Donderdag 22/08/2019

Kan dat, rouwen in de Wetstraat?

'Eigen aan de dood is dat het leven verdergaat.' Johan Vande Lanotte (sp.a) was koninklijk bemiddelaar toen zijn moeder overleed. Het nieuws dat formateur Elio Di Rupo woensdag een broer verloor, kwam als een flashback. De rauwheid van de Wetstraat verhindert de rouw van de politicus. Ook Vande Lanotte onderhandelde voort. Maar eens komt de klap. 'En dan moet je hopen dat mensen ook dán begrip voor je zullen hebben', zegt rouwspecialist Manu Keirse.

Van 13.45 tot 15.45 uur: exact twee uur onderbrak Elio Di Rupo woensdag de gesprekken in de Wetstraat. In die tijd nam hij in La Louvière afscheid van zijn zwaar zieke en stervende broer Pietro. Nadien keerde Di Rupo terug. Volgens zijn entourage op eigen vraag. "We weten dat niemand het de formateur zou kwalijk nemen als hij de tijd zou nemen om te rouwen voor zijn overleden broer", klonk het. Terug in Bussel hervatte Di Rupo de gesprekken.

Zijn politici hard voor zichzelf? Op 4 augustus 1978 verneemt Wilfried Martens, op dat moment CVP-voorzitter, in volle Egmontonderhandellingen via de telefoon dat zijn zoon Kris in Spanje een zwaar ongeval heeft gehad. Na dat telefoongesprek herbegint Martens de vergadering zonder de collega's in te lichten. In zijn memoires beschrijft Leo Tindemans later de woelige gesprekken die dag en hoe PS-politicus André Cools bleef tieren. En dan: "Plots begint Martens te wenen." In een interview met Humo zei Martens daar later dit over: "Ik heb geaarzeld of ik het hen meteen zou vertellen. Ik toon mijn gevoelens niet gauw, en ik heb mijn publieke leven en mijn privéleven altijd streng gescheiden gehouden. Maar in zo'n geval wordt die scheiding wel waanzinnig."

Martens' zoontje overleeft het ongeval, verliest wel een been. Het verhaal toont vooral de hardheid van de politicus. Volgens Manu Keirse, klinisch psycholoog en rouwspecialist, kan dat. "Vergelijk het met studenten die net voor de examens hun vader verliezen, maar toch slagen", zegt Keirse. "De emotionele verwerking kun je uitstellen en opschorten. Dat is wat Elio Di Rupo nu ook doet. Alleen mag je niet vergeten dat je de lichamelijke reactie niet kunt uitstellen. Want rouwen is zowel geestelijke als lichamelijke arbeid. Dat betekent dat de klap toch komt: vermoeidheid, hoofdpijn, maagklachten. En dat kan een probleem zijn. Vandaag zou Di Rupo begrip krijgen voor zijn rouw, maar als hij die klap over twee maanden voelt, niet meer. Dan is men dat vergeten."

Grenzen aan de mens

Johan Vande Lanotte herkent dat. Eind vorig jaar pendelde hij als koninklijk bemiddelaar van het ziekbed van zijn moeder in Oostende naar de vergaderingen in Brussel. Op 10 januari overleed zijn moeder, een dag later stond Vande Lanotte alweer bij de koning. "Een goed idee is het niet, maar je hebt geen andere keuze", zegt de Minister van Staat vandaag. "Eigen aan de dood is dat het leven verdergaat. Ook al weet je dat zich dat zal wreken. Maar wat is het alternatief? Een week niets zeggen terwijl de wereld doordraait?" Ondanks alle begrip, van collega's en pers, vond Vande Lanotte dat hij die keuze niet had. "Je verdriet wegstoppen en voortwerken is dan de boodschap. Je moet je concentreren, maar dat kost veel krachten. Ik herinner me dat ik in die periode heel moe was." Dat is de fysieke weerslag waar Manu Keirse het over heeft. "Achteraf", zegt Vande Lanotte, "is de terugslag dubbel zo hard. De klop nadien duurt ook veel langer, omdat je niet intens met het verlies bent omgegaan op het moment dat het zou moeten. Dat heb ik echt gevoeld."

