Maandag 28/11/2022

John McCain probeerde het eerste tv-debat met Barack Obama, al dan niet vanavond in de VS, te verplaatsen in het belang van de natie. Obama weigerde. 'Presidenten moeten meer dan één ding tegelijk kunnen', vindt hij. Wie heeft gelijk? De kiezer oordee

Slagzinnen, blunders en humor wegen zwaarder dan inhoud in tv-debatten VS-verkiezingen

Verkozen of verslagen door een oneliner

(John F. Kennedy vs. Richard Nixon)

De kleding, outfit en uitstraling van de kandidaat werden vanaf de campagne van 1960 even belangrijk - en zelfs belangrijker - dan de campagne-inhoud. Dat jaar vond het eerste televisiedebat plaats, en nooit zouden verkiezingen nog hetzelfde zijn.

Howard K. Smith van CBS News liet de kandidaten ook kennismaken met de derde factor: de moderator. Hij trok de teugels strak naar zich toe. "De kandidaten hebben geen inleiding nodig", stak hij van wal. "De Republikeinse kandidaat is vicepresident Richard M. Nixon en de Democratische kandidaat is senator John F. Kennedy." De autoritaire Nixon, niet gewoon om zich te laten leiden in een debat, verbleekte. De mediagenieke Kennedy fleurde op. Zijn jeugdige voorkomen bleek meteen een voordeel. Zelfs op zwart-witbeelden zag hij er ontzettend veel sterker uit dan de vermoeide Nixon, die ook nog eens verkouden was, een bedroevende make-up had en bijwijlen bedweterig overkwam.

Kennedy toonde zich prompt meester in de tv-retorica. Zijn antwoorden waren oneliners die bleven nazinderen in de huiskamers, waar de kijkers het gevoel hadden dat hij hen persoonlijk aansprak. "Uiteindelijk hangt het af van wat wij nu doen", zei Kennedy. "Ik denk dat het tijd is dat Amerika weer vooruitgang boekt."

Nixon kon hem enkel met lange, saaie volzinnen van antwoord dienen. "Het lijdt geen twijfel dat we niet kunnen overleggen over onze interne zaken in de Verenigde Staten zonder te erkennen dat ze een gigantische invloed hebben op onze internationale positie", declameerde hij.

Hun eerste debat lokte maar liefst 66,4 miljoen kijkers, tot 20 miljoen meer mensen dan de debatten tussen George W. Bush en John Kerry vier jaar geleden bijvoorbeeld. Onder het televisiepubliek kwam Kennedy als winnaar uit de bus, maar de - oudere - radioluisteraars hadden een voorkeur voor Nixon.

Kennedy won de verkiezingen dat jaar. En ook al won Nixon nog twee presidentsverkiezingen, in 1968 en 1972, nooit zou hij nog deelnemen aan een televisiedebat.

@Kop Oneliner:1976. 'Er is géén sovjetonderdrukking van Oost-Europa'

(Gerald Ford vs. Jimmy Carter)

Het grootste gevaar voor presidentskandidaten is dat ze in een televisiedebat een blunder begaan die hen de rest van de campagne blijft achtervolgen. Vraag dat maar aan Gerald Ford, de uittredende president die het in de peilingen slecht deed tegenover zijn Democratische uitdager Jimmy Carter. Toen de campagne begon, keerde het tij voor Carter: Ford boekte in de polls flink vooruitgang. Tot het fatale televisiedebat waarin Ford over zijn woorden struikelde en argumenteerde dat Oost-Europa níét door de Sovjet-Unie werd gedomineerd.

"Er is géén sovjetonderdrukking van Oost-Europa, en dat zal onder een regering-Ford ook nooit gebeuren", verklaarde hij. In volle Koude Oorlog, met een IJzeren Gordijn dat Europa verdeelde, werd hij voor die historische flater genadeloos afgerekend.@Kop Oneliner:1980.

'Zijn jullie vandaag beter af dan vier jaar geleden?'

(Ronald Reagan vs. Jimmy Carter)

Op de campaign trail herhalen kandidaten zichzelf oeverloos. Zeker op televisie valt dat extra op. Het verschil kan dan ook worden gemaakt door die ene oneliner die samenvat wat er voor de kiezers op het spel staat. Dat begreep de ex-Hollywoodacteur Ronald Reagan beter dan welke andere moderne kandidaat.

Tijdens het debat in 1980 maakte hij uittredend Democratisch president Jimmy Carter af met volgende zin: "Volgende dinsdag, wanneer jullie allemaal naar de stembus trekken, denk ik dat het goed zou zijn dat jullie zich bij het nemen van de beslissing afvragen: zijn jullie vandaag beter af dan vier jaar geleden?"

