Maandag 25/05/2020

Joost Vandecasteele debuteert met verhalenbundel 'Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij'

Het animale in de mens trekt me aan

Als door een kosmische wetmatigheid komen eind deze week zowel het eerste boek als de eerste zoon van Joost Vandecasteele ter wereld. Acteur-theatermaker, schrijver en stand-upcomedian Joost Vandecasteele bundelde zijn beste kortverhalen en verwijst daarmee, net zoals met zijn theaterwerk, stevig naar het cultgenre van het cyberfuturisme. Jeroen Versteele

'Mijn schrijfkantoor bevindt zich in de McDonalds op het Beursplein", vertelt Joost Vandecasteele. Met zijn armen gebaart hij breed, als geeft hij aan hoe ruim van omvang zijn ongewone werkruimte wel is. "Tussen 13 en 14 uur en tussen 16 en 18 uur moet ik er wegwezen, anders word je overspoeld door studenten en toeristen. Maar 's ochtends en 's namiddags zit er niemand, een krijsende zatlap en enkele bedelaars uitgezonderd. Ik bestel er een koffietje en kan me er perfect concentreren. Ik leg mezelf een tijdschema op, ik plug mijn laptop in en kan draadloos op het internet. Door het raam zie ik het Beursgebouw. Op de trappen zitten freaks en lopen zakenlui. Het helpt me om op zo'n plek te schrijven.

"In gewone mensen ben ik niet geïnteresseerd. Een beursgoeroe vind ik boeiender dan al die brave huisvaders die aandelen hebben verloren. Ik heb zelf ook aandelen bij Fortis, maar dat is collateral damage. Wat me interesseert, is die Raad van Bestuur. Maurice Lippens, dat is pas een personage. Tussen die mensen spelen zich Griekse drama's af. De beurs is het slagveld van de hedendaagse Trojaanse oorlog. De daytraders die elke dag de strijd aangaan, die met de telefoon als wapen hun hele hebben en houden op het spel zetten. Ze riskeren hun leven omdat ze kans maken op de schat. En je hebt de goden, de Warren Buffets, de bevelhebbers die miljarden bezitten en soms een bliksemschicht ter aarde werpen. Daar, op de Beurs, spelen zich onze nieuwe oorlogen af.

"Ik woon nu al tien jaar in Brussel. Het leven in een grootstad vind ik onwaarschijnlijk fascinerend. Elke dag passeren er honderden mensen in je blikveld die je nooit leert kennen. Je leert een stadsmens te zijn, en elkaar te ontwijken. Hier op de grens tussen Molenbeek en Brussel-centrum hangt de onrust niettemin als hete nevel in de lucht. Een soort belofte van agressie. Geen gevolg van een multicultureel drama, maar een spanning tussen emoties, het gonzen van ambities. Iedereen wil hier gelukkig worden, geld verdienen, als het moet ten koste van anderen. Iedereen leeft op elkaar gepakt. J.G. Ballard, de schrijver van Crash en High Rise en een van mijn inspiratiebronnen, zei hoe geavanceerder en technologischer een maatschappij georganiseerd is, hoe primitiever de reflexen van de inwoners worden. Als auteur van intelligente sciencefiction vergroot Ballard zijn observaties uit tot geloofwaardige toekomstbeelden. Ondanks al onze luxe zijn we nog altijd beesten. We worden gedreven door een primitieve drang naar geweld, lust, macht. Soms voel ik die ruwe emoties in mensen rondom mij: dan wordt het interessant."

Nachtcafés

"Mijn personages staan onder druk. Ze zijn sneller geneigd tot geweld en seks, tot drugs en drank. Ze zien hun lichaam als genotsmiddel. Daarom gebruik ik liever het meer animale woord 'lijf' dan 'lichaam'. Het lijf is zich bewust van zijn dierlijke natuur. Het genot moet hier en nu beleefd worden. In mijn wereld heerst de dwangmatige obsessie over de moraal. Er zijn geen taboes. Ik typeer bijvoorbeeld een man die zijn ex-vriendinnen lastigvalt omdat hij zin heeft in seks. Iedereen herkent de drijfveer van die vent, maar je zou niet doen wat hij doet. Nét niet.

