Vrijdag 16/04/2021

Kabaal op de koer

Van haar dokter mag Elisabeth niet meer in haar eigen huis wonen. De overlast van haar buren, een groep van 53 Slowaakse Roma, heeft haar ziek gemaakt. Lichtpuntje: eind juni moeten de Roma hun tijdelijke woonst verlaten. Maar waar moeten die elf gezinnen met hun dertig kinderen dan heen?

Ping, een mailtje. 'Noodkreet', staat er als onderwerp. "Na tien maanden en 21 dagen is het eindelijk zover. Mijn lijf knapt, ik ben op", schrijft Elisabeth* (37) aan de redactie. "Al maanden geen goede slaap meer. Mijn hart bonkt de stilte weg. Opgejaagd, een gewond dier. Angstig en bedreigd lig ik op bed."

De kunstenares-muzikante houdt het niet meer uit met haar nieuwe buren, twee Roma-families die na ruim tien jaar rondzwerven in Gent een onderkomen vonden in een oud klooster in de Muide, de volkswijk ten noorden van de stad. Aanvankelijk was Elisabeth begaan met het lot van de krakers. Haar medeleven sloeg om in wanhoop toen zij haar vraag om rust bot afwezen.

"Ik heb nog nooit zulke egoïstische mensen gezien", schrijft ze in haar mail. "Ze zien me kapot gaan. De medische attesten, waarin mijn dokter bij de burgemeester voor een andere woonst pleit, zijn er het bewijs van. Waarom gebeurt dit? Waarom klauwen ze met hun luide stemmen zo diep in mijn ziel en trekken een vreemde haat eruit naar boven?"

Rijp voor de sloop

Het voormalige klooster van de Zusters Kindsheid Jesu is bestemd voor de sloop. Het CAW (Centrum voor Algemeen Welzijnswerk) Visserij wil er een nieuwbouw zetten. In juni vorig jaar kwam het complex leeg te staan, nauwelijks enkele dagen later zaten de huidige bewoners erin.

Het CAW Visserij wilde de Roma zo snel mogelijk weg, maar vier vzw's sprongen in de bres. Samenlevings- opbouw, de Werkgroep Vluchtelingen Gent en de sociaal-artistieke werkplaatsen Victoria Deluxe en Rocsa namen het op voor de bewoners. Zij sloten een overeenkomst af met het CAW, waardoor de Roma er een jaar konden blijven. De vzw's zamelden giften in voor water, elektriciteit en verwarming. De bewoners mochten zich er laten domiciliëren, zodat ze eindelijk een officieel adres hadden. "Dat is het belangrijkste wat er is", zegt Carla Ronkes van de Werkgroep Vluchtelingen Gent. "Als je geen adres hebt, ben je geen mens."

Bij het klooster hoort een grote tuin. De was hangt er te drogen, hier en daar slingert speelgoed rond. Overal huppelen konijnen. "Roma eten graag vlees", lacht Carla. "Van de voedselbank krijgen ze rijst en groenten, maar dat is geen eten, vinden zij. Dus kweken ze hier konijnen."

Enkele kinderen komen nieuwsgierig kijken. "Wie wil er koffie?", vraagt het oudste meisje vriendelijk, terwijl een jongetje op een speelgoedtractor kruipt. Normaal gezien komen de kinderen hier zelden spelen. "Als de kinderen in de tuin spelen, roept daar een vrouw", wijst Carla naar de achtergevel van een huis. "Waar moeten de kinderen dan heen? Op de koer heeft een andere vrouw last van het lawaai."

Trechter

Over die koer gaat het conflict. Een deel van het kloostergebouw was ooit een schooltje en wat destijds de speelplaats was, doet nu dienst als dorpsplein. De meeste gezinnen wonen rond de koer, dit is hun ontmoetingsplaats. Er staan drie auto's, enkele zitbanken, een hoop vuilniszakken - netjes gesorteerd in restafval en PMD - en een oude steekkar. Van op de koer zie je het niet, maar achter één muur ligt nog een stadstuintje. De kleine hel van buurvrouw Elisabeth.

Op de koer is het gezellig druk wanneer de bewoners in de zon zitten te discussiëren. Helaas voor Elisabeth klinkt die gezellige drukte aan haar kant als een vreselijke kwelling. De architectuur werkt hier als een trechter. Van op de koer stijgt het kabaal op, om tegen de hoge achterbouw van een ander huis recht in de tuin van Elisabeth te kaatsen.

