Dinsdag 25/02/2020

Brexit

Johnson wil verkiezingen. Maar hoe gaat hij dat bolwerken? 4 vragen

Beeld AFP

De Britse premier Boris Johnson wil nieuwe verkiezingen houden. Maar hoe gaat hij dat bolwerken? Vier vragen.  

Waarom wil Johnson verkiezingen?

Het is geen geheim dat Boris Johnson verkiezingen wil. Al weken bezoekt de premier scholen, ziekenhuizen en politieopleidingen om aan te tonen dat hij de brexit wil afronden zodat hij zijn tijd kan besteden aan zaken die het leven van de burgers direct raken. Hij is ervan overtuigd dat hij verkiezingen kan winnen van Jeremy Corbyn. Dat dacht Theresa May ook in het voorjaar van 2017, hetgeen een vreselijke misrekening bleek te zijn. Het voordeel van Johnson is dat hij, anders dan May, dol is op campagne voeren en veel beter is in het contact leggen met, en enthousiast maken van, kiezers. Hij hoopt brexitstemmers aan te trekken die zich verraden voelen door Labour. In Johnsons voordeel werkt het feit dat meer dan 400 van de 650 kiesdistricten voor brexit heeft gestemd. Uit een peiling is gebleken dat hij onder 18- tot 25-jarigen populairder is dan Corbyn en zelfs in Londen voorligt op de Labour-leider. Met een gezonde Lagerhuismeerderheid wil Johnson dan de eerste fase van brexit voltooien. Hij mikt op verkiezingen in de eerste helft van december. Het zou voor het eerst zijn sinds 1923 dat er in deze feestmaand verkiezingen worden gehouden.

Willen de andere partijen het ook?

Omdat verkiezingen een soort van brexitreferendum worden willen vooral partijen met een duidelijk brexitprofiel naar de stembus. De Schotse nationalisten bijvoorbeeld willen graag verkiezingen omdat ze denken te gaan winnen. Boris Johnson geniet weinig populariteit in Schotland en de Schotten zijn een stuk eurogezinder dan de Engelsen. De Schotse leider Nicola Sturgeon wil het liefst volgend jaar al een tweede onafhankelijkheidsreferendum houden. Voor het eerste, in 2014, had David Cameron gezegd dat lidmaatschap van de Britse Unie de beste garantie is op lidmaatschap van de EU, maar dat blijkt nu niet het geval te zijn. Ook de Liberaal-democraten willen de volkswil op deze manier testen, in de verwachting dat ze als enige echte remain-partij van Engeland veel stemmen gaan winnen. De grootste oppositiepartij is verdeeld. Labour-leider Jeremy Corbyn wil verkiezingen en denkt de stunt van 2017 te kunnen verhalen, toen hij het minder slecht deed dan verwacht. De rest van Labour vreest verkiezingen omdat afstraffing van de kiezer dreigt, juist vanwege Corbyns onduidelijke brexitkoers.

Hoe kan Johnson verkiezingen veroorzaken?

Dat is lastig. Vroeger kon een premier op elk wensbaar moment verkiezingen uitschrijven, maar daar heeft David Cameron in 2011 een einde aan gemaakt, dit om zijn coalitie met de Liberaal-democraten stabieler te maken. Architect van deze verkiezingswet was toevallig Oliver Letwin, Johnsons nemesis afgelopen weekend. Er zijn drie manieren om verkiezingen te forceren. Het simpelste is een stemming waar Camerons wetgeving in voorziet, maar daar is een tweederdemeerderheid voor nodig, dus steun van Labour is cruciaal. Johnson kan ook een noodwet introduceren, maar dat is tijdrovend en heeft het gevaar van allerlei lastige amendementen. Blijft over de Motie van Wantrouwen, waar slechts een simpele Lagerhuismeerderheid voor nodig is.

Er zijn meerdere manieren waarop Johnson verkiezingen kan forceren, maar simpel wordt het niet.Beeld AFP

Of toch een referendum?

Een nieuwe referendum is een geliefde optie van de Liberaal-democraten, het EU-gezinde deel van Labour en een groep Conservatieve rebellen. Bij eerdere stemming was er geen Lagerhuismeerderheid voor, maar dat kan veranderen als de impasse blijft bestaan. Het idee is om de bevolking de keuze te laten maken tussen Johnsons akkoord en het intrekken van brexit. Volgens sommigen moet ook de optie No Deal op het stembiljet. Het idee is dat de bevolking het recht heeft op een oordeel over de uitkomst van de stem in 2016. Een probleem is dat het lang kan duren eer er overeenstemming is over een goede referendumvraag. Bij tegenstanders heerst de vrees dat zo’n nieuw referendum de verdeeldheid in het land waarschijnlijk verder zal vergroten, ongeacht de uitkomst. Bovendien is het nog maar de vraag of de Europese Unie nog zit te wachten op de Britten, al heeft de Ierse premier Leo Varadkar verklaard dat er altijd een plekje vrij is aan de rondetafel bij de bijeenkomsten van de Europese Raad. (vk)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234