"Een stad als Brussel fascineert me omdat je maar één zijstraat van de keurige Nieuwstraat moet inslaan om een hele rij lapdancecafés of seksshops te zien. Meteen zit je in de onderbuik van de stad. Er heerst een hint van gevaar. Die zoek ik op. Ik schrijf in mijn bundel over een bar vol opdringerige negerinnenhoeren: dat verhaal is echt gebeurd. Ik heb zo'n bar bezocht en me verbaasd over de tientallen zwarte meisjes die me betastten, als in een uit de haak geschoten fantasie.

"Ik hou ervan me kwetsbaar op te stellen, om de comfortzone te verlaten. Ik ben perfect gelukkig in mijn cocon met mijn vriendin en ons bijna geboren kindje. Maar ik heb het nodig om er af en toe uit te breken. Om de onderkant van de wereld te blijven verkennen. Ik dweep niet met marginalen of met de socio-artistieke praktijk, ik word gewoon aangetrokken door het animale in de mens. In dat soort steegjes, in volkse nachtcafés ligt het instinctieve dichter aan de oppervlakte dan in grand cafés met obers in kostuum. Daarom kom ik er graag."

Individu

Het voorbije jaar is de periode geweest waarin Vandecasteele afscheid nam van het theatercollectief Abattoir Fermé, met They Eat People een expliciet politieke toneeltekst schreef en speelde en zich opwierp als stand-upcomedian in de Canvaswedstrijd Comedy Casino Cup.

"Ik heb beslist om mezelf als individu te profileren, in verschillende media", vertelt hij. "Als je op een affiche wordt aangekondigd, staat er achter je naam tussen haakjes: bekend van dit, winnaar van dat, schrijver van zus of zo. Ik wilde mijn haakjes wat breder zetten. Ik wil niet op één verdienste vastgepind worden. Uit geldingsdrang, ja, maar ook uit een geloof dat ik iets te vertellen heb. Mijn verhalen en theaterteksten draaien rond eenzelfde inhoudelijke kern: hoe de mens zich gedraagt in een onmenselijke situatie. Wat literatuur voorheeft op theater, is dat je je veel bombast kunt veroorloven. Je creëert een wereld met behulp van alleen maar letters, papier en de fantasie van de lezer. Een wereld die je op theater nooit kunt tonen, in film trouwens ook niet. Het is een belevenis om met literatuur je lezers niet alleen mee te nemen, maar ze behalve in hun hoofd ook in hun buik te raken. Ik heb ook ervaringen gehad waarbij ik voelde: shit, boeken kunnen meer doen dan alleen maar entertainen. Behalve J.G. Ballard is ook Chuck Palahniuk belangrijk voor mij geweest, de schrijver van Fight Club. De beide Japanse Murakami's schrijven ook fantastische, snoeiharde boeken, Haruki maar ook Riu. Jammer voor die laatste dat hij iets minder bekend is dan zijn naamgenoot en dus vaak vergeten wordt.

"In Japan wordt er vandaag trouwens een bijzondere groep jongeren volwassen: de hikikomori. Rond de millenniumwissel waren ze een jaar of 15, 16 en trokken ze zich terug op hun kamer om dagenlang games te spelen en op het internet te surfen. Ze reageerden extreem individualistisch op de grote prestatiedruk. Toch ontstond er een nieuwe, virtuele gemeenschap. Toen een van die meisjes stierf omdat ze drie dagen aan een stuk World of Warcraft had gespeeld, vond er in dat computerspel een begrafenis plaats waarop al haar medespelertjes aanwezig waren, hun trollen en hunters proper in kostuum gestoken. Dat is een wereld die ik niet meer snap, maar die me wel fascineert."

Sciencefiction

"Een tijdlang had ik het gevoel mee te zijn, te behoren tot alle doelgroepen met de nieuwste tendensen. Ondertussen schuif ik op en zie ik een nieuwe generatie twintigers opdagen. Ik ben nog maar 29, maar ik voel me niet jong. Ik heb haast. Niet alleen uit ambitie, ook omdat ik het allemaal wil vatten. Ik heb nog veel te zeggen. Ik heb nog maar een jaar of tachtig te gaan, dus wordt het krap. Tachtig, ja. Ik denk wel dat ik 110 jaar word, ik geloof dat ze binnenkort wel pillen zullen hebben of technieken om ons DNA aan te passen zodat we wat langer leven. Zelfs het oneindige leven ligt in het verschiet. De vraag is, willen we dat? Wat betekent dat voor onze kinderen? Daarom vind ik sciencefiction zo interessant: ze stelt de vragen over maatschappij, technologie en politiek waar we morgen mee te maken krijgen. Na 9/11 engageerde het Pentagon professionele scenarioschrijvers om mee te speculeren over wat er verder zou kunnen gebeuren, om de beveiliging op punt te stellen. Om out of the box te denken en te anticiperen op de meest onwaarschijnlijke hypotheses.

