Dinsdag 27/10/2020

Jongens en Politiek

Het euthanasiedebat zoals het heden gevoerd wordt

Hoog banier, o vlag der liberalen

Gegroet, gegroet, symbool van glansrijk idealen.

(Uit 'De Vlag', liberaal hymne)

De regering-Leterme was amper geboren of de discussie over het levenseinde barstte los. Althans, daar leek het op. Het debat over het levenseinde was het middel, het voorwerp. De echte inzet was macht, en gelijk. Want een debat - uitwisselen van argumenten, toetsing van standpunten, bij voorkeur binnen een regeringsmeerderheid, met de bedoeling om uiteindelijk een consensus te vinden, jawel, een compromis - was er eigenlijk nooit. Waarom immers discussiëren met politici aan wie je in deze eigenlijk niets te vertellen hebt, en van wie je, per omgekeerd axioma, ook nauwelijks wat wilt opsteken. Euthanasie, waarvoor pas minder dan tien jaar terug een eerste legaal kader werd voorzien, lijkt ineens een even onvervreemdbaar grondrecht te zijn als de vrije meningsuiting.

Een van de betrokken politici had afgelopen week volgende omschrijving in petto voor de ideologische positie van zijn coalitiepartner: "Het lijkt wel een terugkeer naar de tijd waarin mensen 'geleid' werden door gezagsdragers die in de plaats van anderen beslisten wat goed en slecht was. De tijd waarin mijnheer pastoor en mijnheer de baron het voor het zeggen hadden en de 'domme' mensen onder de knoet hielden. De tijd van de belerende vinger, van de hogere wijsheid als richtinggever, van het moreel absolutisme. De tijd van het paternalisme."

Nochtans lazen die twee laatste zinnen vooral als de samenvatting van het betoog en de ideeën van de jonge auteur zelf: belerend, absoluut en paternalistisch. Het was een stuk dat geschreven leek met negentiende-eeuwse virulentie, toen rabiate anticlericalisten een strijd op leven en dood uitvochten met de meest reactionaire fractie van de ultramontanen. Die strijd woedde in landen als België en Frankrijk voornamelijk in kranten, pamfletten en op electoraal-politiek vlak. In landen als Mexico en Spanje beslechtte men het pleit met het geweer in de hand en de handgranaat in de vuist. Maar, zo wisten we, zeker in landen als België behoorde die tijd tot de geschiedenis.

Sinds vorige week lijkt dat een voorbarige conclusie. Vijftig jaar na de Schoolstrijd lijkt er een Ziekenhuisoorlog op komst. Niet meer de strijd om de ziel van het Kind, maar - voor wat het waard is - die van de Stervende. Consequent met hun discours van algemene lastenverlaging, pingelen de liberalen tot aan de poort van het dodenrijk om de obool van Charon.

Dat is overigens hun goed recht: hun ideologische keuze voor de lasten-vrije dood, en om de uitbreiding van de euthanasiewet hoog op hun prioriteitenlijst te zetten. Vooral tijdens de paars-groene jaren schuwde de politiek ethische thema's niet.

Maar ook een ethisch debat hoeft daarom niet blind-ideologisch gevoerd te worden. Het is met enige verwondering dat de auteur van bovenstaand negentiende-eeuws traktaat Mathias De Clercq bleek te zijn, een Open Vld'er die klaargestoomd wordt om zijn partij deze nog prille 21ste eeuw in te leiden.

Niet alleen Mathias De Clercq roerde zich, ook zijn partij-, provincie- en generatiegenoot Jean-Jacques De Gucht. Ook een hele kerel. Alreeds 24 jaar oud, fris gediplomeerd als licentiaat in de culturele agogiek en nu door zijn partij uitgespeeld als 'speerpunt', zoals deze krant dat schreef, in het euthanasiedebat. Een debat over het levenseinde, toevertrouwd aan twee prille politici die 'piep' doen aan het begin van hun carrière. Groen, niet in een ecologische betekenis, maar in die van 'groentjes'. De nieuwe Open Vld-parlementsleden als vrijzinnig-liberaal bijhuis van de Young Rotary, zeg maar: de Jonge Tempel. Bevolkt door politieke misdienaars.

