Dinsdag 07/12/2021

Kabila got away with it

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

"Reynders' minimalistische, gestroomlijnde discours stond in geen verhoudingnmet de ernstige feiten die zich de jongste maanden in Congo hebben afgespeeld", zegt Koen Vidal, chef Buitenland voor De Morge. Vidal reisde mee met minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders naar Kinshasa.

Didier Reynders in Congo. Het zou een risicovolle reis worden. De politieke situatie in het land is momenteel erg gespannen en chaotisch. Iedereen weet dat de fraude die gepaard ging met de recente presidents- en parlementsverkiezingen zo massaal was dat het onmogelijk is om te zeggen of Joseph Kabila nu gewonnen heeft of niet. Dezelfde vraag geldt voor al die parlementsleden van de presidentiële meerderheid: hebben zij hun zetel wel echt verdiend? De frustratie bij veel Congolezen is voldoende groot om een opstand aan de kook te brengen ware het niet dat de volkswoede onderdrukt wordt door een zwaarbewapende Republikeinse garde die in de nadagen van de verkiezingen tientallen burgers vermoordde. Frustratie heeft zich daardoor omgezet in een algehele apatie die in Kinshasa nog vergroot wordt door een dagenlange stroompanne die miljoenen mensen in totale duisternis zet.

In deze gespannen en bizarre atmosfeer landde buitenlandminister Didier Reynders maandagavond in Kinshasa. De minister wist maar al te goed dat elke stap, elke handdruk en elk woord gevaar inhield. En toch gaf Reynders op geen enkel moment de indruk dat hij door een diplomatiek mijnenveld aan het stappen was. Het bezoek verliep vlot en zonder noemenswaardige incidenten. Dat was geen toeval. Verre van. Om de risico's te minimaliseren had de omnipresente ambassadeur/edelman Dominique Struye de Swielande een uitgebalanceerd programma uitgetekend. Gesprekken met oppositieleden en mensenrechtenactivisten dienden als tegenwicht voor de tête à tête met de in zijn legitimiteit aangetaste president Kabila. Andere delicate gesprekken met machtige kopstukken van de meerderheid en (Belgische) economische spelers werden via besloten lunches en diners afgehandeld.

Ook de boodschap waarmee Reynders door Kinshasa stapte, was voorzichtig en uitgekiend. Het kader waarbinnen hij sprak was strak. De scherpste uitspraak waaraan Reynders zich waagde, was eigenlijk een evidentie. "De verkiezingsproblemen hebben de geloofwaardigheid aangetast." De Belgische minister deed ook enkele beleidssuggesties die weliswaar intelligent en verstandig zijn, maar waarmee niemand echt een probleem heeft; ook Kabila niet: hervormen van de incompetente verkiezingscommissie, aanmoedigen van een gemengd onderzoek waarbij Congo en de VN het kiesgeweld onder de loep nemen, aanmoedigen van een dialoog tussen meerderheid en oppositie.

Maar toch was er een groot probleem met het bezoek van Reynders aan Kinshasa. Zijn minimalistische, gestroomlijnde discours stond in geen verhouding met de ernstige feiten die zich de jongste maanden in Congo hebben afgespeeld. De brutaliteit waarmee Kabila nog geen drie maanden geleden zijn verkiezingsoverwinning afdwong, leek al tot een lang vervlogen verleden te behoren. Bloedstollende taferelen waarbij tientallen opposanten en burgers met een regeringskogel werden vermoord en vervolgens in de Congo-stroom of een massagraf werden gedumpt, kwamen nergens op een concrete manier aan bod. De honderden willekeurige aanhoudingen waarvan sprake in recente rapporten van de Verenigde Naties, Human Rights Watch en Amnesty International bleven onvermeld. Alles werd klinisch uitgevlakt en flougehouden. Ook het extreme feit dat de allerbelangrijkste opposant Etienne Tshisekedi onder huisarrest staat, werd vakkundig uit de Belgische smooth talk geweerd: een zoveelste aanwijzing dat de Belgische diplomatie misschien nog meer problemen heeft met de figuur Thisekedi dan met Kabila.

Ingebeelde wereld
Op de belangrijke vraag of Reynders met zijn bezoek de verkiezingsoverwinning van Kabila niet legitimeerde, werd nooit echt ingegaan. Waarschijnlijk omdat het enige echte antwoord alleen maar 'ja' kan zijn: wie tijdens een bezoek aan Congo een ontmoeting heeft met Kabila en hem aanspreekt met Monsieur le President erkent de de legitimeit van het staatshoofd. Punt uit. Premier Elio Di Rupo was Reynders daarin trouwens al voorgeweest toen die begin januari een felicitatiebrief naar Kabila stuurde. Eerlijkheidshalve: het is ook niet zo dat België hier de enige boosdoener is: volgende week krijgt Kabila de Britse minister van Ontwikkelingssamenwerking op bezoek. Iedereen stapt in de monde imaginaire waarin Joseph Kabila zich voor minstens vijf jaar opnieuw de rechtmatige president van Congo mag noemen. Kabila got away with it, zoveel is zeker.

De voorzichtigheid van de huidige Congo-diplomatie zou nog te verantwoorden zijn, indien ze concrete resultaten zou opleveren. Maar dat is niet het geval. Reynders keerde terug van zijn Kabila-ontmoeting met de boodschap dat de president "bereid is om de oppositie een eerlijke kans te gunnen." Tja, echt een doorbraak inzake democratische openheid kun je dit niet noemen.

Reynders heeft in Kinshasa geen verkeerd woord gebruikt, maar dat betekent niet dat hij de juiste woorden hanteerde. Het is duidelijk dat de nieuwe Belgische Buitenlandminister weinig zin heeft om in Congo op dezelfde wij tekeer te gaan als zijn voorganger Karel De Gucht. Dat is zijn keuze en die van de huidige regering. Maar als deze zero risico-koers betekent dat Brussel de komende vijf jaar de problematische aspecten van het Congolese regime de factoblijft tolereren, belanden we in een situatie waarin het Belgisch Buitenlandbeleid weinig of geen betekenis zal hebben voor de Congolese bevolking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234