Zaterdag 31/10/2020

ColumnSaskia de Coster

Kan een straf in de rechtbank zijn: ‘Blijf leven’?

Saskia de Coster is schrijver van onder andere de romans Wij en ik en Nachtouders. Haar column verschijnt tweewekelijks.

Straf is een uitvinding, zoals de schoen een uitvinding is. Iets bijna vanzelfsprekends, voor sommige mensen iets levensnoodzakelijks. Voor slachtoffers is het vaak nodig dat een dader straf heeft om verder te kunnen gaan met het leven. Straf als een vorm van menselijkheid. Een rechtbank geeft de illusie dat er zoiets bestaat als beschaafde, ingehouden wraak. Door het uitdelen van een straf wordt een fout hersteld, een rekening vereffend, een streep onder iets gezet. In het beste geval.

Het is de bedoeling dat een dader iets teruggeeft, al dan niet onder dwang. Geld. Schuldbesef. Liefst allebei. Beklaagde Harvey Weinstein heeft buiten de rechtbank al veel geld uitgegeven om vrouwen te doen zwijgen. Zijn schuldbesef is een andere kwestie. Het feit dat hij zoveel jaren zonder knagend geweten zijn gangen is blijven gaan, zegt veel. Het publiek bij Weinsteins proces weet al op voorhand dat de wetten er zijn om gerespecteerd en gemanipuleerd te worden en dat het legertje advocaten rond de meneer met de rollator tot de tanden toe gewapend is om de leemtes in de wetten, verjaringen en achterpoorten te vinden langs waar Weinstein gaat ontsnappen. Het is uitgesloten dat Weinstein zal zeggen: ‘Ja, ik heb vrouwen aangerand en verkracht.’ Eerlijkheid loont niet, schuldbesef wordt doorgaans wel mee in rekening gebracht. Jezelf straffen door gekweld of verpletterd door een schuldgevoel rond te lopen helpt de slachtoffers ook, als bewijs van menselijkheid. Een beschuldigde die met een rollator komt aangesjokt op een proces waar honderden camera’s op staan, die speelt met uitgestreken gezicht een komische rol. (Trump kan het ook eens proberen op het impeachment-proces). Weinstein wil bewijzen dat hij een mens is door zijn lichamelijke aftakeling in de strijd te gooien maar eigenlijk is hij zonder schuldbesef onaanraakbaar want onmenselijk, of hij nu achter tralies verdwijnt of niet.

De tijd kan helpen om een misdaad uit te vagen. De diefstal van tien koeien in de middeleeuwen die nu pas via een manuscript uitkomt, bestaat niet meer als misdaad. Na een zelfdoding wordt de dader niet meer voor de rechtbank gesleept. De helpers soms wel, zoals nu in het euthanasieproces. En wat met iemand die met overduidelijke zelfdodingsplannen rondloopt, maar die wel nog in leven is? Zou in een rechtbank de straf dan kunnen zijn: blijf leven?

Zelf word ik de afgelopen weken een beetje misselijk van de dagelijks verse karrenvracht aan informatie in het euthanasieproces; de intiemste details uit het leven van de burgerlijke partij worden naar boven gehaald. Intimiteit geslachtofferd op het altaar van de rechtspraak. Je kan je afvragen wie hier de slachtoffers zijn. De blinde dame met de weegschaal, mevrouw Justitia, moet en zal zich uitspreken. Zwijgen kan ze niet meer, eens alle partijen verzameld zijn. In een kluwen van verhalen zoekt een assisenjury nu een rode draad, één van vele mogelijke interpretaties over het leven van Tine Nys, om tot een oordeel te geraken over haar dood. Als een vorm van menselijkheid.

Nood aan een gesprek? Praten helpt, dat kan bij Tele-Onthaal: bel 106 of ga naar de website tele-onthaal.be. Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website zelfmoord1813.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234