Neem bijvoorbeeld een van de spraakmakende voorstellen van Jean-Jacques De Gucht waarmee hij beoogt elke Vlaming overal het recht op euthanasie te gunnen. Wij citeren: in elk ziekenhuis komen er twee onafhankelijke artsen. "Ze krijgen een cursus waarin bepaalde situaties worden gesimuleerd, zodat ze emotioneel voorbereid zijn op hun werk. Zo kunnen ze ingeschakeld worden als een informatiebron voor arts én patiënt. Alleen als het echt niet anders kan, grijpen die onafhankelijke artsen in, zodat de patiënt altijd en overal recht kan hebben op euthanasie."

Het aantal enormiteiten in één zin is niet te tellen. Blijkbaar is de jongeheer De Gucht niet op de hoogte van alle bijscholingen, gespecialiseerde teams, ethische commissies en dergelijke die nu al in de ziekenhuizen aanwezig zijn. Blijkbaar heeft de jongeheer De Gucht zo weinig kennis van de praktijk dat twee 'doctors death' (die terms kan choqueren, maar volgens zijn definitie zijn ze dat wel), die zouden zitten te wachten tot ze bij een absoluut noodgeval ingeschakeld worden, inzake ervaring en competentie zouden moeten optornen tegen al die andere dokters die dag in, dag uit in de praktijk staan. En blijkbaar denkt de jongeheer De Gucht dat zoiets kan: dat uitgerekend wanneer een delicaat ethisch probleem écht aartsmoeilijk wordt twee halve externen de zaak eventjes snel zullen oplossen.

Stel: Jean-Jacques De Gucht laat op elke tv- en krantenredactie twee externe journalisten los. Dat duo, verzekert de wetgever ons, zal wijl de gewone journalisten werken, extra cursussen inzake journalistieke deontologie volgen en zich oefenen in het maken van gesimuleerde moeilijke berichten. En als dan op de echte redactie de gewone journalisten, hun chefs en hun hoofdredactie het níét eens raken over een deontologisch-journalistieke kwestie, dan hakt het externe duo autonoom de knoop door. Iedereen weet dat zo'n model niet werkt op een redactie. En in een ziekenhuis al evenmin. Dat lukt namelijk in geen enkele professionele omgeving. De onmogelijkheid van De Guchts voorstel heeft niets te maken met een eventueel gebrek aan technische expertise inzake ziekenhuisgeneeskunde of euthanasie, maar vooral met een gebrek aan minimale kennis van hoe een organisatie werkt. Hoe mensen in elkaar steken. Een gebrek aan maturiteit, quoi.

Een persoonlijk intermezzo, ter lering van een paar enthousiaste liberale politici. Het is een anekdote uit de tijd dat ondergetekende zelf nog een bleu was in de journalistiek. Het waren de vroege jaren negentig en op een dag zag deze prille De Morgen-journalist een aardige buitenkans: in de rooms-rode meerderheid toonde zich een scheur af door, jawel, euthanasie. Snel bellen naar de VLD-woordvoerder, kwestie van een politiek relletje te kunnen uitlokken, bovendien over 'de goede zaak'. Die bewuste woordvoerder was toen Guy Vanhengel.

Normaal gezien had Vanhengel zelfs aan een halve voorzet voldoende om een bal tegen de netten te trappen. Nu niet. Had ik te inhalig geklonken? Te... groen?

Er volgde van de VLD-woordvoerder een discours dat ik als een 'vermaning' zou omschrijven. Dat euthanasie zich niet leent voor politieke spelletjes. Dat hij zelf in zijn naaste omgeving een sterfgeval had gekend en dat iemand die ooit de dood in de ogen had gekeken, weet dat het voor politici in die omstandigheden niet past om hanig te doen.

