Maandag 18/01/2021

joodse zwemsters herenigd in pakkende documentaire watermarks

Een laatste duik in het verleden

Meer dan 65 jaar geleden zwom een team Joods-Oostenrijkse vrouwen zich een weg naar de top, tot Hitler die abrupt afblokte. Regisseur Yaron Zilberman ging met zeven van hen op pelgrimstocht terug naar Wenen. Het resultaat is de ontroerende documentaire Watermarks, waarin de vreugde van het terugzien de pijn van het verleden overstijgt. Frederik Deburghgraeve mag hem inleiden in Bewogen leven.

Brussel

Van onze medewerkster

Sarah Theerlynck

Het stereotype: Joden zijn intellectuele reuzen maar sportieve dwergen. In de jaren twintig en dertig van vorige eeuw doorbrak de sportvereniging Hakoah Vienna moeiteloos dat cliché. Vooral de zwemsters van het team waren hors catégorie. In 1936 vormden zij het pronkstuk van het Oostenrijkse Olympisch team, al weigerden sommigen deel te nemen aan wat zij "een propagandatriomf voor Hitler" noemden. Na de Duitse annexatie van Oostenrijk in 1938 viel het doek over Hakoah Vienna. Toch kwam de grootste triomf van de zwemsters pas daarna: met de hulp van hun trainer Zsigo Wertheimer en van het hoofd van het zwemteam Dr. Valentin Rosenfield slaagden de meesten erin Oostenrijk te ontvluchten.

Regisseur Yaron Zilberman organiseerde een reünie en maakte er een documentaire van. Watermarks speelt zich vooral in het heden af. We zien hoe Zilberman zeven van de dertien overlevende zwemsters opzoekt bij hen thuis en hen overtuigt om terug te keren naar Wenen voor een laatste gemeenschappelijke duik. Hij wisselt die fragmenten af met fragmenten van toen, waardoor heden en verleden mooi in elkaar overlopen.

Hanni Lux herinnert zich de voorbereidende ceremonie op de Olympische Spelen in Berlijn nog levendig. De delegatie voor hen werd door een uitzinnige menigte begroet met 'Heil Hitler', maar toen zij voorbijkwamen, was een ijzige stilte hun deel. "Het was een stilte vol van angst", vertelt zij 65 jaar later. "We voelden de massahaat." Ze vertelt ook het verhaal van haar oudere zus en teamgenote Judith, die weigerde deel te nemen aan de Berlijnse spelen. De Oostenrijkse sportfederatie nam haar onmiddellijk haar prijzen af en schrapte haar naam uit de recordlijsten.

De zeven zwemsters groeiden allen uit tot sterke vrouwen met een indrukwekkende carrière. De een werd psychotherapeute, de ander kunsthistorica, nog een ander professor in de sociologie. Hun levendige en intelligente gesprekken zinderen van vriendschap, trots en levenslust. Toch blijft de pijn. Oude wonden worden opengereten wanneer een taxichauffeur zijn visie op de Anschluss geeft terwijl hij Greta Stanton vervoert. Soms verandert er in vijfenzestig jaar weinig.

Gelukkig geldt dat ook voor de vreugdemomenten. De zwempartij op het einde vormt het hoogtepunt van Watermarks. Wat er als een stunt had kunnen uitzien vormt een ontroerend stukje tv. Een ode aan zeven sterke vrouwen. Die op hun tachtigste nog elke dag hun baantjes trekken.

l Bewogen leven

Canvas 23.45

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234