Zondag 03/07/2022

InterviewProfessor Economie Johan Albrecht

Kan Europese groepsaankoop gasprijs doen dalen? ‘Elke leverancier weet dat Europa veel water bij de wijn moet doen’

null Beeld AFP
Beeld AFP

Om de stijgende gasprijzen te lijf te gaan, zullen EU-lidstaten vrijwillig kunnen intekenen op een groepsaankoop door de Europese Commissie, zo is vrijdag beslist. Een beetje zoals met het Covid-vaccin dus. ‘Alleen valt dit volstrekt niet te vergelijken’, zegt Johan Albrecht, professor economie aan de Universiteit Gent en senior fellow van het Itinera Institute. Bovendien was Europa beter niet met de fanfare op kop op gasjacht vertrokken.

Erwin Verhoeven

Professor, gaat de Europese Commissie de privéspelers vervangen of uit de markt duwen? Want zij zijn het toch die sinds een kwarteeuw actief zijn op de vrijgemaakte energiemarkt?

Professor Johan Albrecht: “De gasmarkt is nog steeds een gemengde markt. 25 jaar geleden, voor de markt werd geliberaliseerd in Europa, werd er heel klassiek van staat tot staat onderhandeld over langetermijnleveringen. België had bijvoorbeeld contracten met Algerije en Qatar. Zoals gezegd, dat waren doorgaans langetermijncontracten. Op het moment van de liberalisering van de energiemarkten zijn die blijven doorlopen en in bepaalde gevallen verlengd.

“Maar intussen mogen privébedrijven ook afspraken maken met leveranciers van binnen of buiten de EU. De grote gasleveranciers kunnen dus contracten afsluiten met staten, met publieke bedrijven of met privébedrijven. Het heeft wat tijd gevraagd om die privébedrijven een positie te laten innemen in de markt. Vandaag is dat gelukt. Landen met een eigen gasproductie houden die traditioneel meer in handen van de overheid, van staatsbedrijven.”

Professor Johan Albrecht. Beeld ID / Photo Agency
Professor Johan Albrecht.Beeld ID / Photo Agency

Kan een groepsaankoop in zo’n markt de prijs drukken? Er wordt verwezen naar de gezamenlijke aankoop van het Covid-vaccin. Maar hier moet de Commissie zich plots begeven op een bestaande markt. Ik neem aan dat gasleveranciers niet staan te springen om tegen een lagere prijs te verkopen. En dat ze hun gas ook aan anderen kwijt kunnen.

“Je kan dat inderdaad totaal niet vergelijken. De markt voor het Covid-vaccin was een nieuw gecreëerde noodmarkt, waarbij de distributie van de vaccins volledig in handen was van de overheid. Men vertrok als het ware van nul komma nul. De gasmarkt in Europa heeft een historiek van 25 jaar gashandel in een geliberaliseerde markt. Veel hangt af van hoeveel en welke alternatieven de leveranciers hebben. Een producent die afhankelijk is van een beperkte toegang tot bestaande pijpleidingen, kan niet plots beslissen om gas te verkopen aan bijvoorbeeld Japan, indien hij geen infrastructuur heeft om zijn gas aan dat land te verkopen.

“Daar staat tegenover dat de grote gasnaties de afgelopen jaren geïnvesteerd hebben in lng-capaciteit en zo ondertussen heel de wereld kunnen bedienen. Gas is vandaag de dag overal duur. De Europese Commissie kan dan wel tegen pakweg Qatar zeggen: ‘We willen een scherpere prijs voor een groter volume.’ Als Qatar zijn gas duurder kan verkopen aan Japan, gaat het daar vermoedelijk niet op in.”

De Franse president Macron na de top van vrijdag. Beeld AFP
De Franse president Macron na de top van vrijdag.Beeld AFP

Sterker nog. De hogere bieder kan zelfs van binnen de EU komen. De groepsaankoop is vrijwillig. Duitsland, bijvoorbeeld, is al soloslim gaan spelen in Qatar. Net als destijds met het Covid-vaccin trouwens.