Ik voelde intuïtief aan dat Vanhengel gelijk had. Maar heb hem, noblesse oblige, vervolgens toch om een algemene VLD-reactie gevraagd. Vanhengel: "Dat is een ethische kwestie. Volgens onze nieuwe statuten zijn onze leden in deze dus volkomen vrij hun geweten te volgen en hun standpunt te bepalen. Ik denk niet dat de VLD, als partij, een standpunt kán innemen."

Zo was de VLD kort na haar oprichting, zeer bekommerd om zichzelf niet op te sluiten in een liberaal-vrijzinnig zuiltje. Vandaag schrijven we niet meer 'VLD' maar 'Open Vld'. Het is interessant om te zien of dat recentelijk toegevoegde adjectief in dit euthanasiedebat letterlijk te nemen valt. Of dat 'Open' zo zal gedefinieerd en dus verengd worden zoals een paar Oost-Vlaamse, overtuigd vrijzinnige liberalen-van-huize-uit dat interpreteren.

Of misschien kan Jean-Jacques De Gucht, l'enfant sauvage van de vaderlandse politiek, even te rade gaan bij zijn schoonvader, in casu Guy Vanhengel.

Misschien kan die hem uitleggen waarom euthanasie geen anti-tjeven-debat is, geen zwart-witdiscussie, geen Wetstraatgevecht op leven en dood.

Omdat elke waarheid meerdere kanten heeft. Neem 'palliatieve sedatie' , een techniek die in veel katholieke ziekenhuizen (maar ook elders) toegepast wordt en waarbij vrijzinnige artsen als Wim Distelmans - terecht - bijzonder kritische vragen stellen, vooral als patiënten euthanasie vragen en zij in plaats sedatie krijgen. Palliatieve sedatie is het toedienen van slaapmedicatie tijdens de stervensfase van een patiënt. Hierbij wordt de ziekte niet meer behandeld en overlijdt een patiënt uiteindelijk aan zijn ziekte: een natuurlijke doodsoorzaak. Sommige vrijzinnige ethici hebben er een probleem mee dat sedatie ook impliceert dat er geen voeding of vocht wordt toegediend, waardoor ze in hun slaap eigenlijk uithongeren en/of uitdrogen. Is dat ethisch goed of fout?

Andere dokters wijzen erop dat terminale patiënten op een bepaald ogenblik stoppen met voeding of vocht opnemen: men nipt niet tot zijn stervensuur aan bekertjes water. Palliatieve sedatie is een techniek die in bepaalde gevallen oké kan zijn en in andere gevallen ook bijzonder slecht of huichelachtig toegepast kan worden. Sommige mensen zullen om principiële, ethische redenen euthanasie verkiezen boven sedatie, anderen net omgekeerd. En vooral, een overweldigende meerderheid van mensen heeft vooraf geen welomschreven, strikt gedefinieerd idee. Noem het een 'grijze zone', maar dan in niet-pejoratieve betekenis. Niet elke liberaal wil dat de dokter op de gang staat te wachten met een letale injectie als hij komt te sterven, niet elke CD&V'er bereidt zich alvast voor op een lange periode van lijden, tot hij of zij uitgemergeld zal opstijgen tot bij Here Jezus.

Een delicate menselijke kwestie, medische en ethische inzichten en technieken die in volle ontwikkeling zijn: het zou een zéér liberale reflex zijn om hier niet onbesuisd en eenzijdig met extra regelgeving af te komen. Ja, er mag een uitbreiding van de euthanasiewet komen - in een aantal gevallen zou dat wijs en goed zijn. Maar dan na zorgvuldig wetgevend werk, het liefst met stevige maatschappelijke basis.

En laat intussen het brallerige euthanasie-'debat' zoals het deze week ontbrand is snel inslapen.

De onmogelijkheid van het voorstel van Jean-Jacques De Gucht heeft vooral te maken met een gebrek aan minimale kennis van hoe een organisatie werkt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234