Zondag 29/11/2020

Interview

'Kan het beter? Absoluut'

Johan Van Overtveldt: "We hebben nog tweemaanden. Een beslissing kan snel genomen worden."Beeld Wouter Van Vooren

Een week na de begrotingscrisis staat minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) weer recht. "Natuurlijk ben ik ontgoocheld. Maar dat heeft letterlijk één nacht slapen gekost. Daarna ben ik aan de slag gegaan."

Was het niet wegens Kris Peeters, dan had Johan Van Overtveldt (61) nu een mooie trofee overgehouden aan de begrotingsonderhandelingen. Maar het draaide anders uit: CD&V gooide in allerijl haar meerwaardebelasting op aandelen op tafel, en dus belandde ook de hervorming van de vennootschapsbelasting, zijn paradepaardje, in de koelkast. Maar de N-VA'er beschouwt zich niet als de grote verliezer van de strijd: "Ze dachten mij met een kluitje in het riet te kunnen sturen. Maar wie heeft er gelijk gekregen?"

Heeft u Kris Peeters intussen nog gezien?

"Ja, we zaten net naast elkaar tijdens de ministerraad. Met drie op een rij: Peeters, Wilmès (minister van Begroting, JM/ADB) en Van Overtveldt."

Gelukkig zat er een buffer tussen jullie twee.

"Ach, dat is een van de dingen die je snel leert in de politiek: je mag niet te veel persoonlijk nemen. Als dat niet lukt, moet je niet in de politiek stappen. Ik merk trouwens aan Kris dat dat ook voor hem geldt. Ik ken hem al sinds mijn eerste periode bij Trends. Hij zat toen nog op de studiedienst van het NCMV (de voorloper van Unizo, JM/ADB). Bij Trends hadden we toen maandelijks een redactievergadering waar zo'n twintig personaliteiten uit het economische leven bij waren. Kris dus ook."

U heeft hem vorige week wel wat beter leren kennen.

"Maar ik bekijk dat echt niet persoonlijk. Iedereen in de regering denkt vanuit een bepaalde partij en een bepaald kader. Dat leidt soms wel eens tot moeilijke situaties."

Bedoelt u dat Peeters niet de beslissingen neemt die hij zelf zou willen nemen?

"Ik wil maar zeggen dat hij een weg heeft afgelegd, zoals ik. Op mijn achttiende had ik nog een poster van Che Guevara hangen op mijn kamer. Ik wilde als landbouwingenieur naar arme landen gaan. En kijk nu. Wie ben ik dan om te oordelen over de weg die Kris heeft afgelegd?"

Wat had de linkse student van deze neoliberale minister van Financiën gedacht?

"Dat hij oud geworden is, zeker? (lacht) Tja, hij zou wellicht zijn wenkbrauwen gefronst hebben. De manier waarop Walter Nonneman (professor aan de Universiteit Antwerpen, JM/ADB) over economie praatte als menswetenschap, heeft mijn leven veranderd. Als ik nu in de ministerraad zit, valt me op dat er nog te vaak lineair gedacht wordt over belastingen. Men vergeet vaak dat consumenten hun gedrag veranderen na nieuwe maatregelen. Bij mij zit dat er in geworteld. Ik denk steeds twee, drie stappen verder."

Voor iemand die steeds drie stappen verder denkt, overschat u de inkomsten van uw departement wel stelselmatig en rekent u te veel op terugverdieneffecten.

"Soms is het inderdaad moeilijk om die reflex erin te krijgen, dat is juist. Maar laten we eerlijk zijn: zo simpel is het niet. Ik heb mijn administratie gevraagd hoe die overschatting kwam. Bleek dat er als sinds 2012 een systeemfout was. Ieder jaar werden de inkomsten met miljarden overschat, en altijd in dezelfde richting. Ik heb daarom voorgesteld om een buffer van een miljard euro aan te leggen en die prioritair toe te wijzen aan de inkomsten. We zijn bezig aan een nieuwe methode om hetzelfde probleem te vermijden bij de begroting van 2018."

Intussen bent u wel de minister die zogezegd niet kan rekenen.

"Dat is part of the game, zeker? Bart De Wever had me daar van in het begin voor gewaarschuwd. Hij wist precies hoe het spel gespeeld ging worden. Het is jammer genoeg uitgekomen. Ik denk dat iedereen intussen wel weet van waar de spin kwam."

CD&V, bedoelt u? Van uw coalitiepartner moet u het hebben.

"Ik kan alleen maar samen met u constateren dat ze dat doen. Waarom weet ik ook niet. Het is allesbehalve constructief, nog los van mijn persoon."

U had wel een stevige reputatie als doctor in de economie, hier en in het buitenland. Daar blijft weinig van over.

"Ach, dat maakt het des te makkelijker om ermee te lachen. Ik krijg nog dagelijks mails van Amerikaanse vrienden. De appreciatie van die mensen is geen sikkepit gewijzigd. En nog eens: het spel is het spel. Als men zich bij CD&V goed voelt door het op die manier te spelen, so be it. Ik heb er echt nog geen uur slaap voor gelaten."

Toch schreef u laatst nog een brief waarin u zei dat u het kotsbeu was. Zo'n openlijke brief lijkt een zwaktebod. Had u niet beter binnen de regering met uw vuist op tafel geslagen?

"Dat is ook gebeurd. Ze dachten mij met een kluitje in het riet te kunnen sturen. Maar wie heeft er gelijk gekregen? Er is een buffer aangelegd van 739 miljoen euro die prioritair toegewezen is aan de inkomsten." (grijnst)

Veel reden om te lachen heeft u nochtans niet. U bent als grote verliezer uit de strijd gekomen door naast uw vennootschapsbelasting te grijpen.

