Dinsdag 22/10/2019

Het kernkabinet

Jonathan Holslag: "We staan aan de vooravond van een economische oorlog"

De Canadese premier Justin Trudeau en zijn Indiase collega Narendra Modi op het Wereld Economisch Forum in het Zwitserse Davos. Beeld AP

Is het Wereld Economisch Forum in Davos nog relevant? Jonathan Holslag ziet vooral een media­circus waar niet langer de juiste vragen worden gesteld. "De rode loper wordt uitgerold voor mensen als Jack Ma, ‘de Steve Jobs van China’, maar zijn Alibaba maakt wel de westerse detailhandel kapot."

Op het Wereld Economisch Forum (WEF) in Davos leek het deze week alsof er voor het eerst sinds lang weer sprake is van een gezond vooruit­gangs­optimisme onder zakenlui. Er werd een peiling gepresenteerd van Price­Waterhouse­Coopers waaruit bleek dat meer dan duizend CEO’s geloven in een duurzame groei van de wereld­economie. Maar tegelijk speelde zich onder de wereld­leiders een bikkelhard machts­spel af tussen globalisten en protectionisten, tussen voor- en tegenstanders van vrij verkeer van personen en goederen.

Jonathan Holslag, die in het verleden enkele WEF-bijeenkomsten bijwoonde, waarschuwt dan ook voor voorbarig applaus. “Ik ben een behoorlijk koele minnaar van het Wereld Economisch Forum geworden. Het was ooit een kosmopolitische club met interessante principes, maar ze heeft zich laten kapen door autoritaire leiders. Vorig jaar was Xi Jinping eregast, dit jaar de Indiase leider Narendra Modi. Je creëert een forum waar Davos gebruikt mag worden als jasje voor staatshoofden die zich westerser willen voordoen dan het strikte staats­kapitalisme waar ze voor staan. Daar danst dan een schare zakenmensen opportunistisch rond. Zelfs WEF-voorzitter Klaus Schwab krijgt last van grootheidswaanzin. Een photo opportunity lijkt voor hem belangrijker dan principes. Davos is een media­circus geworden. Er zijn zoveel deelnemers dat je er verloren loopt. De gesprekken die er toe doen, vinden ook niet op het forum zelf plaats, maar in de chalets waar miljardairs vergaderen.”

Is het economisch optimisme van Davos dan voorbarig?

“We bevinden ons nog altijd in een situatie waarin het beste en slechtste van de wereld hand in hand groeien. Aan de ene kant is er positief nieuws: ondanks de doemdenkers en het populisme blijft de westerse democratie heel krachtig. Onze instellingen functioneren nog. Autoritaire uitwassen worden in de kiem gesmoord. De duurzaam­heids­revolutie is aan de gang. Aan de andere kant blijft de economie te onzeker. De productie groeit, maar de koopkracht en de kwaliteit van de banen blijven achterop­hinken. Te veel mensen profiteren niet langer van de globalisering.”

De Canadese premier Justin Trudeau pleitte daarom voor een ‘progressieve wereld­handel’. Maar dan moet de zakenwereld wel meer doen voor het welzijn van werknemers, vooral op het vlak van gelijke lonen en rechten voor vrouwen. ‘Er moet iets veranderen of het systeem zal breken’, zei hij.

“Uiteraard heeft hij gelijk. Het is een diagnose die al gemaakt werd door de anders­globalisten die eind jaren 90 gingen betogen in Davos. We moeten stoppen om handels­cijfers na te streven als een doel op zich. We rennen om nieuwe handels­akkoorden te tekenen zonder dat we onze bevolkingen uitleggen hoe zij ervan profiteren. Handel moet weer een middel worden om meer welvaart te bereiken, zodat iedereen betere levens kan leiden.”

De Indiase premier Modi waarschuwde voor nieuw protectionisme, omdat VS-president Trump nieuwe import­heffingen aankondigde. Handels­barrières noemde Modi even gevaarlijk voor de wereld­vrede als klimaat­verandering en terreur. Een terechte bezorgdheid?

“Maar Modi is zelf een van de grootste protectionisten! Vorig jaar hoorde je deze waarschuwing ook al van de Chinese leider Xi Jinping. Dat soort veinzerij en opportunisme is in Davos bijzonder storend. Het is tijd voor de leiders van de westerse wereld om conclusies te trekken. Als ze voor hun democratisch welvaarts­model willen blijven staan, moeten regerings­leiders en zakenlui die staats­kapitalisme en autoritarisme nastreven uit Davos wegblijven.”