Op de radiozender Voice of America noemde politiek analist Norman Ornstein dat ogenblik cruciaal voor Reagan. "Pas toen we dat debat hadden, nauwelijks tien dagen voor de stembusgang, herschreef Reagan met die directe vergelijking - 'are you better off now than you were four years ago?' - niet alleen de verkiezing. Hij toonde aan dat hij niet de gek was voor wie hij werd versleten maar ook een redelijke man die de president van de Verenigde Staten kon confronteren, en zelf ook zijn. We zagen de opiniepeilingen dramatisch wijzigen in zijn voordeel tijdens de laatste dagen van de campagne."

@Kop Oneliner:1984.

'Ik zal van leeftijd geen thema in deze campagne maken'

(Ronald Reagan vs. Walter Mondale)

Reagan staat ook bekend om zijn humor in presidentiële debatten. Na een slecht optreden in zijn eerste televisiedebat voor zijn herverkiezing in 1984 maakte hij grapjes over zijn leeftijd in het tweede debat met Democraat Walter Mondale. "Ik zal van leeftijd geen thema in deze campagne maken", grapte hij. "Ik zal de jeugd en onervarenheid van mijn tegenstander niet voor politieke doeleinden uitbuiten."

Mondale stond perplex. In plaats van een gevat antwoord te geven lachte hij mee met het publiek. Meteen daarna besefte hij geblunderd te hebben, maar het was te laat. Na het debat vertelde hij aan zijn vrouw dat hij er bijna zeker van was dat hij de verkiezingen zou verliezen. Hij kreeg gelijk: Reagan won met een hemelsbreed verschil.

@Kop Oneliner:1984.

'Waar is het vlees?'

(Walter Mondale vs. Gary Hart in de voorverkiezingen)

Nochtans wist Mondale hoe belangrijk debatten waren: dat jaar had hij zijn tegenstrever in de voorverkiezingen, senator Gary Hart, genadeloos afgemaakt met één oneliner.

Hart had als vreemde eend in de bijt onverwacht de leiding genomen in de primary's, op basis van de slogan New Ideas. Toen Hart dat concept op 11 maart 1984 opnieuw gebruikte in een televisiedebat leunde Mondale naar voren en zei: "Wanneer ik je nieuwe ideeën hoor, moet ik denken aan de advertentie Where's the beef? (waar is het vlees?)"

Het publiek begon spontaan te applaudisseren en Hart uit te lachen, want de rake vraag verwees naar een destijds erg populaire televisiereclame voor hamburgerketen Wendy's. In de advertentie Fluffy Bun krijgt een actrice de hamburger voorgeschoteld van een concurrent die de slogan Home of the Big Bun gebruikt. De vrouw krijgt een enorm broodje met nauwelijks vlees, waarna ze boos schreeuwt: where's the beef? Sindsdien wordt die zinsnede in Noord-Amerika gebruikt om holle ideeën aan de kaak te stellen. Vanaf dat ogenblik zou Mondales campagne de scène met succes in zijn campagne gebruiken.

@Kop Oneliner:1988.

'Senator, u bent geen Jack Kennedy!'

(Lloyd Bentsen vs. Dan Quayle in het vicepresidentiële debat)

Met de woorden 'Senator, you're no Jack Kennedy!' vernederde Democratisch vicepresidentskandidaat Lloyd Bentsen zijn Republikeinse tegenstrever Gary Hart in een televisiedebat. Quayle vergeleek zich in zijn campagne graag met John F. 'Jack' Kennedy, de 35ste president van de VS, maar zowel zijn tegenstanders als de media namen hem die hybris kwalijk omdat hij minder ervaring had.

Desgevraagd hield Quayle het been stijf in het debat. "Ik heb veel meer ervaring dan vele anderen die vicepresident van dit land wilden worden. Ik heb evenveel ervaring in het Congres als Jack Kennedy toen hij president wou worden." Daarop onderbrak Bentsen hem. "Senator, ik diende met Jack Kennedy; ik kende Jack Kennedy; Jack Kennedy was een vriend van mij. Senator, u bent géén Jack Kennedy." Het publiek gaf Bentsen gelijk, door hard en lang te juichen.

De verbijsterde Quayle reageerde venijnig. "Dat was echt ongepast, senator", zei hij, de woede verbijtend. Bentsen gaf hem meteen lik op stuk. "U maakte de vergelijking, senator - en ik ben iemand die hem goed kende. En eerlijk gezegd: ik denk dat u zodanig verschilt in de objectieven die u voor dit land koos dat ik denk dat de vergelijking niet opgaat."

Quayle werd alsnog verkozen, onder meer omdat George H.W. Bush zijn tegenstander zichzelf zag vernietigen met één zin.

@Kop Oneliner:1988.

'Wat als uw vrouw verkracht en vermoord zou worden?'

