Dinsdag 27/07/2021

Kadhafi weg, geweld tegen burgers niet

Vijftig doden, vijfhonderd gewonden, een driedaagse staking en een tijdelijke noodtoestand. Dat zijn de gevolgen van de jongste burgerprotesten tegen de gewapende milities in de Libische hoofdstad, twee jaar na de afzetting en dood van dictator Muammar Kadhafi.

Het gros van de scholen, winkels en overheidskantoren in Tripoli bleven gisteren dicht, bij de aanvang van de driedaagse staking tegen het aanhoudende geweld van de milities. De problemen begonnen vrijdag toen het protest van burgers tegen een uit Misrata afkomstige militie meteen werd beantwoord met zwaar geschut. Die dag vielen er 45 doden en 5 gewonden, bij de protesten tijdens de begrafenissen zaterdag lieten nog 4 mensen het leven en ook gisteren bleef het onrustig. Premier Ali Zeidan riep "alle milities op om de stad te verlaten, zodat politie en leger hun werk kunnen doen".

Maar precies dat laatste is een gigantisch probleem. Sinds de val van het regime in oktober 2011 zijn de nieuwe machthebbers er niet in geslaagd een functionerende rechtsstaat op te richten en de vele 'revolutionairen' te ontwapenen die het regime van Kadhafi omverwierpen.

Volgens westerse veiligheidsdiensten zijn niet minder dan 225.000 Libische mannen in dienst van enige honderden milities. Dit kwart miljoen zwaar bewapende individuen wordt door de overheid betaald maar staat niet onder haar bevoegdheid. Ze gehoorzamen daarentegen aan lokale commandanten en clanleiders, die steunen op politieke netwerken. Met andere woorden: deze milities vormen een verbrokkelde staat binnen de staat, met een gefragmenteerde loyauteit.

Aanslagen

Zo zijn er in Tripoli milities die verantwoording afleggen aan het ministerie van Binnenlandse Zaken, terwijl andere gelieerd zijn aan het ministerie van Defensie. De eersten zijn in hoofdzaak islamisten, de anderen zijn seculieren met een duidelijke bedoeïeneninslag. Bovendien hebben het oosten en het westen van het land hun eigen groeperingen, in provincies die niet zelden een grote mate van autonomie eisen van Tripoli.

Verschillende milities waren de voorbije maanden verantwoordelijk voor aanvallen op westerse consulaten en ambassades, voor de ontvoering van de premier in oktober en de kidnapping van de nummer twee van de Libische veiligheidsdiensten gisteren. Deze Mustafa Noah werd in de buurt van de luchthaven door onbekenden meegenomen.

Dergelijke ontvoeringen zijn geen zeldzaamheid. "De militieleden zijn tegelijk politieman, aanklager, rechter en cipier", zo schrijft de International Crisis Group in een recent rapport. In het voorbije jaar hebben ze duizenden mensen arbitrair aangehouden, ondervraagd, gemarteld en gevangen gezet. Het rapport citeert kleinere steden met lijsten van 'gezochten' waarop 1.000 tot 5.000 namen staan en niet zelden gaat het om lui die door hun buren of concurrenten zijn verklikt.

De grond van het probleem, volgens het rapport, ligt in het slechte functioneren van het gerechtelijke apparaat en de gebrekkige ordehandhaving. "Er bestaan twee volstrekt verschillende lezingen van de huidige situatie. Sommigen, zoals premier Zeidan, geloven dat de milities zelf het probleem zijn en eerst moeten worden aangepakt. Anderen vinden dat er te weinig snel komaf werd gemaakt met de structuren van Kadhafi en nemen het recht in eigen handen." Zo is een ware geweldspiraal ontstaan: door de sterker wordende milities kan de overheid moeilijk functioneren, wat die milities nog meer sterkt in de overtuiging dat zij in het machtsvacuüm moeten stappen.

Niet alleen heersen wetteloosheid en straffeloosheid, bovendien worden steeds meer politieke eisen via de milities geformuleerd. Zo bestormden gewapende bendes het parlement om die instantie te dwingen de Berbers te erkennen, wat gebeurde. Op diezelfde manier werd een wet doorgedrukt waardoor oudgedienden van het regime geen rol meer mogen hebben in administratie en politiek.

Zelfs voor het afdwingen van hogere lonen in de petrochemische sector, die de levenslijn uitmaakt van de 6 miljoen zielen tellende natie, werd een beroep gedaan op milities.

Een en ander heeft ook belangrijke internationale consequenties. Vooreerst bevinden zich zo'n 150 criminelen onder de militieaanvoerders. Velen van hen zijn actief in de smokkel van wapens, vluchtelingen en drugs. Bovendien is het erg dun bevolkte zuiden van het land een ideale trainingsplaats voor aan Al Qaida gelieerde terreurgroepen. Verschillende Europese naties hebben dan ook al aangeboden om de nieuwe politie- en legermacht van Libië te komen trainen, maar daarvoor moeten de milities eerst worden ontwapend, gedemobiliseerd en gereïntegreerd. En dat lukt niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234