Achter welke westers ogende bedrijven gaat dat staats­kapitalisme dan schuil?

“Er dagen in Davos veel Chinese zakenlui op, zoals Jack Ma. Men stelt hem voor als de Steve Jobs van China, terwijl je ziet dat zijn web­multinational Alibaba je reinste staats­kapitalisme is. Door spelers als Alibaba wordt de westerse detail­handel kapotgemaakt. En voor dat soort mensen wordt de rode loper uitgerold, terwijl je er vanuit het vrijhandels­principe met grote bezorgdheid naar moet kijken. We staan aan de vooravond van een nieuwe economische oorlogvoering. Heel subtiel neemt iedereen stelling in. We moeten daarmee in het reine komen en zeggen waar het op staat.”

Welke rol moet Europa spelen?

“Voor Europa is de uitdaging om het speelveld van de globale markten naar een hoger niveau te tillen. Voor een stuk doen we dat al door nieuwe sociale en milieu­regels af te dwingen. Maar alle producten die we invoeren, zouden moeten beantwoorden aan on­ze interne regels, valse concurrentie van buiten­uit moet worden gestopt. Europa kan hier samen met Canada een leiding­gevende rol spelen. Zo dwin­gen we de anderen zich aan te passen aan ons.”

Ook de techgiganten uit Silicon Valley, viel zelfs in Davos te horen, moeten zich aanpassen aan onze regulering?

“Het is de plicht van onze overheden om een eerlijke markt in te richten. Een van de regels is dat iedereen gelijk is voor de wet en dus evenredig bijdraagt aan belastingen, ook de techgiganten. Het is positief dat commissaris voor Mededinging Margrethe Vestager namens de EU weerwerk biedt, maar veel overheden beschikken over te weinig knowhow over digitale domeinen die de nieuwe economische sfeer domineren. Dat is heel schadelijk. Europa moet zijn gewicht van 500 miljoen consumenten beter gebruiken om onze spel­regels af te dwingen. We moeten ook aan de aan­bod­zijde zorgen dat we digitaal niet te afhankelijk zijn van de VS of China. Europa moet onder­nemers hier meer ruimte geven om eigen technologie­platformen te ontwikkelen die in functie van de mensen staan en niet omgekeerd.”

De tandem Merkel-Macron gooide in Davos hoge ogen. Blazen zij de EU nieuw leven in?

“Ik verwacht geen mirakels van de Frans-Duitse as. Er is weliswaar ruimte om het EU-project te verdiepen op het gebied van veiligheid en buitenlands beleid, maar de oorzaken van de Europese impasse liggen elders. Zo moet de munt­unie worden hervormd. Nu profiteren Duitsland en een aantal andere landen disproportioneel, wat voor grote politieke spanning zorgt.

“De economische correctie van de EU gaat ook nog niet gepaard met het herstel van het welzijn van vele Europeanen. Daarom zie je dat mensen snakken naar een stukje identiteit. Veel mensen zijn emotioneel op zoek naar een houvast en nieuwe referentie­punten. Als we de EU op lange termijn willen redden, moeten we terug naar de kern van het project.”

Hoe doen we dat?

“Politici moeten de nodige bescheidenheid aan de dag leggen. Ze moeten meer filosofische vragen stellen. Wat zijn de grote maatschappelijke doelen die ons onderscheiden? Wat betekent vooruitgang ook? We staan al bovenaan in de voedsel­piramide, maar hoe kunnen we menswaardiger leven? De politiek heeft voor een stukje de verantwoordelijkheid om de samenleving in te richten, maar moet ook vooral haar doelen scherp­stellen.”

Nergens is de kloof tussen protectionisten en globalisten zo zichtbaar als in het migratie­debat, bleek deze week zowel in Davos als hier.

“Het is bon ton om te zeggen dat we niet met alle vluchtelingen medelijden kunnen hebben, maar we hebben geen andere keus. Als we niet verder kijken dan onze grens lang is, worden we ingehaald door de politieke en demografische realiteit buiten Europa, waar ook onze economie afhankelijk van is.

“Isolationisme is niet de juiste keuze. Je kunt met wat prikkeldraad en fregatten in de Middellandse Zee geen fictieve grens trekken en hopen dat het aan de andere kant wel zal meevallen. Europa heeft geen andere keuze dan zich ook in zijn uitgebreide invloeds­sfeer te engageren voor betere levens­omstandigheden daar. Autoritaire leiders betalen om migranten tegen te houden, zoals nu gebeurt, is valse veiligheid kopen. Nadien krijg je toch het deksel op de neus.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234