Dinsdag 18/01/2022

Joods lichtfeest Chanoeka valt dit jaar uitzonderlijk samen met Kerstmis

Chrismukkah wordt ondertussen ook gevierd door niet-gelovigen die er een alternatief winterfeest in zien, en op hun beurt wat afstand willen nemen van Kerstmis en Chanoeka

Zalig Chrismukkah!

Voor nog maar de derde keer in de afgelopen honderd jaar, valt het begin van het joods lichtfeest Chanoeka samen met Kerstmis. In sommige Amerikaanse gemengd joods-christelijke gezinnen wordt daarom dit jaar 'Chrismukkah' gevierd. Een samentrekking van 'Christmas' en 'Hanukkah', zoals Chanoeka soms gespeld wordt. 'Mossel noch kalkoen', reageert Julien Klener, de voorzitter van het joods consistorie.

Brussel

Van onze medewerker

Peter-Jan Bogaert

Het begon als een joodse grap. Het traditionele joodse lichtfeest Chanoeka was niet meer wat het was, zo luidde de kritiek. Te veel commercie, te veel geforceerde toestanden. Een seculier feest bijna, zonder religieuze diepgang. Een beetje zoals Kerstmis, klonk het wat spottend. Voorverpakte vrolijkheid. Vandaar de naam Chrismukkah, een samentrekking van Christmas en Hannukkah.

De term werd twee jaar geleden echter opgevist door de scenarioschrijvers van de populaire Amerikaanse tienersoap The O.C., waardoor Chrismukkah plots een andere invulling kreeg. De serie liet zich inspireren door de praktijk van gemengde gezinnen. Steeds meer joden trouwen in de VS met niet-joden met christelijke wortels. Die interreligieuze gezinnen hebben nood aan nieuwe interreligieuze feesten. En zo werd Chrismukkah geboren, midden in een soapserie.

Dit jaar is de term helemaal geadopteerd door het Amerikaanse publiek, want het toeval wil dat Chanoeka dit jaar uitzonderlijk begint op de avond van de 25ste december. Sommige spreken van een nieuwe commerciële hit. Tal van Chrismukkahproducten en versieringen prijken nu in de Amerikaanse etalages. Chrismukkah wordt ondertussen ook gevierd door niet-gelovigen die er een alternatief winterfeest in zien, en op hun beurt wat afstand willen nemen van Kerstmis en Chanoeka.

Het is nog maar de derde keer in de afgelopen honderd jaar dat Chanoeka samenvalt met Kerstmis. Terwijl moslims zich voor hun kalender baseren op de maan, gebruikten christenen de omwenteling van de aarde om de zon als basis van hun berekeningen. Joden gebruiken een mengvorm: in principe is het dus een maankalender, maar met correcties. Om de zoveel tijd wordt er een dertiende maand bijgevoegd. Vandaar dat Chanoeka in principe in de maand december wordt gevierd, vanaf de 25ste van de maand kislev.

Chanoeka heeft zoals Kerstmis zijn diepere betekenis in het vieren van de terugkomst van het licht. De donkerste dagen van het jaar zijn voorbij en vanaf nu wordt het opnieuw steeds vroeger licht. Een lichtfeest, dus.

Chanoeka verwijst echter ook naar historische gebeurtenissen, zo'n twee honderd jaar voor onze tijdrekening. Het verhaalt de opstand van de Maccabeeën (zeg maar de joden) tegen de Grieks-Syrische bezetters, waarbij het herwinnen van de religieuze vrijheid centraal stond. Na drie jaar strijd kon de tempel van Jeruzalem opnieuw veroverd en 'gezuiverd' worden van alle afgodsbeelden. Bij de nieuwe inwijding van de tempel zou er een mirakel gebeurd zijn.

"Voor het aansteken van de kandelaar was er slechts nog één klein kruikje reine olie over. De rest hadden de Grieken vernietigd", zegt auteur Sylvain Brachfeld. "Dat kruikje was slechts voldoende om de kandelaar één dag te laten branden. Door een wonder bleek de kleine hoeveelheid olie toch goed om de kandelaar acht dagen te laten branden, de tijd die nodig was om verse olie te bereiden."

Om het feest van de bevrijding te vieren, werd besloten om acht dagen lang steeds een kaarsje meer aan te steken. De Chanoekakandelaar heeft daarom negen armen. Voor de acht kaarsjes, plus het negende lichtje als dienaar om de andere aan te steken. Het eerste lichtje wordt dit jaar aangestoken na het ondergaan van de zon, op de 25ste december.

"Het is een belangrijk feest", zegt Julien Klener, de voorzitter van het Centraal Israëlitisch Consistorie van België, het officieel orgaan van de joodse religie in ons land. "Maar niet zo belangrijk als Jom Kipoer, de grote verzoendag of Rosj Hasjana, het joodse Nieuwjaar."

Chanoeka wordt wel eens een joods kinderfeest genoemd, omdat de traditie wil dat er dan veel spelletjes met de kinderen worden gespeeld. Ze krijgen ook veel cadeautjes. "Neen, de pakjes liggen niet onder een boom, of komen niet uit de schouw", zegt Klener. "Die gebruiken kennen we niet." Ook tijdens Chanoeka geen uitgebreide 'slemppartijen' met champagne of foie gras, zegt Klener. Er is voor Chanoeka een speciale dienst in de synagoge, maar voor de rest zijn er weinig bijzondere rituelen of gebruiken aan verbonden.

Chanoeka wordt niet door iedereen in de joodse gemeenschap gevierd. "Secularisatie laat zich ook bij ons voelen, en er zijn veel strekkingen en stromingen binnen het jodendom. Er zijn er die enkel religieus feesten bij de grote rites, en er zijn er die alle feesten intens beleven."

Chrismukkah heeft bij zijn weten nog niet echt ingang gevonden in België. "Het lijkt me een vreemde combinatie. Om in de sfeer te blijven: het is mossel noch kalkoen. Ik zie die praktijken nog niet zo snel bij ons opduiken. We zijn de VS niet."

Voor de echte Chrismukkahfans is trouwens maar één regel die echt telt: acht dagen van cadeautjes moeten gevolgd worden door een dag van heel veel pakjes.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234