Zondag 16/05/2021

Spaanse regering

Kabinet-Rajoy ten onder aan corruptie binnen Spaanse Volkspartij

Mariano Rajoy staat het Spaanse parlement te woord. Beeld AFP
Mariano Rajoy staat het Spaanse parlement te woord.Beeld AFP

De laatste uren van het kabinet-Rajoy hebben geslagen. In het Spaanse parlement tekende zich een meerderheid af voor een motie van wantrouwen. De corruptie binnen zijn eigen partij werd hem fataal.

Pedro Sánchez, de leider van de sociaaldemocraten (PSOE), is van plan om de plaats in te nemen van de beschadigde Rajoy. Hij heeft daarvoor de steun van het links-activistische Podemos en van een bont gezelschap van regionale partijen. Het zal de eerste keer zijn in de democratische geschiedenis van Spanje dat een premier op deze manier wordt weggestuurd.

Corruptieschandaal

Met het vonnis in de zaak-Gürtel, een van de omvangrijkste Spaanse corruptieschandalen, begon vrijdag een tijdbom te tikken onder de regering-Rajoy. De dag erna kondigde Sánchez zijn motie van wantrouwen aan. Hij kreeg onmiddellijk de steun van Podemos.

Het was niet voor het eerst dat de Volkspartij (Partido Popular, of PP) van Rajoy in verband werd gebracht met corruptie. Tot nu toe wist Rajoy altijd de dans te ontspringen, maar nu kwamen de veroordelingen wel erg dichtbij: een gewezen penningmeester van zijn partij verdween voor 33 jaar in de cel.

"Gürtel is de PP, en de PP is Gürtel", vinden ze bij de sociaal-democraten. Rajoy gaf geen enkele blijk van schuldbewustzijn. Hij kwam niet eens met een reactie op de veroordelingen. Dat deed Sánchez naar zijn motie van wantrouwen grijpen. "Treed af, meneer Rajoy. Uw tijd is om", zei Sánchez gisteren tijdens het debat in het parlement. "Of blijft u zich vastklampen aan uw ambt?" Hij voegde eraan toe dat Rajoy "in iedere andere democratie al lang zijn verantwoordelijkheid had genomen".

Sánchez verwees naar het tijdperk-Rajoy als "een tijd waarin we de broeksriem moesten aanhalen tot we stikten". Hij wil zelf een socialer beleid gaan voeren. Vervolgens is het Sánchez' bedoeling om nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Hij noemde echter geen verkiezingsdatum, wat hem op veel kritiek is komen te staan.

Snelle verkiezingen

De liberale partij Burgers (Ciudadanos, C's) zou een logische bondgenoot zijn voor Sánchez. "Dit verandert anders", zei partijleider Albert Rivera vorige week, toen het vonnis in de zaak-Gürtel bekend werd. Een week eerder stemde C's nog vóór de begroting voor 2018 van Rajoys regering, maar nu zegde Rivera de samenwerking op.

Dat wil echter niet zeggen dat Rivera Sánchez nu juichend in de armen valt. Integendeel: hij wil niet dat de sociaal-democraat gaat regeren. Rivera heeft liever zo snel mogelijk verkiezingen. Zijn partij zou volgens de peilingen haar aantal zetels verdubbeld zien en maakt kans om de grootste te worden. C's scoort met een streng optreden tegen de Catalaanse afvalligheid en met een harde lijn tegen corruptie.

In een poging om Sánchez te overtuigen van zijn plannen, kwam Rivera met een aantal namen voor sociaal-democratische interims op de proppen, zoals Javier Solana (voormalig secretaris-generaal van de NAVO). De meesten van hen bedankten echter fluks voor de eer.

Monstercoalitie

Sánchez was dus afhankelijk van wat Rajoy aanduidt als "een monster van Frankenstein": een veelkoppig wezen, bestaande uit allerlei regionale partijen.

De Catalaans-nationalistische partijen zien Rajoy maar al te graag vertrekken, maar ze willen voor hun steun wel iets terug van Sánchez. Die beloofde in het debat 'dialoog'. Veel concreter werd het niet van zijn kant. De Catalanen maakten echter heel duidelijk wat ze willen: geen gekozen politici in de gevangenis. "Dat kunnen we niet als een dialoog kwalificeren."

Moeilijker was het om de Baskisch-nationalisten over te halen. Het maakte dat alle ogen gericht waren op de Baskische partij. Rajoy probeerde de Basken in de aanloop naar het debat onder druk te zetten. De net aangenomen begroting voor 2018 zou alsnog worden teruggetrokken. Dat betekent dat de Basken 540 miljoen euro door de neus wordt geboord, vooral bedoeld voor spoorwegen en andere infrastructuur.

Sánchez beloofde gisteren dat hij de begroting voor dit jaar intact zal houden. Maar toch: als de regering van Rajoy valt, gaat die begroting een onzekere tijd tegemoet.

Niet geloofwaardig

Rajoy probeerde donderdag uit alle macht overeind te blijven, door te benadrukken dat noch hij, noch zijn partij is veroordeeld voor corruptie. "In de PP is corruptie voorgekomen, maar de PP is geen corrupte partij."

Strikt genomen heeft Rajoy gelijk. Geen van zijn kabinetsleden maakte deel uit van het Gürtel-complot. Van de andere kant moest Rajoy in deze zaak zelf als getuige voor de rechter verschijnen, een nogal beschamend tafereel voor een zittende premier. Rajoy ontkende bij die gelegenheid het bestaan van een schaduwkas en het feit dat hij daaruit zou zijn betaald. Die verklaring werd vorige week door de rechter afgedaan als "onvoldoende geloofwaardig".

Rajoy koos er gisteren voor om niet te veel terug te blikken, maar vooral angstige toekomstvisioenen te schetsen. De stabiliteit van Spanje zou in gevaar komen, zei Rajoy. Dat is een scenario dat de Spanjaarden de stuipen op het lijf jaagt: de geschiedenis van het land is getekend door lange periodes van politieke instabiliteit, waarbij de ene na de andere regering elkaar snel opvolgde en het land onbestuurbaar bleek.

Het bleek uiteindelijk geen indruk te maken. Een meerderheid van het parlement steunt de motie van wantrouwen, en daarmee is het politieke doodvonnis van Rajoy getekend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234