niet relevant." En De Bruyn vertelde ons eerder dit jaar: "Alle respect voor mensen die die strijd wel willen voeren, maar zelf ben ik geen barricadenicht."

Logisch ook, zou je denken. Anno 2016, bijna 2017, is homoseksualiteit geen punt meer, toch? Maar helaas, dat valt tegen. Vanwaar immers die pijnlijke statistieken: een kwart van de holebi's heeft al minstens één zelfmoordpoging achter de rug, aldus onderzoek van de UGent. "De Holebifoon bestaat al twintig jaar, en ik kan niet zeggen dat we minder oproepen ontvangen", vertelt Yves Aerts van koepelvereniging Çavaria. "En de vragen zijn net dezelfde als vroeger: ik voel van alles en ik weet niet wat ik ervan moet denken, ik ben eenzaam of ik weet niet hoe ik het thuis moet vertellen. Als je geen rekening houdt met de wettelijke vooruitgang, dan is er in 25 jaar nog niet zoveel veranderd."

Max Colombie van 'Oscar and the Wolf'. Beeld Wouter Van Vooren

Bovendien zijn er een resem mediafiguren van wie iedereen in de sector weet hoe het zit, maar die er publiekelijk niet voor uitkomen. Van de populaire radiopresentator die laat weten dat hij er simpelweg geen zin in heeft, tot het jonge, opkomende tv-talent dat ons deze week vertelde dat hij zich eerst wil bewijzen. Later, misschien. Nochtans, wie in de media werkt, hoeft niet langer te vrezen voor gefnuikte carrièrekansen. Holebi's genoeg in radio- en televisieland, ook in de directiekamers. Er zijn wel de geruchten over de zanger van wie het management zou hebben gezegd dat de jonge vrouwelijke fans zullen afhaken - Get Ready ligt nog niet volledig achter ons. "Ik vraag me toch af of Bazart zoveel succes zou hebben bij meisjes als de zanger openlijk homo was", werpt Riadh Bahri op.

Met zijn Tunesische achtergrond is Bahri een uitzondering, maar hij kent ook artsen en advocaten die last hebben van het taboe. In de topsportwereld is, op basketbalspeelster Ann Wauters na, openheid onbestaande. Het is nog steeds wachten op de eerste, Belgische homoseksuele profvoetballer die opstaat. "Op de Boekenbeurs stond er een dokwerker voor mijn neus, in tranen", vertelt De Cock.

Maar als het relatief nieuwe mediagezicht Gilles Van Bouwel in Humo zegt dat hij niet wil afgeschilderd worden als "de homo", dan heeft hij niet echt ongelijk. De Cock: "Ik heb genoeg bewezen om het label te overstijgen: ik heb een boek geschreven, ik ben presentator, vader en ik meng me in het vluchtelingendebat. Jani is de man met wie iedereen door één deur kan en die goed is met mode. Luc Appermont en Bart Kaëll zijn op een punt gekomen dat ze zich alles kunnen permitteren. Maar voor wie pas komt kijken en nog niet veel te vertellen heeft, is het lastiger."

Debecker beaamt dat het een etiket is dat blijft plakken. Ze is niet alleen lesbisch, ze verloor ook een been door kanker. En jawel, in elk interview gaat het toch even over haar geaardheid en dat been. "Ik heb het daar echt moeilijk mee gehad, want het is benauwend."

Een publiekelijke outing moet uitgekiend worden in het kader van de carrièreplanning, klinkt het. De radiopresentator vertelt dat hij in het begin van zijn carrière zag hoe een homoseksueel koppel ontdekt werd door de media, en na de schier eindeloze berichten, ook in de roddelpers, daar dik spijt van had. En dus besloot hij te zwijgen. Soms wordt hij erop aangesproken: een gigantisch forum heeft hij, en dan die jarenlange omerta. "Ik begrijp het wel. Ik sluit ook niet uit dat ik het op een dag zeg, als er iets gebeurt waarover ik me echt moet uitspreken. Maar nu wil ik mij er niet mee bezighouden."