"In mijn tuin klinkt het lawaai luider dan op de koer zelf", zegt Elisabeth. "Op een dag hoorden we plots het geluid van een container grind die werd uitgestort. Het bleek gewoon een kind te zijn dat met zijn tractor speelde. Wat zeg je daarop? Je kunt toch niet tegen zo'n kleintje zeggen dat hij dat niet mag doen? Het is duidelijk dat dat gebouw niet geschikt is voor zo veel gezinnen."

Wanneer je daarover begint tegen de Roma, is er weinig begrip. Ze worden zelfs boos. "Die zotte madam!", blaast Etela (33). "Ze is ziek", vindt Mario (28), die dichter bij de waarheid zit dan hij denkt. "Kinderen zijn kinderen en kinderen moeten kunnen spelen", stelt Etela. Maar dat kan toch in de tuin? "Dan begint een andere buurvrouw te roepen!", kaatst Mario terug. "In de gevangenis mag je meer lawaai maken dan hier."

Deksel op de neus

Dat hoort Elisabeth niet, want met haar vriend Peter (33) logeert ze in het huis van vrienden die een week op vakantie zijn. "Ik kan niet geloven dat dit mij overkomt. Ik vind het zo absurd", zucht ze. "Ik ben een vluchteling uit mijn eigen huis. Het idee dat ik over enkele dagen terug moet naar dat huis: dat gaat niet. Ik mis mijn huis van een jaar geleden. Had ik niet in deze situatie gezeten, dan zou ik zelf gezegd hebben: 'Allez, niet trunten.' Maar je kunt je dit niet voorstellen."

Elisabeth kan niet begrijpen dat haar nieuwe buren simpelweg weigeren ook maar een beetje rekening met haar te houden. "Ik heb zo hard het deksel op mijn neus gekregen. Van in het begin was er een enorme vijandigheid. Als groep voelen ze zich sterker dan ik. In hun ogen heeft er maar één iemand last, dus moeten ze daar geen rekening mee houden. Ik word gereduceerd tot een hysterische vrouw die niet tegen kinderen kan."

Al maanden probeert ze het probleem aan te kaarten bij de begeleidende vzw's, bij het CAW, bij de buurtstewards van de stad en rechtstreeks bij burgemeester Daniël Termont (sp.a). "Volgens mijn dokter mag ik niet terug naar mijn huis. Door de verdurende blootstelling aan geluid lijd ik aan stress. Ik krijg ontstekingen doordat ik zo verzwakt ben", somt Elisabeth op.

Uit de attesten van haar huisdokter spreekt een grote urgentie. "Gezien de ernst van haar medische situatie en het reëel gevaar op een negatieve evolutie op korte termijn, vraag ik met aandrang om voor deze dame een andere woning te voorzien waarin zij niet langer blootgesteld wordt aan de huidige overlast", schreef de arts in een brief die naar Termont werd gestuurd.

"Er zijn twee zeer simpele oplossingen: ofwel gaan ze in de tuin zitten ofwel neemt de burgemeester zijn verantwoordelijkheid en geeft hij mij tijdelijk een huis. Maar dat weigert hij", zegt Elisabeth. "Dit is terreur en niemand neemt dat serieus."

Fuck you

Carla Ronkes zit gewrongen met de situatie. Ze wil de overlast niet ontkennen, maar tegelijk ziet ze geen oplossing. "Jammer genoeg zijn het werk van Elisabeth en de levenslust van de kinderen moeilijk met elkaar te combineren. Ik begrijp dat Elisabeth geen vluchteling wil zijn voor de vluchtelingen, maar ik weet ook niet onmiddellijk hoe ik dit kan oplossen. Het zijn primitieve mensen. Als je hun vraagt om stiller te zijn, zeggen ze: fuck you!"

Daardoor verliest Elisabeth stilaan haar eigen idealen. "Ik ben er vast van overtuigd dat ieder mens dezelfde kansen moet krijgen. Maar langzaamaan neemt deze ervaring mijn overtuiging weg, en dat vind ik zeer moeilijk. Ik krijg overal het verwijt: gij zijt een racist. Ik stel mij de vraag: is dat zo? De weerzin die ik voel tegen die mensen, dat ben ík niet, maar de situatie maakt mij zo."

