Vrijdag 18/06/2021

Het Kernkabinet

Jonathan Holslag: "We moeten het spaargeld van gezinnen doeltreffender investeren"

De kerncentrale van Doel. De sluiting van de kerncentrales alleen zal 32 miljard euro kosten, de compensatie met hernieuwbare energie 300 miljard. Beeld ANP
De kerncentrale van Doel. De sluiting van de kerncentrales alleen zal 32 miljard euro kosten, de compensatie met hernieuwbare energie 300 miljard.Beeld ANP

VS-president Donald Trump plant grote investeringen in Amerika’s slechte infrastructuur. Er kwam kritiek op zijn cijfers, maar uit het principe valt te leren, vindt Jonathan Holslag. "We moeten het spaargeld van gezinnen doeltreffender investeren."

"We gaan bouwen, we gaan onderhouden, een grote meerderheid van de Amerikanen wil dat we beter voor onze infrastructuur zorgen”, zei Trump, die de komende tien jaar 200 miljard dollar belastinggeld wil investeren, een bedrag dat als hefboomfonds moet werken om nog eens zeven keer zoveel aan investeringen van steden, staten en privépartners uit te lokken.

Zijn plan botste prompt op kritiek, omdat de projecties te rooskleurig zouden zijn. Jonathan Holslag: “Het zal voor de VS een heel lastige opgave worden, net zoals het realiseren van ­infrastructuur ook voor veel West-Europese ­landen heel moeilijk is. Veel belangrijker voor ons dan de vraag of Trump slaagt of niet, is de vraag of er ook in België geen nood is aan een ­omvangrijker investeringsplan.”

De federale overheid pompt samen met twee privépartners 150 miljoen euro in infrastructuur, premier Charles Michel (MR) hoopt dat zijn nationaal investeringspact tegen 2030 tot 60 miljard euro aan publieke investeringen zal leiden. Beide moeten hefboomeffecten teweegbrengen.

Volstaat dat ?

Jonathan Holslag: “Het is een aanzet, maar de investeringsuitdagingen zijn veel groter. We geven veel te weinig uit aan de modernisering van onze ­infrastructuur: slechts 11 procent van ons bruto binnenlands product (bbp). In onze buurlanden is dat meer. In de maakindustrie wordt sinds 2007 zelfs gedesinvesteerd.

“Kijk alleen maar naar de energienetwerken. Volgens het Nationaal Planbureau zal alleen al de sluiting van onze kerncentrales tegen 2050 32 miljard euro kosten. De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) spreekt zelfs over 300 miljard euro. Of denk aan onze huisvesting: een kwart van onze woningen is voor de Tweede Wereldoorlog gebouwd, waardoor veel steden in ons land weinig efficiënt en verouderd zijn.

"Ook onze uitgaven aan publieke infrastructuur, zoals onderwijs-, gezondheids- en watervoorzieningen, liggen lager dan in de buurlanden. Dat is een uitdaging, maar ook een kans om nieuwe, innovatieve bedrijven ruimte te geven.”

Hoe verklaart u dat, want investeringen ­garanderen jobs en welvaart?

“Economische gemakzucht. We consumeren ­liever dan we investeren. Meer dan de helft van ons bbp wordt door huishoudens aan consumptie opgesoupeerd. De spaarratio, het stuk inkomen dat we via sparen beschikbaar maken voor investeringen, is gedaald van 18 naar 11 procent. De overheid laat dat gebeuren.”

Voor investeringen heb je wel geld nodig. Waar haal je dat?

“Het is geen optie om de belastingdruk of de overheidsschuld te laten oplopen. Evenmin is het verstandig het geld in het buitenland op te halen, want we hangen al buitensporig af van dat soort investeringen. De uitverkoop moet stoppen. Er rest dus één mogelijkheid. Hoe moeilijk het ook is, de gezinnen zullen moeten blijven sparen en dat spaargeld zullen we zeer strategisch moeten investeren. We zullen wellicht wat minder mogen consumeren en zullen doeltreffender moeten investeren.

“De Belgische gezinnen bezitten nu al een netto financieel vermogen van 860 miljard euro, waarvan 380 miljard op spaarboekjes en de rest in aandelen, obligaties en pensioenfondsen. Omdat de overheid te weinig de weg effent om dat geld te activeren, wordt veel in het buitenland geparkeerd, waar het weinig opbrengt. Zo stoppen we veel geld in Franse overheidsobligaties, waarna onze overheid gaat bedelen bij Franse investeerders om hier te investeren in ­kritieke infrastructuur, zoals luchthavens.”

Het investeringsplan van de huidige Europese Commissie onder leiding van Jean-Claude Juncker investeert tegen 2020 vijfhonderd miljard euro in infrastructuurprojecten. Werkt zijn hefboom ook voor België?