"In elk geval, ik heb haast. Haast om de generatie tussen twintig en dertig te beschrijven, te begrijpen. Een generatie die de verlamming van het postmodernisme zo beu is als koude pap. Wij zoeken ons een weg door de chaos. De generatie boven ons was nog overdonderd door de luxe, de veelheid, de gelijkwaardigheid van normen, waarden en idealen. De nieuwe generatie wil opnieuw strijden, zich een weg vooruit banen. Het verschil met vroeger is: individuen zijn belangrijker geworden dan groepen. Studenten komen niet meer op straat, er zijn geen massaprotesten meer. Op individueel gebied zie je ons dan weer wel ingrijpen in de samenleving, persoonlijke verantwoordelijkheid opnemen. Grote idealen zijn passé.

"Zelf heb ik ook gekozen voor een artistiek parcours binnen verschillende media, in plaats van een plek als lid van een theatergroep. Of in plaats van een loopbaan in de politiek. Een half jaar geleden solliciteerde ik voor een baan in een denktank van de Open VLD en tot mijn grote verbazing werd me na een hele sollicitatieprocedure met schriftelijke en mondelinge proeven, een baan aangeboden. Ik heb dagenlang getwijfeld en uiteindelijk nee gezegd. Ik heb toch gekozen om mijn onafhankelijkheid te bewaren. Een groot besef was evenwel binnengedrongen: 'het kan dus'. Politiek speelt zich af boven onze hoofden, zegt men, maar dat is niet waar. Politiek is grijpbaar. Hetzelfde met literatuur, het is blijkbaar niet onmogelijk om gepubliceerd te geraken. Zolang je bereid bent hard te werken en nooit tevreden te zijn, kun je iets betekenen."

Baarmoeder

"Onze generatie heeft alle keuzes en mogelijkheden. We kunnen doen wat we willen. Of je ergens geraakt, hangt af van je kunde. Ik ben heel blij dat we leven in een maatschappij waarin kwaliteit boven drijft. Is het niet via de drukpers, dan wel op het internet. Komt het niet op de televisie, dan wel op YouTube. Mensen hebben echt geen excuus meer om zich niet te profileren in wat ze goed zijn. Het maakt niet uit waarin. Ken je walkthroughs? Dat zijn verslagen die gamers maken van hoe ze een computerspel hebben uitgespeeld, met gedetailleerde beschrijvingen van welke uitdagingen je op welk moment kunt verwachten. Dat zijn 15-, 16-jarige pubers die geobsedeerd zijn door zo'n spel en alles tot in de puntjes uitleggen. Je weet dat ze op hun kamertje zitten en nooit buiten komen, maar ze doen wat ze het best kunnen. Daar mag je niet denigrerend over doen. Het zijn misschien sukkels, nerds en losers maar ik vind het nuttig wat ze doen. Sommige van die walkthroughs staan vol schrijffouten maar andere zijn dan weer fantastisch geschreven, ze zijn soms beter en fantasierijker dan het spel zelf. Die teksten zullen nooit gepubliceerd worden maar ze worden wel vaker gedownload en gelezen dan mijn boek dat zal worden. Soms lees ik zo'n walkthrough zonder dat ik het spel ken en ontdek ik goeie verhaallijnen. Of een beeld dat ik nooit meer vergeet. Silent Hill 4 is bijvoorbeeld een Japanse game die zich afspeelt in een kamer waar je niet uit geraakt. Een demonisch personage is daar gebaard en achtergelaten, en denkt dat die kamer de baarmoeder van zijn mama is. Een geweldig inspirerend idee voor een verhaal, toch? Ik had het zelf niet kunnen bedenken.

"Soms vraagt mijn vriendin me wat ik toch in godsnaam aan het doen ben, terwijl ik recensies van computergames aan het lezen ben. 'Ik ben aan het werken', zeg ik dan. En dat is geen leugen. Ik kijk ook graag naar Koreaanse horrorfilms en ik verzamel boekjes met rechtse literatuur die ik vind in second hand shops in Los Angeles. Ik laat me graag inspireren door niet-conventionele bronnen in plaats van door de klassieke theater- en literatuurgeschiedenis. Ik probeer er een fijne neus voor te ontwikkelen. Ik zou het een verspilling van tijd vinden om alleen maar met de canon bezig te zijn. Ik wil geen vakidioot worden. Want dan ben je misschien fantastisch in je eigen branche, terwijl ik als mens fantastisch wil zijn. Als maker tout court."