Dat klinkt zeer herkenbaar in de oren van Bart*. Ook hij heeft op de Muide een huis gekocht en verbouwd en ook hij heeft op het punt gestaan om weg te vluchten door de aanhoudende overlast van een Roma-familie. "Ik heb gemerkt dat het soms moeilijk is om kritiek te uiten op bepaalde mensen zonder dat je voor racist wordt uitgemaakt", zegt hij nu. "Die mensen zagen compleet niet in dat het 's nachts stil moet zijn. Het kon hen niet schelen. Als je er iets van zei, kreeg je een rotopmerking terug. Theorieën van verdraagzaamheid stellen niets meer voor als je zo'n bende naast je krijgt."

Te laks

Toch voelde hij ook medelijden met zijn buren, die uiteindelijk door hun huisbaas uit hun woning werden gezet doordat er te veel schade was aangericht. "Je kunt daar kwaad op zijn, maar eigenlijk zijn het vooral enorme sukkelaars. In hun land van herkomst waren ze al kans-arm, hier spreken ze niet eens de taal. Het zijn vogels voor de kat. Hun zonen gaan niet of nauwelijks naar school. Hoe kunnen ze dan ooit uit die situatie stappen?"

De samenleving moet meer investeren in zulke ontspoorde gezinnen, vindt Bart. "Men moet zich veel actiever bezighouden met die mensen. Je moet ze niet alleen begeleiden, maar ook plichten afdwingen. Als ze zich niet aan bepaalde regels willen houden, horen ze hier niet thuis. Dat klinkt als 'Ga terug naar uw land', en zo bedoel ik het ook. Toch ben ik redelijk links en progressief. Gent is groen en socialistisch, maar net die partijen zijn te laks en durven niet genoeg maatregelen treffen."

Burgemeester Termont zegt de problemen van Elisabeth te begrijpen. "Dat is verschrikkelijk vervelend. Maar ik heb zelf geen middelen. Ik kan die mensen niet opsluiten of uit hun woning zetten", zegt hij. "Ik raad haar aan naar de vrederechter te stappen."

Dat de overeenkomst met het CAW na 30 juni niet wordt verlengd zorgt ondertussen voor wrevel en onzekerheid bij de Roma. "Vind maar eens een betaalbaar huurhuis als je vijf kinderen hebt. Dat is zelfs voor een blanke Gentenaar met een vast inkomen moeilijk, laat staan voor Roma. En voor een sociale woning voor grote gezinnen loopt de wachttijd op tot tien jaar", zegt Emma Van Mullem van Samenlevingsopbouw.

"Als je niet investeert in deze mensen, krijg je het wilde westen", voorspelt Carla van de Werkgroep Vluchtelingen Gent. "Dan lopen de jongeren weg en hebben we er helemaal geen vat meer op. Zo kweek je kleine misdadigers. Wij proberen te voorkomen dat dat met deze kinderen gebeurt. Het is onbegrijpelijk dat we daar niet meer begrip van de stad voor krijgen."

Toch looft Termont hun inspanningen. "De vzw's hebben zeer goed werk geleverd, daar ben ik hen dankbaar voor. Tientallen vrijwilligers zijn de bewoners uit idealisme komen helpen met papieren of Nederlandse les. We hebben al veel uit dit experiment geleerd. Maar permanente gratis huisvesting voorzien, dat gaat niet. Er staan bijna 10.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning."

Zullen de Roma dan niet gewoon opnieuw op zoek gaan naar een volgend pand om te bezetten of te kraken? "Daar vrees ik voor", erkent de Gentse burgemeester. "De meesten hebben ondanks de grote inspanningen van onze diensten geen werk, waardoor ze geen huishuur kunnen betalen."

"Wij kunnen toch niet weer op straat gaan leven met onze kinderen?", blaast Etela. Mario heeft vier kinderen, nummer vijf is in aantocht. "Waar moeten wij slapen?", vraagt hij. "Mijn mama en papa wonen hier ook. Ze zijn allebei ziek. Staan zij na 30 juni ook op straat? Deze gebouwen staan nog drie jaar leeg, geef ons nog een jaar. Of zes maanden."

Zelfs Elisabeth en Peter zitten niet te hopen dat hun buren zonder pardon op straat worden gezet. "Voor ons moeten die mensen niet per se weg. Wij willen gewoon dat de overlast stopt", zegt Peter. Ondertussen blijft het koppel verhuizen van tijdelijke woning naar tijdelijke woning. Ze zijn stilaan nomaden in hun eigen stad. Een situatie die de Roma vast wel herkennen.

* Elisabeth en Bart zijn pseudoniemen. De betrokkenen wilden liever niet met hun echte naam in de krant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234