“België staat pas als 16de van de 28 lidstaten gerangschikt voor de investeringsreturn van dat plan, per euro van het bbp. We zijn er slecht in EU-middelen naar ons toe te trekken. Een deel van ons probleem blijft dat bevoegdheden te versnipperd zijn. Men kan de handen in elkaar slaan voor enkele grote strategische projecten, zoals de Oosterweel­verbinding, terwijl we in Vlaanderen nood hebben aan een zeer breed en goed doordacht investeringsplan voor steden, huizen, scholen, ziekenhuizen, nutsvoorzieningen en industrie. We hebben het decennialang laten hangen; nu zullen we het snel allemaal tegelijk in gang moeten zetten.

“Onze maakindustrie is daarin cruciaal. Het aantrekken van de batterijtechnologiefabriek van Umicore naar Vlaanderen zou een goed strategisch voorbeeld kunnen worden. We moeten ook de vierde industriële revolutie in onze samenleving mogelijk maken en ons in een koppositie plaatsen voor de circulaire economie, in plaats van af te wachten tot buitenlandse bedrijven het voor ons komen doen en nadien met de winsten gaan lopen.”

Is consuminderen en meer investeren niet makkelijker gezegd dan gedaan? Veel ­gezinnen kampen nog altijd met koopkrachtproblemen.

“Ik ben het ermee eens dat veel gezinnen nog altijd financieel onder druk staan. Net daarom moeten we onze economie sterker maken door investeringen lokaal te verankeren, zodat we vermijden dat miljarden aan winst naar het buitenland versast worden.

“Ik vind dat de hogere middenklasse een grote verantwoordelijkheid draagt. Ze consumeert en belegt zich te pletter, op de kap van al onze kinderen. Met haar aanzienlijke spaarvermogens in het buitenland moet deze toplaag inzien dat ze zo de toekomst van de ­volgende generatie op het spel zet. Wat heeft het voor zin je geld in het buitenland te parkeren als de jeugd in verkrotte scholen zit en we in derdewereldtreinen rijden?”

Aan welke praktijkvoorbeelden denkt u dan?

“Neem een notaris met een paar honderdduizend euro aan kapitaal. Hij kan dat geld in een buitenlands pensioenfonds stoppen, maar hij kan ook investeren in duurzaam, lokaal vastgoed. Zijn vermogen zal erop vooruitgaan, zijn klantenbestand én zijn samenleving.”

U zegt eigenlijk: gebruik pensioenfondsen om de investeringskosten te torsen?

“Kijk, pensioenfondsen en banken moeten voorzichtig zijn. Er is in het verleden genoeg met spaargeld geknoeid. Ik geloof echter dat defensief investeren en een realistische economische strategie hand in hand kunnen gaan. Ik ben ook van mening dat het weinig zin heeft geld op te potten als je economie verzwakt. Zelfs de rijkste investeerder zal afzien als onze samenleving verder afbrokkelt.

“We moeten ons de vraag stellen: wat willen we op onze oude dag? Dat extra procentje op een rekening? Of onze kleinkinderen blij naar nieuwe scholen zien gaan en zelf in moderne ziekenhuizen vlot behandeld worden voor ouderdomsziektes? Onze pensioenfondsen kunnen daar een verschil maken, door niet alleen de vergrijzing te bekostigen, maar de vergrijzing ook waardig en menselijk te houden.”

Hoe kan de overheid investeringen in ons economisch weefsel faciliteren?

“Eerst is het aan de overheid om de markt vorm te geven: plannen voor duurzame steden, plannen voor zorgnetwerken en ruimte voor nieuwe industrie. We schatten in hoeveel ze kunnen opleveren, door de groei van de bevolking, bijvoorbeeld, of productiviteitswinst. Het gaat daarbij steeds om maatschappelijke én financiële winst. Dan moeten we instrumenten ontwikkelen zodat institutionele en individuele beleggers hun weg vinden. De overheden zouden dat concreet kunnen doen door via investeringsfondsen obligaties uit te schrijven, waarop inwoners kunnen intekenen tegen een schappelijk rendement. De overheid moet daarbij niet noodzakelijk borg staan, maar moet wel mee optreden als regulator en keurmerken toekennen.

“Tot slot moeten we ervoor zorgen dat vooral beloftevolle lokale bedrijven van deze investeringen profiteren, dat ze hoogwaardige banen creëren en bijdragen aan de ontwikkeling van mooie, trotse en competitieve steden. We moeten van investeringen in infrastructuur en gemeenschapsvastgoed een hefboom maken voor de ontwikkeling van een betere economie. Dat is voor mij economisch leiderschap: niet het uitverkopen van je land, maar de samenhang zien, je economie sterker maken en je toekomst zelf in handen nemen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234