Donderdag 28/01/2021

Justitie maalt fijn

Eerst Jonathan Jacob, nu zijn familie (DM 5/6)

'Justitie maalt langzaam, maar maalt fijn' is een favoriete geruststelling van een voormalig voorzitter van de Hoge Raad voor de Justitie. Wie de zaak-Jonathan Jacob volgt - laat staan ondergaat - dreigt die woorden anders te begrijpen. Dat justitie ook de onderste stenen, keien en splinters boven moet halen, is haar opdracht. Dat rechtsbedeling geen benaderend nattevingerwerk mag zijn, is evident. Maar de minimale vereiste is wel dat slachtoffers geen tweede keer slachtoffer mogen worden.

Haalt de Antwerpse justitie die minimumnorm hier? Nee. Eerst al niet voor Jonathan Jacob, en het volgende slachtoffer is zijn familie. Het verweerde gezicht van vader Jan Jacob op ons aller netvlies: beroofd van zijn zoon, maar zo'n zeldzame waardigheid.

Vooreerst kan er niet de minste twijfel over bestaan dat justitie op 6 januari 2010 jammerlijk faalde bij haar eigen opdracht een zieke jongeman in bescherming te nemen. Dat is geen kwestie van 'bottinnekes' en psychiaters alleen. Ook geen kwestie van noodlot: magistraten geloven beter niet in fataliteit, want net zij moeten het verschil maken. In een dringende collocatieprocedure moeten parketmagistraten er voor instaan dat politiemensen en medici allemaal op hun terrein blijven. In een 'gewone' procedure bij de vrederechter komen daar soms uren overleg bij kijken. Het is onaanvaardbaar dat de dringende versie daarvan bij het parket afstandelijk afgehaspeld wordt met een paar telefoontjes en een fax.

Menselijke touch

Kort na de ondertussen internationaal gelauwerde Panorama-uitzending had de minister van Justitie wel oren naar mijn voorstel om in een omzendbrief de good practices uit de 'gewone' procedure aan te bevelen voor de dringende praktijk van het parket. De meest voor de hand liggende daarvan was wat justitie vandaag steeds meer ontbeert: de menselijke touch. Een justitie die zorg draagt voor haar kwetsbaarste burgers heeft geen masker, maar een gezicht. Dat betekent dat parketmagistraten hun veilig bureau verlaten en ter plaatse gaan, oog in oog met patiënt, familie, sociaal netwerk en dokters - van wie de naam 'geneesheer' wel eens vergeten wordt. Wie op een handdruk afstand staat van rechtzoekenden, kan hun vragende blik niet ontwijken. Het is uit die intense gesprekken dat begrip, overeenstemming en alternatieven groeien: geen bevelen, maar oplossingen.

Dat de omzendbrief het licht niet zag, is in het nieuw gerechtelijk landschap echter geen excuus meer.

De korpschefs van de parketten konden in hun(door de Hoge Raad voor de Justitie als militair geheim bewaarde) beleidsplannen diezelfde tips en soepele methodes inbouwen. Meer dan ooit kunnen die topmagistraten zelf gestalte geven aan een meer nabije, menselijke en communicatieve justitie - iets wat overigens geen wet kan decreteren. Meer dan ooit moeten zij er ook op afgerekend worden: onafhankelijk, maar wel verantwoordelijk.

Het volgende slachtoffer van justitie lijkt wel de familie van Jonathan te worden, die 11 september nu als de zeventiende uitsteldatum voor de procedureregeling meegedeeld kreeg: "Straks ben ik de tel kwijt", zuchtte vader Jan Jacob gisteren in deze krant over zijn eigen martelgang (DM 5/6).

De mallemolen van justitie maalt hen als de volgende slachtoffers fijn. Misschien komt Jan Jacob nog sneller voor de rechtbank om de ondraaglijke beelden als een wanhoopskreet vrijgegeven te hebben, dan de daders die naar zijn zoon niet luisterden. Als dat gebeurt, wordt vader Jacob vervolgd door een parket dat zelf over de eigen verantwoordelijkheid in de dood van zijn zoon nog loodzware vragen te beantwoorden heeft.

Justitie moet leren omgaan met haar eigen falen: dat is de enige methode om er ook voor de toekomst lering uit te trekken. Dat (nu ex-) procureur-generaal Yves Liégeois in zijn afscheidsinterviews voorhield dat hij de Panorama-uitzending niet nodig had om ook tegenover de eigen magistraten eindelijk de juiste vragen te laten stellen, is ondertussen iets wat niet alleen Jan Jacob zal tegenspreken. Geen arrogantie maar empathie, geen zelfgenoegzaamheid maar zelfkritische zin, niet alleen management maar ook het zorgzaamheidsperspectief: als de Hoge Raad voor de Justitie bij de recrutering dáár eens zou op focussen, het ware al een lichtpunt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234