Dinsdag 28/09/2021

1 mei

Jong, digitaal en militant: links is terug, mét een strategie

Bernie Sanders spreekt in Des Moines, Iowa. Zijn succes in de Democratische primary’s blijft een lichtend voorbeeld voor mondiaal links. Beeld REUTERS
Bernie Sanders spreekt in Des Moines, Iowa. Zijn succes in de Democratische primary’s blijft een lichtend voorbeeld voor mondiaal links.Beeld REUTERS

In de VS ontpopte Bernie Sanders zich als een fatale bedreiging voor Hillary Clinton, in Frankrijk stemde een op de vijf kiezers zondag voor de links-radicale Jean-Luc Mélenchon. Net als linkse formaties elders in Europa haalde ook Méluch' zijn mosterd bij The Bern. Nu 1 mei voor de deur staat: hun recept in vijf punten.

Met 19,58 procent van de stemmen miste Jean-Luc Mélenchon, leider van de links-radicale beweging La France insoumise, dan wel de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, hij kan moed scheppen voor de parlementaire stembusgang van juni: sinds de afbrokkeling van de Parti Communiste Français (PCF) in de jaren 70 en 80, of correcter, sinds de présidentielles van 1969 (toen Jacques Duclos 21 procent haalde), scoorde niet één kandidaat van Mélenchons politieke kaliber nog zo hoog.

De voorbije dagen toonde Mélenchon, die luidop gedroomd had van een plaats in de finale, zich verbitterd; een oproep tot stem voor Emmanuel Macron kreeg hij niet eens over de lippen. Maar vriend en vijand zijn het erover eens dat, door het uiteenstuiven van de PS-kiezers naar links en centrum, Mélenchon niet uitgezongen is.

Dat stranden op de drempel van de macht is niet enkel de Franse politicus overkomen. Ook de Spaanse vrienden van Podemos kunnen ervan meespreken, net als Bernie Sanders in de VS, een lichtend voorbeeld voor mondiaal links sinds de Democratische primary's.

Opmars

Maar nederlaag of niet, Sanders' effect blijkt verre van uitgewerkt. Zo was Mélenchons campagne over de hele lijn ingefluisterd door die van de Amerikaan. Jeremy Corbyn in Groot-Brittannië en de Partij van de Arbeid (PVDA) bij ons laafden zich al evenzeer aan zijn succes.

Ongetwijfeld zal Sanders naam ook maandag, 1 mei en Internationale Dag van de Arbeid, naar goede gewoonte het toneel van demonstraties, nieuwe weerklank krijgen. Het linkse discours slaat aan, de echo uit Amerika heeft, zie de razendsnelle opmars van La France insoumise, amper aan elan ingeboet.

Naar een verklaring voor de bijval van de linkerzijde is het niet lang zoeken. Het streven naar meer sociaal-economische en maatschappelijke gelijkheid in een tijdsvak van groeiende tegenstellingen tussen haves en havenots, het verzet tegen een door multinationals en grootkapitaal overheerste wereldorde, de afkeer van politieke corruptie, het democratisch deficit enzovoort geven links – niet te verwarren met de gretig verguisde sociaal-democratie – de wind in de zeilen.

Gedeelde gevoelens en spontane opwellingen zijn noodzakelijke, maar daarom nog geen voldoende voorwaarden om het succes van radicaal links in zijn diverse verschijningsvormen te verklaren. Hoe gigantisch het ressentiment van jong en verontwaardigd Frankrijk ook blijkt, Mélenchon zou nooit doorgebroken zijn zonder uitgekiende strategie.

Origineel dan, 'Méluche'? Niet meer dan nodig. “On ne change pas une recette qui marche”, luidt het Franse spreekwoord. Ongecompliceerd trok Mélenchons spindoctor, de slimme maar terughoudende Sophia Chikirou (37), maandenlang op met Sanders' campagneteam. Miami, Brooklyn en Philadelphia: Chikirou trok haar 'Join The Political Revolution Today'-shirt aan, ging van deur tot deur, maakte filmpjes en hield een blog bij op Tumblr.

