Vrijdag 30/10/2020

Jonathan Littell ontrafelt het fascistische discours van Léon Degrelle

In zijn onthutsende studie Het droge en het vochtige maakt Jonathan Littell een minutieuze doorlichting van het taalgebruik van de Belg Léon Degrelle (1906-1994), leider van de Rexbeweging. Altijd weer ontsprong de übercollaborateur en megalomane fantast de dans.

Met zijn 800 pagina’s tellende roman De welwillenden joeg Jonathan Littell in 2006 een ware schokgolf door lezend Europa. In het met de Prix Goncourt bekroonde boek gaf de Littell het woord aan de voormalige SS-Obersturmbannführer Max Aue, die na zijn beulswerk als “functionaris van de dood” aan het Oostfront een respectabel zakenman werd. Het boek wekte met zijn morbide details zowel bewondering als afgrijzen. “Ik heb De welwillenden drie keer tegen de muur gegooid en me afgevraagd: je vindt het boek als lezer verschrikkelijk - wat moet dat dan als schrijver geweest zijn?”, zo fulmineerde Daniel Cohn-Bendit. Littells kurkdroge antwoord luidde: “Als men aan het schrijven is, denkt men aan komma’s, de subjunctief en verleden tijden, niet aan kadavers. Het kadaver is dan een grammaticale vorm.” Littell verwerkte in De welwillenden een stortvloed aan historische gegevens, geput uit talloze Holocaustarchieven. Zo raakte hij danig gefascineerd door de Belgische Rexleider Léon Degrelle, die even als een schim opdook in De welwillenden en Littell inspireerde voor zijn hoofdpersonage Aue.Parallel aan De welwillenden werkte Littell aan een studie over Degrelle als typevoorbeeld van de rabiate, zichzelf verheerlijkende fascist. In het psychoanalytisch getinte Het droge en het vochtige is het Littell vooral te doen om het taalgebruik en de megalomane denkwereld van Degrelle. Die valt volgens Littell haarfijn te reconstrueren uit diens boek La campagne en Russie (1949), waarin Degrelle zijn oorlogsverleden vervalst en glorifieert en een potsierlijke apologie van het nazisme schrijft. Charlatan Degrelle, die na de oorlog ongemoeid zijn dagen kon slijten in het Spanje van Franco, toonde zich aanvankelijk een aanhanger van Charles Maurras van de Action Française. Later liet hij het belgicistische Rex een onverholen fascistische koers varen en koos hij spoedig de kant van de nazi’s. Als aartscollaborateur vocht hij in het Légion Wallonie aan het Oostfront aan de zijde van de Waffen-SS, om in de herfst van 1944 alsnog benoemd te worden tot Volksführer der Wallonen. Bij wonder overleefde hij de oorlog, wat Degrelle al snel in geschrifte uitbuitte, “meer dan ooit ingekapseld in zijn eigen leugens en steriele stellingnamen.” Littell neemt als uitgangspunt voor zijn beklemmende maar wetenschappelijk opgevatte Degrellestudie het boek Männerphantasien van Klaus Theweleit, waarin deze de “mentale structuur van de fascistische persoonlijkheid” in kaart bracht. Wellicht is hij ook schatplichtig aan Victor Klemperer en zijn standaardwerk LTI over het taalgebruik van het Derde Rijk. Met mierenijver legt Littell de contradicties, de kitsch en de gezwollen metaforiek in Degrelles discours bloot. Overtuigend toont Littell aan hoe de nazivisie van Degrelle een strijd tussen “het droge” en “het vochtige” was. “Het droge” staat voor de gepantserde, fallische Duitse gevechtsstrijder, die gestructureerd en ordelijk tewerk gaat. “Hij kan alleen geveld worden door het vocht”, in dit geval “de Russische modder”, maar ook door de onreine vrouw, de vloeistoffen van het kwaad, “het afzichtelijke lichaam van de Rode”, volgens Degrelle, “weerzinwekkende moerasmonsters met woeste haren en platte rode jukbeenderen”. Littells lucide studie bevat (nazi)foto’s en propagandabeelden, waarop vaak Degrelles zegedronken gezicht is te zien, ook als de nederlaag onafwendbaar is. Mythomaan en raddraaier Degrelle trok er zich geen zier van aan. In 1945 versteende de tijd voor de ‘Waalse zoon van Hitler’ definitief. Degrelle bleef zich hullen in zijn SS-uniform, beschermd “als een kreeft door zijn pantser”. Na mij de zondvloed, zelden was de uitdrukking toepasselijker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234