Zondag 20/09/2020

InterviewJulie Cafmeyer

Julie Cafmeyer: ‘Als er zo vaak commentaar gegeven wordt op je lichaam of je liefdesleven, dan is simpelweg bestaan al schaamteloos en dus erotisch’

Julie Cafmeyer.Beeld Joris Casaer

Vertrouwd gezicht op de affiche van Theater Aan Zee, waar de voorstelling van schrijfster en De Morgen-columniste Julie Cafmeyer in première gaat. Bad Woman is een atypische stand-upperformance vol humor en zelfinzicht. Net als ons gesprek met de Antwerpse, dat ook meteen te boek gaat als het interview waarin de meeste vrouwelijke artiesten ooit genamedropt worden. Zeg niet dat we u niet gewaarschuwd hebben. 

Julie Cafmeyer is een ‘bad woman’. Ze weigert zich te conformeren aan het ideaalbeeld dat de maatschappij haar, een vrouw van 31 lentes, oplegt. In haar gelijknamige theatervoorstelling  gaat de schrijfster op zoek naar validatie voor zichzelf en de manier waarop ze leeft via lezersbrieven die haar zijn opgestuurd, gesprekken die ze heeft gevoerd en indrukken die ze heeft opgedaan tijdens haar reizen. “Het idee ontstond bij een quote van Miranda July: ‘Every person, no matter how plain, has one great erotic performance in her – the one in which she doesn’t know what she’s doing and is desperately trying to save her life.’ Die zin triggerde mij enorm en gaf me een vrijgeleide om aanwezig te zijn, om ruimte in te nemen. Als er zo vaak commentaar gegeven wordt op je lichaam of je liefdesleven, dan is simpelweg bestaan al schaamteloos en dus erotisch.”

Je schrijft columns en staat op het podium. Heb je er zoveel moeite mee om ruimte in te nemen?

“Hebben niet alle vrouwen daar soms moeite mee? Zeker wanneer je als vrouw kunst maakt die vanuit je persoonlijke gevoelswereld vertrekt, wordt er nogal snel gezegd dat je enkel over jezelf kan spreken, over je emoties. Terwijl kunst sowieso over emoties gaat. Op de toneelschool zeiden ze me dat kunst nooit therapie mag zijn en toen dacht ik aanvankelijk: oké, laat me dan maar geen kunst maken. Voor mij is dat autobiografische net heel inspirerend. Mensen die inzoomen op hun leven, die hun persoonlijke strijd en bevrijding beschrijven, daar kan je zelf ook veel van leren.”

“Door voor een krant te schrijven heb ik mijn blik op de wereld verruimd en merkte ik dat heel veel van mijn persoonlijke worstelingen structurele, maatschappelijke wortels hebben. Soms is dat confronterend. In de podcast Small Doses van Amanda Seales wordt er op een gegeven moment gesproken over ‘Side Effects of White Women’ – hoe witte vrouwen zich vaak niet bewust zijn van de privileges die we hebben en zo intersectioneel feminisme tegenwerken. Ik ben me wél bewust van mijn voorrecht, niet enkel dat ik wit ben maar ook dat ik een groot platform krijg, maar Seales zegt ook dat we die privileges kunnen inzetten om de bestaande situatie beter te maken. Dus dat is wat ik probeer te doen.”

Vandaar de oorspronkelijke titel: Confessions Of A White Girl?

(aarzelt) “Die white girl ging inderdaad over die zelfbewustheid, maar tegelijkertijd voelde dat niet goed. Ik werd plots gevraagd voor debatten over diversiteit in de kunstenwereld terwijl ik nooit gediscrimineerd ben geweest omwille van mijn huidskleur. Toen zei ik ook: dit is niet mijn verhaal. Het is belangrijk dat we soms een stap opzijzetten. Zo vindt journaliste Mona Eltahawy bijvoorbeeld dat de hoofddoek een heel moeilijk concept is om te vatten als je geen moslimvrouw bent. “Shut the fuck up about the hijab. Dit is ons gevecht”, schreef ze. Ik ben het daarmee eens. Niet dat we moeten zwijgen, ik ben meer fan van dialoog dan van censuur, maar wel dat we meer moeten luisteren.”

Beeld Joris Casaer

Ik luister: wat is een bad woman?

“Een bad woman is een vrouw die zich niet wil beteugelen, die te veel drinkt, te veel eet, te weinig sport, te veel seks heeft en haar mond opentrekt. Ken je kunstenares Tracey Emin? Zij zette in de jaren 90 haar bed in Tate Gallery, bezaaid met sigarettenpeuken, condooms en lege drankflessen. Om te laten zien: dit is óók hoe je als vrouw kan leven. We volgen allemaal te veel een vooropgelegd script van hoe het leven er zou moeten uitzien, mannen ook overigens. Maar zeker als vrouw krijg je al snel het idee dat je slecht bezig bent wanneer je geen vent aan de haak hebt geslagen, je niet hebt voortgeplant of niet permanent bezig bent met jezelf te verbeteren.”

“Het is belangrijk om andere perspectieven te krijgen, want anders voel je jezelf de grootste loser ter wereld. Daarom reis ik. In Wit-Rusland kwam ik bij vrouwen die fluistertechnieken gebruiken om mensen te helen. Niet zozeer die therapievorm, maar de vrouwen zélf waren een openbaring. Dat waren allemaal omaatjes die alles uit het leven haalden: ze dronken zelfgestookte wodka en dansten op straat. Wanneer we ’s avonds samen aan tafel gingen zitten haalde iedereen wel iets lekkers uit haar handtas en stond er in een mum van tijd een feestmaal voor onze neus. In deze maatschappij heerst een redelijk negatief beeld van oude vrouwen, dat ze hoe langer hoe lelijker en eenzamer worden. Maaike Cafmeyer beschreef dat in jullie ‘Vragen van Proust’ nog als ‘verwelken’. Daar was ik zo boos om. ‘Je verwelkt niet, je bent prachtig!’, dacht ik toen. Ik heb haar bijna gebeld om dat zeggen, ze is tenslotte verre familie. (lacht)

Bad Woman doet ook denken aan Bad Feminist, het boek van Roxanne Gay. Zij gebruikte die stempel om zich in te dijken tegen de kritiek die er zou komen vanuit alle mogelijke feministische stromingen.

(knikt) “Door mezelf op voorhand al het label Bad Woman op te kleven, geef ik mezelf de vrijheid om niet perfect te zijn, om te mislukken. Dat geldt ook voor het stuk. Ik wil niet dé serieuze, politiek correcte voorstelling maken van hoe het is om vrouw te zijn in de wereld van vandaag. Ik ben zelf nog te veel op zoek. Ik geef gewoon mijn eigen ervaringen mee en wil ook wel eens stout zijn. In Fleabag, de serie van Phoebe Waller-Bridge, zegt het hoofdpersonage op een gegeven moment ‘soms denk ik dat ik enkel maar feminist ben geworden omdat ik kleine borsten heb.’ (schaterlacht) Dat vind ik dus geniaal. Humor is voor mij heel belangrijk om een situatie aan te kaarten.”

Tegelijkertijd schets je een kerstavond waarop je van je vader een trainingsbroek cadeau hebt gekregen omdat hij vond dat je wel wat meer mocht sporten om je buikje weg te krijgen. “In het begin lach ik er nog mee – vrouwen als ik hebben zelfspot – maar wanneer ik die gierende gezichten zie, is er plots een kortsluiting.”

“Vrouwen worden opgevoed met het idee dat ze zich maar moeten schikken, altijd vriendelijk zijn en moeten lachen. Wanneer je afwijkt van het ideaalbeeld moet je er ook maar tegen kunnen dat mensen grapjes maken om je ‘afwijking’, en als je niet meelacht dan ben je maar zuur. Dat is wat Sarah Ahmed ook beschrijft in Notes of a Feminist Killjoy. Dat boek heeft me de ogen geopend, net als de show van Hannah Gadsby waarin ze uitlegt hoe humor soms toxische situaties in stand kan houden. Toen ik daar stond met die broek in mijn handen dacht ik plots: hé, ik vind het eigenlijk echt niet leuk dat jullie zo over mij spreken.”

Vrouwen zijn ook vaak bang om ‘te emotioneel’ over te komen wanneer ze reageren.

“Boos worden omdat ik iets niet oké vind, maakt van mij echt geen labiele, hysterische zot. Het kan heel bevrijdend werken om eens goed kwaad te worden, dat doorbreekt bestaande patronen. En waarom zou je jezelf naar beneden halen voor het plezier of het comfort van anderen.”

Lena Dunham liet in de serie Girls een personage tijdens een ruzie roepen: “Any mean thing someone is going to think of to say about me, I’ve already said to me, about me, probably in the last half hour.”

“Hàh!”

Beeld Joris Casaer

Is dat ook niet wat zelfspot  is, een vorm van zelfbescherming?

“Voor mij niet. Ik gebruik het meer om de absurditeit van een situatie aan te klagen. Mensen denken vaak dat ik dingen verzin of aandik voor de komische noot maar er heeft op een feestje écht iemand aan mij gevraagd of de spermabank niets voor mij zou zijn, en dat haar vriendin net exclusief Zweeds superzaad had bemachtigd. Ik voelde mij toen zó slecht. Oei, een vrouw van 30 zonder lief, die moet wel eenzaam zijn, die zal wel een kind willen en die zal dus in de spermabank eindigen want ze kan niemand vinden, maar heeft ze wel genoeg geld om dat superzaad te kopen want ja ze werkt toch maar in de artistieke sector… Dat heeft twee weken gemaald in mijn hoofd, tot ik het bij wijze van loutering aan een publiek heb verteld en iedereen moest lachen. Toen wist ik: oké, ik ben niet gek, het is gewoon gestoord dat iemand mij zo’n dingen zegt.”

Je voorstellingen zijn voor jezelf een beetje therapie, maar wat wil je dat je publiek meeneemt van Bad Woman?

“Wanneer ik een werk goed vind dan is het omdat het me inzichten geeft over mezelf en omdat ik er hoop of levenslust uit haal. Hoewel ik over serieuze onderwerpen spreek, wil ik niet dat het geheel zwaar of deprimerend aanvoelt. Ik ben geen lijdende kunstenaar, hé. Soms heb ik het moeilijk, net als iedereen. Soms voel ik me eenzaam, net als iedereen. Dat wil ik zeker aankaarten, maar tegelijkertijd ben ik best wel oké, en dat wil ik ook vieren. Plezier kan een daad van rebellie zijn. Zeggen van: dit is mijn lijf, dit is mijn leven, dit zijn mijn keuzes, zie mij dansen.”

Bad Woman gaat op 1, 2 en 3 augustus in première op TAZ

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234