Vrijdag 04/12/2020

Jonathan Littell wint Prix Goncourt

Een week geleden werd hij al met de Grand Prix van de Académie Française bedacht, gisteren kreeg de Amerikaan Jonathan Littell de Prix Goncourt, de meest prestigieuze letterkundige onderscheiding in Frankrijk. Van Les Bienveillantes werden al 250.000 exemplaren verkocht.

Door Lode Delputte

PARIJS l Traditiegetrouw maakte de jury de winnaar in het Parijse restaurant Drouant bekend. Littell werd bij de eerste ronde al tot laureaat verkozen, met zeven stemmen tegen drie.

De roman Les Bienveillantes ('De welwillenden') is Littells eerste boek, en meteen een schot in de roos. Het is jaren geleden dat de Parijse rentree nog danig in het teken stond van één auteur en één werk. Les Bienveillantes is sinds de publicatie ervan eind augustus al aan de vierde druk toe, ging een kwart miljoen keer over de toonbank en bracht zijn uitgever, Gallimard, in de problemen toen die de vraag niet meer kon volgen. De ironie wil dat Les Bienveillantes door drie andere uitgevers geweigerd werd voor het bij die laatste aanbelandde.

Een buitenbeentje is Littell alleszins: hij is geen Fransman, maar een in het Frans schrijvende Amerikaan. Littell, een jood die in 1967 in New York geboren werd, is de zoon van Robert Littell, een Newsweek-journalist en auteur van spionageromans. Hoewel hij aan Yale letterkunde en kunstgeschiedenis studeerde, ging hij het gros van zijn kinder- en puberjaren in Frankrijk naar school. Zijn passie voor de Franse letteren - met name Stendhal en Flaubert boeien hem zeer - dreven hem aanvankelijk naar het literaire vertaalwerk, een jaar of vijf geleden begon Littell aan de gisteren bekroonde roman.

In Les Bienveillantes, een kluif van 900 pagina's, maakt hoofdpersonage Max Aue de balans op van zijn leven. Zonder wroeging vertelt de voormalige SS-officier en doctor in de rechten de wreedheden die hij en zijn ondergeschikten aan het oostfront hebben begaan. Hij denkt daarbij na over de relaties tussen slachtoffer en beul, en tussen collectieve en individuele verantwoordelijkheid.

De verfijnde intellectueel en estheet die Aue is, neemt deel aan de uitroeiing van de joden en gaat daarbij geen detail uit de weg. Niet zelden oogt zijn relaas daardoor gewelddadig en obsceen. Ook de administratieve en psychologische aspecten van het nazisme worden met een indrukwekkende zin voor detail belicht.

Littell speelde al jaren met de gedachte om een roman te schrijven die de oorlog als thema zou hebben. Als humanitair medewerker voor de Franse ngo Action contre la Faim was hij onder meer in Bosnië en in Tsjetsjenië aan de slag, hij reisde ook naar Rwanda en andere door mensenrechtenschendingen en conflict geteisterde regio's.

"Littell heeft de Franse literatuur in een crisis gestort", zei ons, in de marge van een interview over zijn pas naar het Nederlands vertaalde roman Partir (binnenkort in de DM-boekenbijlage Uitgelezen), de Frans-Marokkaanse auteur Tahar Ben Jelloun, zelf Goncourtwinnaar in 1987. "Hij heeft aangetoond dat de Franse taal nog steeds gebruikt kan worden om een magistrale roman neer te zetten. Littells boek was ook broodnodig. Over wat er zestig jaar geleden heeft plaatsgevonden, weten we al heel veel. Er zijn documentaires over gemaakt, wetenschappelijke boeken over geschreven en noem maar op. Maar wat ontbrak, dat was het ultieme literaire werk over dat tijdvak. Wat ik bij Littell zo frappant vind, is de kracht waarmee hij ons doet aanvaarden dat elk van ons tot het allerslechtste in staat is. Maar ook tot het beste."

Overigens is Les Bienveillantes intussen de grenzen van het Franse taalgebied overgestoken, volgens sommigen op weg om een wereldwijde bestseller te worden. De Nederlandse rechten zijn door De Arbeiderspers gekocht. Om voor de hand liggende redenen is het nog wel even wachten op de vertaling. "We verwachten ten vroegste eind 2007 een vertaling", aldus een woordvoerster bij De Arbeiderspers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234