Zaterdag 10/04/2021

Opinie

Kan het erger met discriminatie? Ja, maar het kan ook veel beter

null Beeld © Hollandse hoogte
Beeld © Hollandse hoogte

Alicja Gescinska is docent aan het Political Science Department van het Amerikaanse Amherst College. Ze emigreerde in 1988 naar België en werd in 2012 doctor in de wijsbegeerte aan de UGent.

Toen ik enkele jaren geleden naar Gent wilde verhuizen, kwam ik uit bij een appartement in een straat parallel met de Sleepstraat. "U hoeft zich geen zorgen te maken", verzekerde de vastgoedmakelaar me. "Kijk maar eens naar de namen op de deurbellen. Allemaal Vlaamse namen. Geen Turken, Bulgaren, Russen of Polen in dit appartementsgebouw." De man trok nogal bleek weg toen ik niet veel later mijn naam voor hem moest spellen.

Eens goed in de verf zetten dat je geen 'vreemdelingen' als buren hebt. Dit beproefd verkooppraatje past naar alle waarschijnlijkheid in een ruimer kader van structurele discriminatie van vreemdelingen in hun zoektocht naar woonst en werk. Dat de stad Gent kordater wil optreden tegen allerhande vormen van discriminatie valt toe te juichen (DM 20/3). Daar gaat een belangrijke signaalfunctie van uit. Het is belangrijk om discriminatie in kaart te brengen, aangezien velen in een bubbel leven en menen dat het met die discriminatie toch niet zo erg is in ons vooruitstrevend, vrij en verlicht landje. Die bubbel mag wel eens worden doorprikt.

Natuurlijk kan het erger, maar veel beter kan het ook. Soms zijn we zo verlicht door onze eigen goedheid dat we blind blijven voor onze gebreken. De Britse schrijver Adrian Hart is zo'n exponent van die verlichte blindheid. Volgens hem bestaan echt racisme en discriminatie amper in onze westerse samenlevingen. Nu ja, dan bezorgen praktijktesten en mystery shoppers ons toch even een reality check.

We kunnen oeverloos palaveren of we iets racisme of discriminatie noemen. Was Reynders' optreden als Noiraud racistisch? Is het racistisch als een opblaasbare banaan naar een zwarte voetballer wordt gegooid? Is het discriminatie van vrouwen als het Boekenweekgeschenk dertien jaar na elkaar door een man wordt geschreven of de State of the European Union al zeven jaar na elkaar door een man wordt verzorgd? Het antwoord op die vragen is niet zo eenduidig. Eerder dan ons blind te staren op terminologische discussies kunnen we pragmatisch wel erkennen dat voor bepaalde groepen in de samenleving het leven steeds tegen de wind in fietsen is, terwijl anderen steeds de wind in de rug hebben. Als je een beetje bezig bent met sociale rechtvaardigheid, dan laat je mensen niet weggeblazen worden omwille van de kleur van hun huid, hun geslacht of seksuele voorkeur of de opeenvolging van klanken waaruit hun achternaam is opgebouwd.

Waar de signaalfunctie van het Gentse onderzoek en plan erg belangrijk is, denk ik dat de verwachtingen over de resultaten ervan moeten worden getemperd. Signaliseren is één ding, sanctioneren een ander. Ter discussie bij discriminatie staat steeds de vrijheid van de een tegenover de vrijheid van de ander. De vrijheid van de verkoper versus die van de koper. De vrijheid van de eigenaar tegenover die van de huurder. Er bestaat geen juridische vuistregel of ethisch meetinstrument om sluitend te bepalen wiens vrijheid belangrijker is. En dat maakt optreden tegen discriminatie en de afweging van botsende vrijheden steeds moeilijk. Tegelijk dreigt een loutere symbool- en signaalpolitiek niet meer te doen dan de vinger op de wonde leggen en ondertussen machteloos toekijken hoe die wonde niet gedicht raakt.

Ongetwijfeld hebben we in de strijd tegen discriminatie meer aan emanciperen dan aan sanctioneren. Een samenleving is zo open en goed als de harten en geesten van haar burgers. En die openheid en goedheid bewerkstellig je vooral met kennis en onderwijs. "De democratie moet iedere generatie worden herboren, en onderwijs is haar vroedvrouw", zoals de Amerikaanse filosoof John Dewey ooit stelde.

null Beeld RV
Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234