Woensdag 14/04/2021

Kabbalist van het grove geld

De man die van oeroude joodse mystiek big business maakte, zo kun je Philip Berg omschrijven. De voormalige verkoper van verzekeringen schopte het tot geestelijke raadsman van beroemdheden als Madonna, Liz Taylor en Britney Spears - en werd daar vooral zélf beter van.

Philip Berg - Rav voor de volgelingen - werd op 20 augustus 1929 geboren in een orthodox-joodse familie. Hij kreeg al thorales op zijn derde en werd rabbijn toen hij vooraan in de twintig was. Al vlug raakte hij echter ontgoocheld in religie. Hij veranderde zijn naam (oorspronkelijk heette hij Feivel Gruberger) en begon te werken als verzekeringsmakelaar.

Hij was geen beroerde verkoper en verdiende alvast genoeg om zijn eerste vrouw en acht kinderen te onderhouden, met een Cadillac te rijden en dure sigaren te roken. Zijn leven nam echter een drastische wending toen hij in 1964 een reis naar Israël ondernam. Hij ontmoette er een oudere rabbijn die bekendstond om zijn grondige kennis van de kabbala, de esoterische tak van de joodse mystiek. "Hij had", zo zou Berg later in zijn boek Education of a Kabbalist schrijven, "een unieke gave om mensen die vervreemd waren geraakt zichzelf terug te laten vinden."

Berg besefte dat daar zijn hart lag. Terug in New York begon hij in zijn verzekeringskantoor kabbalales te geven. Hij scheidde van zijn eerste vrouw en trouwde met Karen Mulnick, zijn voormalige secretaresse en - het cliché indachtig - dertien jaar jonger. Geen van zijn kinderen, op twee na, wilde hun vader daarna nog zien.

Samen met zijn nieuwe liefde opende Berg in de jaren zeventig in Queens het Kabbalah Centre, dat vandaar uit met dan vijftig filialen over de wereld zou uitzwermen. De zaken kwamen in een stroomversnelling toen Madonna in 1996 gebeten werd door de kabbala en bij Berg in de leer ging. Met uitspraken als "De kabbala heeft mijn hele kijk op het leven veranderd" werd ze de ambassadrice van de beweging. De popster stelde een vloekverbod voor haar medewerkers in, begon heuse bekeringsparty's te houden en weigerde nog op te treden op de sabbat of niet-gezegend water te drinken. Het symbool van de kabbalistische beweging werd het rode lintje om de pols, dat je beschermt tegen jaloerse blikken van mensen die je je succes niet gunnen.

'Improving people'slives', werd de slogan van de beweging, die de kabbalaleer aanbood als gesneden brood. Een hapklare brok new age, met flink wat hocus pocus. "Tegen de vierde les zal je in de toekomst kunnen kijken", kreeg een Britse journaliste tijdens een introductiecursus te horen. Voorts werd haar schoonheid, geld, passie en seksuele energie beloofd, en zou ze haar verouderingsproces kunnen omkeren. Opmerkelijk was ook de speed meditation: enkel door er hun hand op te leggen, zouden cursisten in twintig seconden eeuwenoude teksten kunnen doorgronden.

Fatsoenlijke kabbalabeoefenaars bekritiseerden zijn aanpak. "De afkeuring is universeel", zei rabbi Barry Marcus van de centrale Londense synagoge. "Geen enkele rabbijnse autoriteit ter wereld steunt wat die man doet." Dergelijke veroordelingen hinderden the rich and famous echter niet om op deze kabbala light af te komen als vliegen op de stroop. Gwyneth Paltrow, Barbra Streisand, Victoria Beckham, Britney Spears, Demi Moore, Liz Taylor, Naomi Campbell, Courtney Love en dus Madonna: het zijn maar een paar beroemde namen die in The Kabbalah Centre gesignaleerd werden. In 2005 trouwden Demi Moore en Ashton Kutcher in het hoofdkwartier van de beweging. Mick Jagger en zijn ex-vrouw Jerry Hall waren ook een tijdlang aanhangers, maar ze haakten af toen hun gevraagd werd 10 procent van hun inkomen af te staan.

Berg boerde inmiddels goed. Hij hulde zich in designerkleren, vloog in een privéjet en cultiveerde een gokverslaving. Zoals elke rechtgeaarde goeroe schuwde hij de aandacht van de media. Hij werd zelden in het openbaar gezien en sprak sinds 1969 amper met de pers. Toch sijpelde er af en toe iets naar buiten, zoals geruchten over een stervende man aan wie voor duizenden ponden gezegend water was verkocht. Ter genezing moest hij daarmee zijn zwembad vullen. Intussen bezat Berg huizen in de chicste wijken van Los Angeles en hield hij er een levensstijl op na die kon wedijveren met die van zijn beroemdste volgelingen. Zijn totale vermogen werd op honderden miljoenen dollars geschat.

Scheepjes die licht ontvangen

Ook mystieke zielen ontsnappen echter niet aan de beknellingen van de materie. In 2004 werd de toen 75-jarige Berg in een hotel in Las Vegas getroffen door een beroerte. Hij verloor het vermogen om te stappen of zich uit te drukken in heldere bewoordingen. Zijn vrouw Karen nam met hun twee zonen de leiding over. De VS-overheid had inmiddels een onderzoek naar de handel en wandel van de Bergs geopend. Toen Madonna dat vernam, verbrak ze de banden tussen haar Afrikaanse liefdadigheidsinstelling en het centrum. De uitslag van het fiscale onderzoek blijft voorlopig in het ongewisse, maar de stichter zal er alvast geen last meer van ondervinden. "Het Kabbalah Centre kondigt met diepe droefheid aan dat onze leraar Rav Berg overleden is", staat er op de website Kabbalahcentrum.be. "We geloven dat Rav vandaag begonnen is om met ons vanaf boven te delen en we zullen allemaal blij verbonden en geïnspireerd blijven door Ravs ziel en visie."Wie ooit zelf de lessen volgde, is soms minder enthousiast. "Het was zo boeiend in het begin", getuigde iemand. "Net een film van Hitchcock, waarbij je de hele tijd op het puntje van je stoel zit. Maar iedere les eindigde als een raadsel. Nooit werd er iets onthuld. Het enige wat ik uiteindelijk te weten kwam, is dat we allemaal scheepjes zijn die licht uitzenden en ontvangen. Voor de rest moest ik alleen maar dingen kopen."

Philip Berg werd begraven in het Israëlische bergstadje Safed, waar in de winter vaak sneeuw ligt en dat tal van beroemde kabbalisten heeft voortgebracht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234