"Wie zegt dat? Een dag na het akkoord ben ik weer aan het werk gegaan. Nu heeft men de hervorming van de vennootschapsbelasting gekoppeld aan het voorstel van CD&V, de meerwaardebelasting op aandelen. We hebben afgesproken dat we nu het geheel van de belastingen op kapitaal gaan bestuderen, dat zijn er heel wat. In die zin vind ik het verstandig van de regering om dat rustig te bekijken."

Rustig? U wil die hervorming al laten ingaan op 1 januari 2017.

"Ja, en waarom zou dat niet lukken? Dat is nog twee maanden. Een beslissing kan snel genomen worden."

Het voorstel van CD&V was volgens hen ook nodig om uw hervorming te financieren.

"Komaan, zeg. De vennootschapsbelasting gaat over miljarden. Stel - hypothetisch - dat die niet financieel rond zou zijn. Dan zou die meerwaardebelasting op aandelen, die hoogstens 80 miljoen opbrengt, het gat moeten dichtfietsen? In het kader van een vennootschapsbelasting is 80 miljoen belachelijk weinig. Daar klopt iets niet."

Een beetje fiscale rechtvaardigheid, dat mag toch?

"Natuurlijk. Ik ben zelf ook voor meer fiscale rechtvaardigheid. Trouwens, in mijn voorstel voor de vennootschapsbelasting zat ook een nadrukkelijke agenda van fiscale rechtvaardigheid: het verlaagd tarief voor kmo's. Zo zou de belastingdruk van kleine bedrijven naar grotere bedrijven verschuiven. Tijdens mijn contacten met CEO's van grote bedrijven was er niemand die daar groot misbaar over maakte. Zij beseffen ook wel zelf dat de situatie niet meer houdbaar is."

"Alleen: ik heb naast die rechtvaardigheid ook oog voor economische efficiëntie. Je wil toch geen ondernemerschap wegjagen en bemoeilijken?"

U had een unieke kans om met een grote hervorming de fiscale koterij in dit land af te breken. Veel is daar nog niet van in huis gekomen.

"Dat klopt. Het gaat moeilijker dan gedacht. Maar goed, je zit in een coalitie van vier partijen."

Een unieke coalitie, volgens jullie.

"We hebben al heel wat gerealiseerd. Veel meer dan overal verkondigd wordt. De taxshift, pensioenhervorming, flexibilisering van de arbeidsmarkt, enzovoorts."

"Maar het is wel onze eigen schuld dat die hervormingen niet worden opgemerkt. Deze regering verzorgt haar pr niet. Als we maatregelen nemen, moeten we die beter verdedigen. Nu heeft men het alleen over het 'kibbelkabinet'."

Nu spreekt u enkel over perceptie, maar het gat in de begroting is dit jaar 2,96 procent. Waar zit de kracht van verandering?

"We hebben dit jaar veel pech gehad. De economische groei viel tegen, terwijl er kosten voor asiel, migratie en veiligheid bijkwamen. En toch gaat het structurele saldo nog altijd vooruit. In 2017 gaan we naar een structureel tekort van 1 procent."

Zou u als journalist tevreden zijn over deze cijfers?

(glimlacht) "Ik zag uw vraag al aankomen. Maar dan heb je het over twee verschillende werelden. Als journalist, commentator en hoofdredacteur heb ik jarenlang artikels neergepend op een wit blad. Nu is elk blad dat ik krijg al half volgeschreven door mijn coalitiepartners. Dat was trouwens een van mijn grootste twijfels toen ik drie jaar geleden de overstap maakte. Maar goed, achteraf moet je daar niet over zeuren. C'est la vie."

U zou wellicht niet laaiend enthousiast geweest zijn.

"En toch ben ik best tevreden over deze begroting. We nemen 3 miljard euro aan structurele maatregelen. Die cijfers staan er. Als we het deficit verder willen verlagen, dan zullen we nog een extra inspanning moeten leveren. Maar dat wordt niet simpel, aangezien 2018 en 2019 verkiezingsjaren zijn."

Volgens Wim Moesen, jullie 'huiseconoom' bij N-VA, doet u het niet beter dan Di Rupo.

"Heeft Wim dat gezegd? Er is nochtans een fundamenteel verschil tussen ons. Onder de regering-Di Rupo stegen de belastingen en de uitgaven. Zijn sanering bestond erin de belastingdruk sneller te laten stijgen dan de uitgaven. Wij pakken die sanering totaal anders aan. Wij schroeven de uitgaven en de belastingdruk terug. In de economie is dat een wereld van verschil. Ook al had het van mij wat sneller mogen gaan."

Van Bart De Wever had het ook sneller mogen gaan. Is N-VA ontgoocheld in deze regering?

"Laat ons zeggen dat bepaalde beslissingen meer energie en tijd vergen dan ze volgens mij zouden mogen vergen. Als je naar het algemene belang kijkt, hadden sommige beslissingen ook sneller genomen moeten worden."

Jullie hebben de lat dan ook zelf zo hoog gelegd. Iedereen verwachtte grootse resultaten.

"Als je door de eerste ronde van de Champions League geraakt, dan is je ambitie natuurlijk altijd om in de finale te geraken. Gaat het goed? Ja. Maar kan het beter? Absoluut."

In welke ronde zijn jullie geraakt?

(lacht) "Laat ons zeggen dat we de poules hebben overleefd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234