Eigen wereld

"De kortverhalen in deze bundel zijn maar een begin. Een eerste poging om wat in mijn kop zit op papier te krijgen. Sommigen zullen het vast te hard, te raar, te humoristisch of te vrouwonvriendelijk vinden. Maar ik zou graag hebben dat lezers merken dat ik een eigen wereld creëer. Een wereld die met elk verhaal groter wordt, net zoals je in elke film van Star Wars een reeks nieuwe planeten leert kennen. Mijn titelverhaal is de kern van mijn universum. De andere verhalen vormen, net zoals bij computerspelen, expension packs: telkens wordt er een nieuw deel van de kaart zichtbaar. Ik dacht nog een soort landkaart af te drukken van de stad waar mijn verhalen zich afspelen, maar ik laat de visualisering ervan liever aan de fantasie van de lezer over. Net zoals ik de coverartieste heb gevraagd een beeld te kiezen dat zij associeert met de verhalen in het boek.

"Ook al weet ik dat er bepaalde passages technisch beter geschreven hadden kunnen zijn, ik zal dit boek altijd blijven verdedigen. Omdat het een eerlijke eerste worp is. Het schoonste wat er bestaat, ook op het theater, is iemand die het vak nog niet helemaal beheerst maar wel heel hard zijn best doet om te vertellen wat op zijn tong brandt. Dat kan zo pakkend zijn, zo emotioneel. Ik hoop dat je die drive ook in mijn verhalen voelt. Dat zou me veel waard zijn."

'Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij' wordt vrijdag om 20 uur gepresenteerd in Passa Porta (02/233.68.32). Marc Didden leidt in, Johan Reyniers interviewt de auteur.

De Arbeiderspers, 240 p., 18,95 euro.

In gewone mensen ben ik niet geïnteresseerd. Een beursgoeroe vind ik boeiender dan al die brave huisvaders die aandelen hebben verloren

We worden gedreven door een primitieve drang naar geweld, lust, macht. Soms voel ik die ruwe emoties in mensen rondom mij: dan wordt het interessant

Joost Vandecasteele (1979)

was tot voor kort lid van Abattoir Fermé als theatermaker. Momenteel is hij nog op tournee met Tourniquet. Afgelopen najaar maakte hij met Union Suspecte de politieke voorstelling They Eat People. Hij publiceerde kortverhalen in literaire magazines als De Revisor, De Brakke Hond en Deus Ex Machina en won in 2007 Lava Literair, de prijs voor het Beste Nederlandse Kortverhaal, met Nooit meer vrede. Hij nam ook deel aan de Comedy Casino Cup op Canvas, waarin hij de halve finale haalde. Nu werkt hij aan een eerste roman.

Fragment uit 'Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij'

Het is niet omdat ik ervoor kies deze toekomstige geschiedenis te beschrijven, dat ik reeds het einde kan voorspellen. Ik ben een man van eind twintig en sta op het punt alle andere zekerheden in mijn leven te verliezen.

Maar niet alleen ik. Dit is ook het verhaal van een volledige generatie. Niet deze generatie, maar de volgende. Niet nu, maar iets later in het nieuwe verse millennium. Niet hier, maar in de grootste stad die dit land ooit heeft gekend.

Een stad zo groot dat ze bijna de staatsgrenzen overschrijdt. Alsof op een dag een enorme metalen komeet met een korst van asfalt op de aarde is neergestort. De huurprijzen in sommige stadsdelen zo hoog dat het geen schande meer is om in een kartonnen doos te wonen. Er zijn volledige wijken met duizenden dozen netjes naast elkaar, elk met stromend water en internetaansluiting. De wanhoop is hier zo groot dat iedere vijftien minuten een nieuwe sekte wordt opgericht, zoals de fundamentalistische atheïsten. Die geloven in niks, maar wel heel hard. De keuze aan televisiezenders is hier zo hoog dat deze stad meer beroemdheden creëert dan ze financieel kan ondersteunen, daarom wordt er jaarlijks een benefiet georganiseerd om voor hen geld in te zamelen. Ook kun je een beroemdheid adopteren en in huis nemen.

Joost vandecasteele

Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234