“Dat klopt. En als een groot land als Duitsland bilateraal gaat onderhandelen over gas, wil dat niet zeggen dat ze enkel over de gasprijs praten. Als Duitsland met Qatar een overeenkomst maakt, kan ook gepraat worden over aanpassingen aan de gasinfrastructuur of technologische ondersteuning en dan kan Duitsland veel expertise aanbieden. Duitsland kan misschien een lagere gasprijs bedingen, omdat het er iets tegenover kan zetten dat ook een economische waarde heeft. Niet alleen de Duitsers doen dat trouwens.”

Dit voorstel lijkt op wat de Fransen... ‘une usine à gaz’ noemen. Succes allerminst verzekerd.

“Er zijn geen wonderoplossingen. De andere partijen weten heel goed wat vandaag in de wereld gebeurt. Als je als Europa aankondigt dat je eind 2022 al in belangrijke mate wil beginnen los te koppelen van Russisch gas, dan sta je niet sterk in de markt. Ze hadden dat beter voor zich gehouden en waren beter zo aan de onderhandelingen begonnen. Nu weet iedereen exact met welke problemen we worstelen en welke volumes we vrijwel meteen uit de markt moeten kunnen halen. Elke leverancier weet dat Europa veel water bij de wijn zal moeten doen.”

Die aankondiging is natuurlijk gebeurd omdat de EU in de gegeven situatie iets ‘moet’ doen tegenover Poetin, maar geen andere alternatieven heeft dan zichzelf in de voet schieten. Of het nu gaat over gas, Swift of onze bedrijven ter plaatse.

“Akkoord, maar economische sancties treffen altijd meer dan één partij. En Noorwegen is ook een gasleverancier. Het land is weliswaar geen lid van de EU, maar heeft wel Europese belangen. Misschien bestaat er in Oslo wel goodwill om mee te werken aan het Europese plan.”

TotalEnergies, erfgenaam van de sterke Franse energiesector. Beeld REUTERS
TotalEnergies, erfgenaam van de sterke Franse energiesector.Beeld REUTERS

Waarom komt er eigenlijk geen Europees aankoopagentschap voor gas? Zoals destijds iets gelijkaardigs bestond binnen Euratom voor de aankoop van grondstoffen voor kernonderzoek? Of zoals de Franse wet van 1928 die de petroleuminvoer nationaliseerde en de basis heeft gelegd van de sterke Franse energiesector, met bedrijven als Total, Elf-Aquitaine en Antar?

“Dergelijke constructies kunnen voordelen bieden, maar gaan in tegen de liberalisering van de energiemarkten in Europa. We kunnen toch moeilijk de markt eerst vrijmaken en dan het aanbod regelen via een consortium van Europese landen? Wij hebben gekozen om de energiemarkten vrij te maken, met als doel minimale overheidsinterventie en maximale efficiëntie.

“Nu wordt herbevestigd dat energiezekerheid een basisvoorwaarde is voor efficiënte markten. We zitten nu in een noodsituatie die misschien lang kan aanslepen. Als dit jaren duurt, moeten we wel overheidsinterventie overwegen. De vraag is: wat doe je dan met je project van vrijgemaakte energiemarkten? In de koelkast voor een paar jaar?”

Of erger nog. Je ongelijk toegeven. Toch als het over het liberaliseren van de energiemarkt gaat.

“Inderdaad. Dat zou voor de Europese Commissie een zeer harde dobber zijn. De liberalisering van de energie is één van de Europese referentieprojecten. Met voor- en nadelen, dat zien we vandaag. Markten werken altijd goed onder stabiele omstandigheden. Tot 2020 had niemand kritiek op de werking van de gasmarkten of over de gasprijzen. We genoten van een relatief stabiele periode. Die kwam bruusk ten einde in de zomer van 2021.

“Onder chaotische omstandigheden met extreme onzekerheden zoals vandaag werken markten niet goed. Hoe kan een markt immers ‘correct’ reageren op het uitbreken van een oorlog of op het plots wegvallen van gasleveringen uit Rusland? Marktwerking heeft beperkingen en dat moeten we ook erkennen. Een lange periode met extreme onzekerheden leidt bovendien tot een forse daling van de investeringen en heeft een impact op de economie. In dat geval is gepaste overheidsinterventie nodig.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234