Verantwoordelijk

Er is veel begrip voor jonkies in de media, die soms zelf nog volop aan het zoeken zijn. Jongeren zijn over het algemeen wat minder militant en activistisch, dat zie je overal. En het valt niet mee om een icoon te zijn als je nog maar net komt piepen. Er is moed voor nodig om jezelf zo kwetsbaar op te stellen. En soms mag je gewoon de winnaar van een populaire quiz zijn, zonder meer.

Maar: dat neemt niet weg dat bekende mensen een stem hebben, en dus een verantwoordelijkheid, vindt Sven Pichal. Want als Siska Schoeters laat vallen dat ze rond bedtijd blij is dat ze even verlost is van die kleine fuckers, dan slaken veel ouders een zucht van opluchting. Als Ann Reymen getuigt over haar borstamputatie en -reconstructie, dan kan dat een hart onder de riem zijn voor vrouwen met hetzelfde verhaal. En daarom vindt Pichal het fijn én belangrijk om in Dag Allemaal te praten over zijn homoseksualiteit.

Saskia de Coster: "Wat Luc Appermont gedaan heeft (de populaire tv-presentator gaf pas zes jaar geleden toe dat hij homo is, LB), vind ik laf. Ik kan moeilijk respect opbrengen voor iemand die in de mainstreammedia echt iets had kunnen betekenen voor holebi's. Als muzikant en rapper Frank Ocean zich uit als homo, dan is dat relevant en hoopgevend. En de aandacht van de media is net goed. Ik was onlangs in Macedonië en daar bestaat homoseksualiteit simpelweg niet."

Saskia de Coster: 'Ik was onlangs in Macedonië en daar bestaat homoseksualiteit simpelweg niet'. Beeld BELGAIMAGE

Tom Lanoye, de legendarische voorvechter van het homohuwelijk, ziet het zo: "De grote veldslagen, het huwelijk en de mogelijkheid tot adoptie, zijn gewonnen. Ik begrijp dus wel dat de noodzaak niet meer zo groot is. Maar er zijn twee werelden waarin ik wel teleurgesteld ben: religie en vooral sport. De sportwereld, en dan vooral het voetbal en het wielrennen, blijft hangen in die machocultuur. Een wereld waarin veel geld omgaat. Zelfs sporters die afzwaaien, blijven zwijgen."

Nog moeilijker te vinden, is de flamboyante homo, of iemand die praat over al dan niet promiscue seks. Om de betreurde George Michael te citeren: "Homo's in de media doen waar hetero's zich comfortabel bij voelen. Mijn reflex is dan om te roepen: I'm a dirty filthy fucker. En als je er niet mee om kunt, dan is dat zo." Dat zei hij in 2005 aan de Britse krant The Guardian, en het is lang geleden dat we iemand dat hoorden zeggen.

De ideale schoonzoon, dat lijkt vandaag de norm. Met een vaste partner, soms een eigen huis en wie weet ooit kinderen. Verkavelingshomo's, noemt Debecker dat. "Ik zie jonge collega's die zich outen en daarna minder zichzelf zijn. Ze verstoppen hun vrouwelijkheid of mannelijkheid omdat ze weten dat ze zo aan populariteit inboeten."

Ja, Jani bestaat ook. "Maar hij is bijna een persiflage van de roze glitterhomo. Vroeger kende ik enkel Martina Navratilova, en die was heel mannelijk. Daar herkende ik mij niet in, dus ik liet mijn haar groeien en droeg hakken om te bewijzen dat ik wel vrouwelijk was."

MNM-presentatrice Karolien Debecker: "Vroeger kende ik enkel Martina Navratilova, en die was heel mannelijk. Daar herkende ik mij niet in." Beeld © VRT Joost Joossen

Gevoelig

Het is verkeerd om te denken dat confirmeren aan heteronormatief gedrag - huisje, tuintje, boompje - alle identiteitskwesties zal oplossen, meent Yves Aerts (Çavaria), die vermoedt dat veel homo's nog steeds niet helemaal in het reine zijn met hun geaardheid. Als er een pilletje zou bestaan om op slag 'gewoon' hetero te worden, zouden er een hoop niet twijfelen. En dan lijkt 'niet verengd willen' worden algauw alsof die seksuele identiteit toch echt iets vervelend is.