(George H.W. Bush vs. Michael Dukakis)

De droom van de Democratische presidentskandidaat Michael Dukakis om het Witte Huis te veroveren werd gekelderd in het presidentsdebat op 13 oktober 1988. Niet zijn tegenstrever George H.W. Bush maar CNN-moderator Bernard Shaw was daarvoor verantwoordelijk. Hij stelde een dodelijke vraag naar aanleiding van kritiek op Dukakis' liberale strafrechtelijke beleid als gouverneur van Massachusetts. De veroordeelde moordenaar Willie Horton ontsnapte er in 1986 tijdens penitentiair verlof en verkrachtte een vrouw. "Gouverneur, als Kitty Dukakis verkracht en vermoord zou worden, zou u dan een onherroepelijke doodstraf eisen voor de moordenaar?", vroeg Shaw aan Dukakis. Die antwoordde erg koel. "Nee, dat zou ik niet doen. Ik denk dat je weet dat ik al mijn hele leven tegen de doodstraf ben."

De meeste waarnemers vonden dat het antwoord van Dukakis empathie ontbeerde voor mensen die een geliefde verloren door moord of slachtoffer zagen worden van een brutale overval of verkrachting.

Dukakis zou later zelf toegeven dat zijn uitspraak hem wellicht de verkiezingen kostte. Zijn populariteitscijfers zakten diezelfde avond nog van 49 naar 42 procent op nationaal niveau.

@Kop Oneliner:1992.

'Hoe laat is het ook alweer?'

(George H. W. Bush, Ross Perot en Bill Clinton)

Kandidaten kunnen debatten ook winnen of verliezen door hun lichaamstaal. Uittredend president George Herbert Walker Bush, vader van de huidige president, maakte een fatale fout in 1992. In het debat met de Democratische presidentskandidaat Bill Clinton en de onafhankelijke kandidaat Ross Perot leek hij plots verveeld met de discussie. Op een bepaald ogenblik filmden de cameralui hoe hij verveeld naar zijn horloge keek.

@Kop Oneliner:2000.

Zucht...

(Al Gore vs. George W. Bush).

In 2000 leek het bedje van Al Gore gespreid: als vicepresident onder Bill Clinton was hij de torenhoge favoriet bij de verkiezingen. Maar ondanks zijn ervaring maakte hij een fout in een televisiedebat. Terwijl Bush, toen nog gouverneur van Texas, een vraag beantwoordde, liet Gore een luide zucht horen. Ongepast gedrag voor een kandidaat-president oordeelden alle media bikkelhard.

@Kop Oneliner:2004.

Censuur

(George W. Bush

vs. John Kerry)

De horlogeblik van vader Bush uit 1992 en Gores zucht uit 2000 werden het schrikbeeld van elke campagnemanager. Zowel de Democraten als de Republikeinen vreesden nieuwe incidenten. Beide campagnes gingen akkoord om de networks te censureren. In een contract lieten beide kandidaten opnemen dat alleen de spreker in beeld mag komen. Tussenshots van de man buiten beeld werden taboe. Alle grote zenders, van Fox News, NBC, CNN en ABC tot CBS, protesteerden, maar haalden de facto bakzeil. De organisator van de debatten, de neutrale Commission on Presidential Debates, ging akkoord met de richtlijnen van de Bush- en Kerrycampagne. Sindsdien bepalen campagneadvocaten mee het verloop van een debat, tot grote woede van de media.

@Kop Oneliner:2008.

'Presidenten moeten meer dan één ding tegelijk kunnen'

(Barack Obama vs. John McCain)

Vanavond zijn in de VS alle ogen gericht op de Democratische presidentskandidaat Barack Obama en zijn Republikeinse tegenstrever John McCain. Aan de Universiteit van Mississippi kruisen beiden normaal gezien voor het eerst live de degens. Alleen was McCain er nog niet zeker van dat hij aanwezig zou zijn.

De Republikeinse senator deed woensdagavond het nooit geziene voorstel om de campagnes op te schorten en het eerste presidentiële debat uit te stellen, zolang er in het Congres geen akkoord was bereikt over het financiële reddingsplan van de regering-Bush voor de noodlijdende Wall Streetbanken. Dat akkoord kwam er gisteravond toch. Noch Obama, noch de Universiteit van Mississippi, noch de Commission on Presidential Debates was geneigd om op McCains verzoek in te gaan.

Obama gaf al genadeloze kritiek op McCain. "Presidenten zullen met meer dan één ding tegelijk moeten kunnen omgaan", zei hij. "Wij moeten niet denken dat we slechts één zaak per keer kunnen doen en de rest opschorten."

Alleen al door die oneliner belooft vanavond historisch te worden. Met of zonder de Republikeinse kandidaat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234