Woensdag 19/01/2022

IJsland

Kaapt de IJslandse Piratenpartij zaterdag een historische overwinning weg?

Birgitta Jonsdottir, voorzitter van de IJslandse Piratenpartij. Beeld REUTERS
Birgitta Jonsdottir, voorzitter van de IJslandse Piratenpartij.Beeld REUTERS

"Wij zijn er niet om macht te vergaren. We zijn er om macht uit te delen." Getekend: Ásta Guthrún Helgadóttir, lid van de Piratenpartij en met haar 26 jaar een van IJslands jongste parlementsleden. Een idee dat bij de IJslandse kiezers lijkt aan te slaan, want in de opiniepeilingen voor de parlementsverkiezingen ligt haar partij al maandenlang op kop. Zaterdag is het voor echt en kunnen de IJslandse kiezers voor een revolutie op het anders zo vredige eiland zorgen.

Tommy Thijs

IJsland, bij u en mij waarschijnlijk bekend om zijn natuurpracht, hoofdstad Reykjavik, de vulkaan Eyjafjallajökull en de prachtige wegdroommuziek van Björk en Sigur Rós. Maar na zaterdag zou de wereld wel eens om een andere reden naar het dunbevolke eiland in het noorden van de Atlantische Oceaan kunnen kijken. Dan mogen de ongeveer 300.000 IJslanders naar de stembus trekken voor vervroegde parlementsverkiezingen, en de kans is groot dat ze daarbij de Piratenpartij tot grootste partij van de Althing, het parlementaire halfrond, bombarderen. In een laatste peiling krijgt ze 22,6 procent, drie jaar geleden was dat nog maar 5 procent. Daardoor heeft de de partij, die naar eigen zeggen niet tot links noch tot rechts behoort, nog maar drie zetels op de in totaal 63.

Digitaal Zwitserland

De Piratenpartij, meer een bont allegaartje van anarchisten, hackers, burgerrechtenactivisten en libertairen dan een gestructureerde partij, belooft de kiezer de vastgeroeste IJslandse politieke klasse door elkaar te schudden en volledig om te gooien. Beleidsmaatregelen moeten via online peilingen worden ontworpen, klokkenluiders als Edward Snowden moeten asiel krijgen in IJsland en het land moet een "digitaal Zwitserland" worden, waarbij digitale spionage verbannen wordt. De partij werd oorspronkelijk in 2006 als een beweging geboren in Zweden, waar ze actie voerde tegen eigendomsrechtwetten, maar kende snel uitbreiding naar andere landen. Het zou echter de eerste keer zijn dat een versie van de partij ook de grootste in een nationaal parlement zou worden.

Het hoofdkwartier van de Piratenpartij in Reykjavik. Beeld REUTERS
Het hoofdkwartier van de Piratenpartij in Reykjavik.Beeld REUTERS

De steile opgang van de IJslandse Piratenpartij is al enkele maanden aan de gang. In april piekten de Piraten op 43 procent in de peilingen. Al sinds zijn onafhankelijkheid in 1944 wordt het eiland geregeerd door traditionele politieke partijen zoals de centrum-rechtse Vooruitgangspartij van huidig premier Sigurdur Ingi Johannsson. De economische crisis van 2008, die IJsland in het hart trof en ervoor zorgde dat het land voor miljarden dollars en euro's aan noodhulp moest aanvaarden, had het vertrouwen in de traditionele partijen al een flinke knauw gegeven.

De echte schok kwam er echter dit voorjaar bij het uitbreken van het Panama Papers-schandaal, waarbij ook premier Sigmundur Davíð Gunnlaugsson betrokken was. De premier en zijn echtgenote zouden via een offshorebedrijf in Panama miljoenen euro's hebben verborgen voor de fiscus. Het schandaal kostte uiteindelijk Gunnlaugssons kop - hoewel hij officieel nog altijd wordt "vervangen" door Johannsson. In augustus beslisten de politici uiteindelijk dat er op 29 oktober nieuwe verkiezingen zouden plaatsvinden, een half jaar voor het aflopen van de huidige legislatuur.

Brexit en Trump

IJsland is, met het brexit-referendum en de steile opgang van Donald Trump in het achterhoofd, echter geen volledige uitzondering. Het eiland lijkt enkel het volgende land in de rij te worden dat zijn gevestigde politici en het establishment de deur wijst en zijn heil zoekt bij outsiders of extreme partijen. Denk behalve het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten ook aan Spanje (Podemos), Griekenland (Syriza), Nederland (waar wordt uitgekeken naar hoe de PVV van Geert Wilders het in maart 2017 zal doen bij de parlementsverkiezingen) en Frankrijk (FN).

Zaterdag trekken de inwoners van Reykjavik en de rest van IJsland naar de stembus. Beeld REUTERS
Zaterdag trekken de inwoners van Reykjavik en de rest van IJsland naar de stembus.Beeld REUTERS

"De onrust die al lang aan het gisten was, is nu geëxplodeerd", zegt Ragnheithur Kristjánsdóttir, professor Politieke Geschiedenis aan de Universiteit van IJsland aan The Washington Post. "Er zijn al wel nieuwe partijen geweest in het verleden, maar die verdwenen telkens stilletjes via de achterdeur. Wat nu opvalt, is dat de Piratenpartij zijn momentum behoudt." Want ook al zien niet-IJslanders de Piratenpartij misschien als een grap, "veel kiezers vinden die grap beter dan de leiders die we nu hebben", zegt ook Benedikt Jóhannesson, de leider van een nog jongere nieuwe liberale partij die zaterdag 10 procent zou kunnen halen. De analogie met Donald Trump is niet ver te zoeken.

De Vooruitgangspartij, die nu nog samen met de Onafhankelijkheidspartij de regering vormt, lijkt het grootste slachtoffer te gaan worden van het Panama-schandaal. De partij die in 2013 nog meer dan 24 procent behaalde, schommelt nu rond de 9 procent. De coalitiepartners van de Onafhankelijkheidspartij lijken wel nog enige genade van de IJslandse kiezer te krijgen en schommelen rond de 21 procent. Zaterdagavond kennen we de definitieve uitslag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234