Jean-Luc Mélenchon op campagne in Parijs; hij haalde de mosterd bij Bernie Sanders. Beeld REUTERS
Jean-Luc Mélenchon op campagne in Parijs; hij haalde de mosterd bij Bernie Sanders.Beeld REUTERS

Mélenchon had Chikirou niet zomaar vooruitgestuurd. Hij wilde leren hoe je met krappe middelen een grote campagne op het getouw zet, hoe je vrijwilligers op de been brengt en wat het internet en andere nieuwe technologieën daarbij vermogen.

Chikirou had haar huiswerk gemaakt: ook deze keer kreeg geen enkele presidentskandidaat in Frankrijk zoveel volk op straat als ouwe rot Méluch'. “Ik laat me op mijn eigen manier inspireren door de methode van Bernie Sanders", zei Mélenchon zelf daarover. “Iedereen kan samen met mij aan het programma werken en handelen.”

Op radiozender Europe 1 verwoordde ook Chikirou het succes van haar formule. Een antwoord op ons verzoek tot gesprek kregen we niet, maar grosso modo komt haar verhaal op vijf krachtlijnen neer, die we ook aan PVDA-voorzitter Peter Mertens voorlegden.

1. Wees een ervaren politicus, maar blijf anti-systeem.

Sanders was op het moment van de presidentsverkiezingen 75 jaar oud, Mélenchon is er 65. Allebei hebben ze een achtenswaardige staat van dienst, Sanders als Democratisch senator en Mélenchon als PS-minister van Onderwijs. Beiden namen ze afstand van de eigen partij: Sanders in een poging om van binnen uit verandering te genereren; Mélenchon door op de linkerflank een nieuwe beweging op te zetten.

Beschikken Mélenchon, Podemos-leider Pablo Iglesias en de Griek Yanis Varoufakis met hun scherpe doorzicht en zin voor humor over groot charisma, dan lijken zowel The Bern als Corbyn op dat vlak minder goed bedeeld. Hoe dan ook zijn Sanders en Mélenchon er, door hun grootvaderlijke allure, in geslaagd de jongeren te fascineren.

Voor de gemeentelijke en federale kiescampagnes van respectievelijk 2018 en 2019, in België, laat Peter Mertens zich zowel door de Amerikaan als door de Fransman bezielen. Mertens weet wat de jonge kiezer in beide politici aanspreekt. “Hun standvastigheid, de stabiliteit van hun ideeën. Dit zijn persoonlijkheden die niet meedraaien met de wind, maar op hun principes blijven staan.”

2. Wees multimediaal en innovatief.

Natuurlijk: de eerste presidentskandidaat die voluit voor de nieuwe media koos, was Barack Obama in 2008. Maar Bernie Sanders ging verder. Zijn gebruik van e-mail en rechtstreekse contacten met sympathisanten via smartphones heeft miljoenen geïsoleerde activisten samengebracht rondom één doelstelling: hem doen winnen. Het persoonlijke aanschrijven van al die individuen stelde Sanders in één adem door in staat zijn programma te verfijnen, de achterban te laten meedenken en het participatieve karakter van zijn campagne uit te spelen.

Terwijl Sanders het platform NGP Van gebruikte, nam Mélenchon, net zoals Podemos in Spanje of de PVDA bij ons, zijn toevlucht tot NationBuilder. Een persoonlijk YouTube-kanaal, rechtstreeks uitgezonden toespraken, een videogame en zijn fameuze hologram (dat hem op meerdere plaatsen tegelijkertijd een massameeting kon doen houden) deden de rest.

Méluch' verzamelde intussen meer dan een miljoen Facebook-likes, 320.000 YouTube-volgers en bijna 1,2 miljoen burgers die hem op Twitter lezen. En de professionele pers? Die wordt, zie zijn veelvuldige weigering om zich te laten interviewen, omzeild.

Dat links-radicale groepen als geen ander teruggrijpen op instrumenten die aangereikt worden door de anders zo gehate Gafa (Google, Apple, Facebook, Amazon) is “het voorwerp van discussie”, zo geeft Mertens toe. “Maar wij gebruiken die tools niet om de tool op zich, wel omdat ze zo efficiënt zijn. De inzet van multimedia heeft zowel Mélenchon als Sanders in staat gesteld vaker de straat op te gaan dan ooit tevoren. Een tool is ook maar een tool, hé. Zonder bijbehorend verhaal zal het niet lukken.”