Maar de stereotypen staan niet volledig los van de realiteit. Aerts: "Het zal wel kloppen dat velen in een lange relatie zitten, maar onderzoek stelt ook dat weinig homokoppels een gesloten relatie hebben. Hun seksuele beleving is anders en ja, de kans op hiv-besmetting is groter. Sorry, maar de gemiddelde homoman is nu eenmaal anders dan de gemiddelde heteroman."

Wat hij zegt, ligt enorm gevoelig in de gemeenschap: als het over homo's gaat, wie zien we dan als een goed rolmodel? De zogenaamde verkavelingshomo die zich ver weg houdt van de gespecialiseerde clubs of de opgedofte Pride-homo die we één keer per jaar jolig op televisie of in de stad zien passeren? Het is voer voor pittige discussies.

Waar worden die enquêtes eigenlijk afgenomen, vraagt De Cock zich af? "Aan de uitgang van de discotheken, denk ik, niet aan de crèche." Er zijn homoseksuelen die tijdens de Pride ostentatief de televisie uitzetten omdat pluimen en leer een bepaald beeld in stand houden waar velen zich niet in herkennen. De Cock deelt die ergernis en predikt normaliteit. "Toen ik een speech gaf voor Wel Jong, Niet Hetero, zei ik dat we er uiteindelijk naar moeten streven om overbodig te worden. Sommigen vonden dat jammer, want het is hun hobby en ze gaan samen op kamp. Maar we willen toch de segregatie voorbij? Iedereen gewoon samen op kamp met de scouts."

Het zijn net die flamboyante hardliners van weleer die de weg geplaveid hebben voor het homohuwelijk en andere rechten, stipt Pichal even aan. Er moet vooral ruimte zijn voor iedereen, van kleinburgerlijk tot clichématig promiscue en alles daartussenin. En Lanoye, die verzucht dat rock-'n-roll al lang niet meer echt rock-'n-roll is. "Net daarom vond ik George Michael prachtig. Maar de excentriciteit van Mick Jagger en Prince zijn we ook al lang kwijt. Alles is braver geworden."

Minder geruststellend

De generatie van Lanoye voerde een luidruchtige, militante en dus ook een wat meer flamboyante strijd, met een helder doel: trouwen en adoptie. Psychisch welzijn, nog steeds een zorg, is flou en ongrijpbaar. En jongeren zijn door de band genomen wat minder activistisch in de klassieke zin van het woord, het is eigen aan de leeftijd om vooral te willen opgaan in de massa. "De strijd is niet meer zo urgent", begrijpt Lanoye. "Als onze rechten worden teruggeschroefd en er komt geen reactie, dan zal ik me zorgen maken."

Sommigen vrezen dat die regressie zich al heeft ingezet. In ons land valt ogenschijnlijk weinig te vrezen, maar in de Europese Unie hebben ook conservatieve landen als Hongarije nu een stem, en die voelen weinig sympathie voor antidiscriminatiewetten, vrouwen- of ouderschapsrechten. Aerts: "Het creëert toch een bepaalde sfeer. Wettelijk gaan we er alleszins niet op vooruit."

Of kijk naar Frankrijk, een land waar een paar jaar geleden massaal betoogd werd tegen het homohuwelijk en waar de huidige conservatieve presidentskandidaat François Fillon een rabiate tegenstander is van adoptie door holebi's. "Je hoeft maar een paar honderd kilometer naar links of rechts te gaan, en dan oogt het minder geruststellend", zegt De Cock.

Lanoye maakt zich iets minder zorgen. "Het homohuwelijk in de VS, dat is binnen wat mij betreft. Conservatieven hebben de neiging om 20 jaar dwars te liggen, om dan, als het echt niet meer anders kan, vooraan op de trein te springen en het station binnen te rijden alsof ze het zelf hebben bedacht. Trump heeft het homohuwelijk nodig om zich af te zetten tegen de islam."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234