Ook Jean-Luc Dehaene kreeg tijdens zijn jaren als eerste minister te maken met verlies. Zijn kleinzoon Lars, amper acht maanden, overleed plots toen Dehaene op een Europese top aanwezig was. Twee jaar later stierf Lars' zusje Maaike aan de gevolgen van kanker. Toen was Dehaene wel op tijd om afscheid te nemen, maar de dag van de begrafenis moest hij ook nog de Russische eerste minister ontvangen. "Dat was hard, maar ik had geen andere keuze", zei hij daarover later in een interview. "Als ik dat niet had gedaan, had iedereen geweten wat er aan de hand was. Ik wilde geen ongezonde nieuwsgierigheid wekken. Mijn familie mocht niet het slachtoffer worden van mijn functie. Je moet je als politicus kunnen tonen als mens, maar er zijn grenzen."

Dat laatste zinnetje klinkt hard: er zijn grenzen aan de menselijkheid van de politicus. Vande Lanotte herinnert zich dat Dehaene zelfs aan zijn collega's niks over dat verlies zei. En over de dood van zijn eigen moeder: "Ik denk niet dat mijn collega-politici iets aan mij gezien hebben. We hebben er wel even over gepraat, maar verder liet ik niks merken." Toch belangrijk, zegt Keirse. "Als nu of later niemand met Di Rupo eens over zijn broer praat, dan rijdt hij zichzelf in de vernieling bij de verwerking. Natuurlijk heeft veel te maken met de relatie die je met de overledene had. Di Rupo schijnt een familiemens te zijn. Dat hoop ik ook, een land kan leiders gebruiken die geen robotten zijn. Nu gaat hij er wel vanuit dat hij moet verder werken, maar hij mag niet vergeten: naast je ouders zijn broers en zussen mensen waarmee je de langstdurende band hebt. Als pakweg Laurette Onkelinx zou overlijden, dan zou dat voor Di Rupo heel erg zijn. Maar dat blijft een partijlid. En de emotionele band daarmee is minder lang dan met zijn broer."

Voor en na

Wrang toeval: rouwspecialist Manu Keirse was kabinetschef van Agalev-minister Magda Aelvoet toen er een nieuw dioxineschandaal uitbrak. De datum vergeet hij nooit: "Het was de week van 5 februari 2002, de dag waarop mijn zus overleed. Een heel cruciaal dossier voor de minister. Ik herinner me dat ik op vrijdagavond om 17 uur wilde vertrekken om bij de kisting van mijn zus te zijn, maar uiteindelijk verliet ik het kabinet pas om kwart over één 's nachts. De dag nadien heb ik mijn gsm een uur afgezet tijdens de begrafenis, tijdens de koffietafel achteraf was ik anderhalf uur aan het telefoneren. Ik wist op voorhand dat mijn zus zou sterven, dus ik was enkele keren op bezoek geweest. Maar als het gebeurt, voltrekt zich iets emotioneels, of je dat nu wilt of niet."

"De dood is doodgewoon als hij je weinig of niet aangaat",schreef de ondertussen zelf overleden Boudewijn Büch ooit. Nabijheid dus. Alweer een voorbeeld uit de politiek: "Théo Lefèvre (van 1961 tot 1965 premier voor de CVP, TM/RVP) deelde zijn leven altijd in volgens zijn politieke mandaten: eerste keer parlementair, eerste keer minster. Dat waren de mijlpalen. Tot op een dag zijn zoon stierf. Vanaf dan was alles 'voor de dood van zijn zoon of na de dood van zijn zoon'. Zelfs bij een politiek beest als Lefèvre verdwenen alle politieke mijlpalen in vergelijking met de dood van zijn kind."

Hoe het Elio Di Rupo zal vergaan, is onmogelijk te zeggen. Ja, rouwen is arbeiden en heeft fasen: onder ogen zien van het verlies, pijn ervaren, het leren leven met de lege plek en dan opnieuw leren houden van het leven. Keirse noemt dat 'taken'. Die zijn persoonlijk. Vraag is of De Taak, het vormen van een regering, Di Rupo in staat stelt die andere taken te vervullen. "Als hij erin slaagt een regering te vormen, zal hij daar zeer veel energie uit putten", besluit Keirse. "Maar mislukt dat, dan gaat Elio Di Rupo zich ongetwijfeld afvragen: 'heb ik mijn rouw daarvoor uitgesteld?'"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden