Zondag 22/09/2019

Juicht Francken te vroeg?

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) triomfeert. Het Europees Hof van Justitie kan hem niet verplichten om humanitaire visums uit te reiken aan vluchtelingen die ernstig gevaar lopen. Maar eigenlijk verandert de uitspraak weinig.

Een overwinning van het gezond verstand. Zo noemt Theo Francken de uitspraak van het Europees Hof. Dat zegt dat humanitaire visums voor kort verblijf (minder dan negentig dagen) aanvragen om asiel te kunnen krijgen niet onder de Europese visumcode valt. Wat dan weer betekent dat het Hof zich onbevoegd verklaart. Het is volgens het Hof aan de lidstaten zelf om te beslissen of ze zulke visums afleveren of niet.

Theo Francken ziet de uitspraak dan ook als een grote overwinning. Volgens hem is Europa dankzij zijn verzet aan een groot onheil ontsnapt. Hij zegt al maanden dat het uitreiken van die visums zijn bevoegdheid is en dat niemand hem daartoe kan verplichten. "We gaan wel degelijk nog humanitaire visums afleveren. Maar dan wel op onze manier. En niet onder dwang van organisaties die de poort wagenwijd wilden openzetten voor vluchtelingen", stelt Francken, die ook nog meegeeft dat rechters zich zullen moeten schikken naar dit belangrijk arrest.

Maar Franckens uitspraken lijken op zijn zachtst gezegd voorbarig. "Het Hof zegt helemaal niet dat de staatssecretaris voortaan alleen mag beslissen", stelt Vanessa Saenen van het VN-vluchtelingenagentschap UNHCR. "Het Hof zegt enkel dat het Europese niveau niet bevoegd is, dus dat het op nationaal niveau moet worden geregeld. Met andere woorden, de strijd kan worden voortgezet voor nationale rechtbanken. We gaan gewoon terug naar af."

Het was een rechter die Francken vorig jaar had verplicht om een Syrisch gezin met twee kinderen visums af te leveren op straffe van een dwangsom. Daardoor kwam de zogenaamde visumrel uitgebreid in de media. Die rechter deed dat omdat de Dienst Vreemdelingenzaken, de administratie van Francken die bevoegd is voor het afleveren van visums, tot drie keer toe zijn beslissing onvoldoende motiveerde. Voor alle duidelijkheid: de zaak waarover het Europees Hof nu een uitspraak heeft gedaan, ging over een ander, gelijkaardig dossier. Maar de twee gevallen kunnen moeilijk los van elkaar worden gezien.

"Het Europees Hof heeft inderdaad de bal teruggekaatst naar het nationale recht", stelt ook Ina Vandenberghe van het federaal migratiecentrum Myria. "Maar dat wil niet zeggen dat er administratieve willekeur mag zijn. Ook die nationale regering moet de regels van het algemeen recht respecteren en een beslissing voldoende motiveren. Daar verandert deze uitspraak niets aan."

Uitspraak ten gronde

Waarop iedereen in deze zaak zit te wachten, is een uitspraak ten gronde. Waarvoor kunnen die humanitaire visums worden gebruikt en wie heeft er recht op? Daarover is bijzonder veel onduidelijkheid. Francken zei gisteren op VTMnieuws dat hij zowat dagelijks humanitaire visums uitreikt en dat hij wel degelijk zijn hart laat spreken. Maar op de vraag wie dan zo'n visum krijgt en wie niet en vooral waarom, kwam geen duidelijk antwoord. In de zomer van 2015 gaf Francken nog visums aan 276 christelijke Syriërs die naar ons land wilden komen. Waarom zij wel en de Syrische families met kleine kinderen om wie het hier gaat niet, is niet duidelijk.

"Dat is net waar het om draait", stelt Charlotte Vandycke van Vluchtelingenwerk Vlaanderen. "De humanitaire visums kunnen een middel zijn om een beleid te voeren waarbij je je eigen grenzen beheert en toch respect toont voor de mensenrechten. Je kunt mensen die in nood zijn helpen en hen uit de handen van smokkelaars houden. Maar zo'n beleid is er niet in België. De spelregels voor die visums zijn totaal niet duidelijk."

Ook bij UNHCR betreurt men dat België bij het uitreiken van humanitaire visums vooral à la tête du client lijkt te werken. Saenen: "Er zijn inderdaad geen vaste regels, wat bijzonder jammer is. In bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk zijn die er wel. Wij blijven volop pleiten voor de uitbouw van meer legale, gecontroleerde routes waarop asielzoekers naar Europa kunnen komen."

Mensenrechten

Het Europees Hof deed dus een eerder technische uitspraak: een humanitair visum valt niet onder het Europees recht. Maar waaronder valt zo'n visum dan wel? De zaak waarover het Europees Hof nu een uitspraak deed, verschilt in één ding van de andere gemediatiseerde visumzaak. Bij die laatste beroept het gezin zich op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

In die zaak is een prejudiciële vraag gesteld aan het grondwettelijk hof. Al is het wellicht nog een jaar wachten voor dat hof een uitspraak ten gronde doet. Daarnaast ligt de kwestie ook nog voor bij de Raad van State. Nadien kan de zaak nog naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat doet uitspraak op basis van het mensenrechtenverdrag en kan mogelijk tot een totaal andere uitspraak komen. Wordt dus vervolgd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234