Ter completering: steeds meer politieke formaties, incluis Macrons En Marche of de N-VA bij ons, zoeken hun toevlucht tot dit soort platforms.

3. Sla geld van grote groepen af, werk met kleine giften.

De grenzeloze sponsoring van partijen en kandidaten zoals die in de VS werkt en die reusachtige bedrijven of belangengroepen een voet in de deur geeft, bestaat in Europa nauwelijks. Zeker in de VS, waar Big Organizing de enige manier is om te overleven, is crowdfunding vitaal voor wie het grote geld afwijst.

Sanders, wiens programma geschraagd werd door het verzet tegen de erosie van de Amerikaanse lage middenklasse en de groeiende kloof in de samenleving, meed de Super Pac als de pest maar wist desondanks gelijke tred te houden met de campagne-inkomsten van Hillary Clinton.

Peter Mertens (centraal) en zijn PVDA  zijn in België de kampioen van de crowdfunding. Beeld BELGA
Peter Mertens (centraal) en zijn PVDA zijn in België de kampioen van de crowdfunding.Beeld BELGA

Ook Mélenchon zette in op een massa bescheiden donaties (23 euro gemiddeld) en haalde algauw een miljoen euro op. In België is de PVDA “de kampioen van de crowdfunding”, aldus Mertens. Ruim tweederde van alle schenkingen aan partijen in ons land gaat naar de extreemlinkse partij.

4. Ga voor inhoud, schuw de lange redevoeringen niet.

Niet dat hij per se Fidel Castro achterna wou, maar toch. Op een koude decemberdag in 2010, in de Senaat, hield de toen 69-jarige Sanders een discours dat liefst achtenhalf uur zou duren. De politicus trok fel van leer tegen het fiscale akkoord dat president Obama met de Republikeinen bereikt had en waardoor “mensen die hun inkomsten uit speculatie halen minder, veel minder belasting betalen dan brandweerlui, leerkrachten, verpleegsters en zowat alle werknemers in dit land. (…) De realiteit is dat de middenklasse instort, de armoede toeneemt en de kloof tussen de superrijken en alle anderen alleen maar wijder gaapt.”

Mélenchon hield het dan wel korter, in zijn eeuwige zwarte jasje kon ook hij er urenlang inbeuken: tegen het liberalisme, tegen de Europese Unie en tegen de armoede. “Zeker mensen die het moeilijk hebben in de samenleving zoeken naar inhoud en samenhang", zegt Mertens. “Er is een uitgesproken vraag naar een consistente wereldvisie. De Noord-Zuidverhoudingen, de NAVO, de voedselveiligheid en het klimaat, daar maakt Mélenchon een emanciperend, uitdagend verhaal van, ver weg van de hap-slik-wegcultuur. Dat laatste kunnen mensen niet meer hebben.”

5. Wees radicaal, maar vermijd beladen woorden.

Met dit vijfde advies gaat La France Insoumise discreter om. Hoe dan ook is het een feit dat Mélenchon anno 2017 minder scherp klinkt dan in 2012, toen hij maar 11 procent haalde. Zoals Sanders de woorden 'left' en 'leftist' vermeed, zo sprak ook Mélenchon liever over het volk, de oligarchie en de kloof.

Omdat volgens peilingen 10 tot 20 procent van zijn kiezers evengoed voor Le Pen kunnen stemmen, weigerde Mélenchon het al te hard over islam en migratie te hebben. Uitpakken met zijn sympathie voor Venezuela en Cuba, zoals in 2012, deed hij deze keer veel minder. Omdat talrijke Fransen hem een onzachte stokebrand vinden, sprak Méluch' uitgebreid over zijn quinoadieet en liet hij zich door glossybladen als Closer en Gala interviewen - die wél.

De consensus in het centrum ondergraven, dat is de links-radicale partijen goed gelukt. Zo immens is de afkeer van de sociaal-democratie dat Mélenchon weigert om een expliciete oproep te doen om bij de tweede ronde, op 7 mei, voor Macron te stemmen. Liever laat hij de basis voor zichzelf spreken.

En bij de PVDA? Daar is intussen een Britse aan de slag die met zowel het Corbyn-kamp als dat van Mélenchon contact houdt. “Een soort activisme waarin de kruisbestuiving erg belangrijk is", besluit Peter Mertens. Links kijkt al verder dan 1 mei.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234