Woensdag 19/01/2022

Kaarten zijn herschud in Baskenland

Rudy Pieters

De kaarten in Baskenland zijn plotseling grondig herschud. In nauwelijks enkele dagen hebben zowat alle betrokken partijen nieuwe stellingen ingenomen. Maart en mei worden cruciale maanden. Batasuna heeft de voorbije weken de agenda bepaald met een drietrapsraket. Eerst 14 november 2004, door te zeggen dat de dialoog het 'enige instrument' is voor een oplossing van de Baskische kwestie. Vervolgens op 30 december door in het Baskische regioparlement de nodige stemmen te leveren voor het autonomieplan van de Baskisch-Nationalistische Partij (PNV). Dat plan ging de radicaal-nationalisten nooit ver genoeg, maar Batasuna hielp de PNV nu tot ieders verrassing aan een nipte meerderheid.

Batasuna lijkt dus voorlopig af te zien van haar eis tot volledige onafhankelijkheid. Dankzij haar stemmen komt het plan in maart naar het nationale parlement in Madrid. Vrijdag riep Arnaldo Otegi Zapatero op "de Spaanse Tony Blair" te worden en met Eta over ontwapening te onderhandelen - de derde trap. Voor Batasuna zijn het in principe de laatste maanden in de politiek, want in mei vinden in Euskadi regionale verkiezingen plaats en daaraan mag Otegi's partij niet deelnemen zolang ze het Eta-geweld niet veroordeelt. Die veroordeling kwam er ook de voorbije weken niet.

Eta verspreidde zondag een communiqué waarin het Batasuna's oproep tot dialoog ondersteunt. Een wapenstilstand kondigde Eta niet af maar met de nationale regering wil ze wel onderhandelen over een "demilitarisering van het conflict".

De Baskisch-Nationalistische Partij (PNV) van minister-president Ibarretxe wil Euskadi en Spanje in een "vrije associatie", op gelijke voet maar binnen de Spaanse staat, laten samenleven. Het plan is al twee jaar oud maar vond geen meerderheid in het Baskische parlement. Op de valreep van 2005 haalde Batasuna de rechts-nationalisten uit dat isolement, ondanks de belofte van de PNV om deze stemmen nooit voor cruciale dossiers te gebruiken.

Ibarretxe stevent nu aan het eind van zijn tweede legislatuur op een confrontatie met de nationale regering af. Onder Aznar was de sfeer tussen Vitoria en Madrid tot onder het vriespunt gezakt, met de komst van de socialisten vorig jaar was een ontdooiing begonnen, nu zakt de temperatuur opnieuw. Het nationale parlement zal het PNV-voorstel in maart zeker verwerpen.

Voor de radicale vleugel binnen de PNV is die confrontatie een geruststelling. Zonder de Batasuna-steun was Ibarrexte waarschijnlijk verplicht geweest toenadering te zoeken met Zapatero en konden de socialisten hun minder verregaande Catalaanse model opdringen. De tijd dringt voor Ibarretxe want als hij in mei niet als lehendakari wordt herkozen, is hij zijn sterkste troef kwijt.

De socialistische PSOE is bereid de regio's meer autonomie te geven zolang dat op basis van een zo ruim mogelijke consensus van nationalisten en niet-nationalisten gebeurt en de grondwet wordt gerespecteerd. Daarom zweert ze bij het Catalaanse model van Pasqal Maragall. Daarom verzet ze zich tegen het plan-Ibarretxe. Vorig jaar probeerde Zapatero de herinnering aan Aznar uit te wissen en de dialoog met Ibarretxe te hervatten, maar donderdag moest hij de lehendakari met een krachtdadig neen naar huis sturen.

Niet alleen daarmee riep hij de herinnering aan Aznar op. Vrijdag kwam hij met de Partido Popular overeen voortaan een onderlinge consensus te zoeken bij belangrijke regionale en staatshervormingen. Zaterdag zei Zapatero ineens dat hij bereid was naar Batasuna te "luisteren" zodra de bommen en pistolen zwijgen, een historische uitspraak.

De Partido Popular zette tot vorige week Aznars harde confrontatiepolitiek voort, maar dan vanuit de oppositie. Ze ondermijnde Zapatero waar ze maar kon en verweet hem zwakte in het dossier-Ibarretxe. Vrijdag volgde een verrassende stijlbreuk. Na zijn gesprek met de premier toonde Mariano Rajoy ineens een veel zachter PP-gezicht, vrijwel zonder oorlogstaal. De PP wijst het plan-Ibarretxe nog steeds af, maar is nu bereid over regionale hervormingen te praten en daarover met de socialisten te overleggen. Dat zijn woorden die Aznar nooit over zijn lippen zou hebben gekregen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234