Woensdag 16/06/2021

Jongerenwelzijn

Jonge daders vaak ook slachtoffer

Jeugdinstelling De Zande in Ruiselede waar meisjes en jongens worden opgevangen Beeld Diego Franssens
Jeugdinstelling De Zande in Ruiselede waar meisjes en jongens worden opgevangenBeeld Diego Franssens

Jongeren die criminele feiten plegen zullen niet meer samen opgesloten worden met jongeren die opgroeien in een verontrustende situatie. Wie iets fout doet, moet duidelijk gestraft worden, vinden politici. Een redenering die zeker niet alle experts volgen. ‘Er is een grote grijze zone.’

Een 16-jarige die iemand heeft verkracht, kan vandaag in dezelfde instelling terechtkomen als een jong verkrachtingsslachtoffer. Hier wil Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) een einde maken. Wie een crimineel feit heeft gepleegd zou in de toekomst enkel nog in een van de vier gesloten instellingen belanden. Jongeren die in een verontrustende situatie opgroeien zouden naar private jeugdvoorzieningen worden verwezen. De hervormingen komen nog deze zomer aan bod bij de Vlaamse regering.

"We gaan voor duidelijke en aparte reacties op delicten, waarbij het voor de jongere helder is dat die het gevolg zijn van het ­delict", zegt Vandeurzen in De Standaard. Ook N-VA is al langer voorstander om jonge delinquenten harder aan te pakken.

Het is een opmerkelijke shift in de manier waarop naar jongeren wordt gekeken. Tot nu gold het ‘beschermingsmodel’, waarbij er eigenlijk van werd uitgegaan dat minderjarigen nooit helemaal verantwoordelijk konden zijn voor hun daden. Ook de terminologie die gebruikt wordt, illustreert dat. Zo gaat het niet over jongeren die een ‘misdrijf’ hebben gepleegd, wel over een als ‘misdrijf omschreven feit’ (MOF).

Door jongeren die een MOF hebben gepleegd duidelijk te onderscheiden van jongeren die in een verontrustende opvoedingssituatie (VOS) opgroeien, komt meer de nadruk te liggen op het delict. “Er is inderdaad een neiging om een grotere klemtoon te leggen op de verantwoordelijkheid van de jongere”, zegt kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen. “Ik hoed mij daarvoor.”

“Het jeugdbeschermingsmodel vertrok heel sterk vanuit het idee dat je altijd zorg en ondersteuning moet aanbieden aan jongeren”, gaat Vanobbergen verder, “ook als die een misdrijf heeft gepleegd. Vandaag zijn er duidelijk voorstanders om dat model te verlaten. Van een jeugdbeschermingsmodel naar een jeugdsanctiemodel.”

Tussenoplossing

Een duidelijke opdeling in de opvang vindt de kinderrechtencommissaris niet per se een slechte zaak. Wel wil hij benadrukken dat beide groepen voldoende ondersteuning moeten krijgen. “Net omdat die scheidingslijn niet altijd even duidelijk is. Als een jongere een crimineel feit pleegt, moet je je meteen afvragen waarom die dat heeft gedaan. Niet zelden zul je merken dat er sprake is van een moeilijke situatie thuis.”

Iets wat een jeugdmagistraat beaamt. Ook hij ziet in de praktijk hoe jongeren soms over de schreef gaan, maar hoe dit vaak het gevolg is van hun opvoedingssituatie. “Er is een grote grijze zone. En de vraag is: waar ligt de grens? Ik denk dat er in de praktijk altijd een groep zal zijn waarvoor we een tussenoplossing nodig hebben.”

Niet enkel in België wordt steeds meer de nadruk gelegd op het delict. “In het buitenland merken we die evolutie ook. In Nederland bijvoorbeeld hebben ze onlangs ook zo’n scheiding doorgevoerd”, zegt professor criminologie Stefaan Pleysier (KU Leuven). Hij ziet enkele belangrijke pluspunten aan de opdeling.

“Een gescheiden systeem heeft het voordeel van de duidelijkheid. Als sanctionering en hulpverlening te veel door elkaar lopen, zorgt dat voor verwarring”, legt Pleysier uit. “In de behandelingen die je opstart in gemeenschapsinstellingen kun je dan ook meer aandacht geven aan de feiten en aan verantwoordelijkheid. Daarnaast heb je het risico van ‘besmetting’, als je heel erg kwetsbare, beïnvloedbare jongeren samenzet met jongeren die criminele feiten hebben gepleegd.

Maar ook hij erkent dat je beide groepen niet altijd zo eenvoudig kunt splitsen. “Uiteraard zijn er heel wat jongeren die criminele feiten hebben gepleegd en uit een verontrustende opvoedingssituatie komen. Net daarom zul je ook bij die jongeren volop moeten inzetten op ondersteuning en begeleiding.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234