Donderdag 22/04/2021

Johannes Paulus II was zelf de kampioen van de zalig- en heiligverklaringen

Her en der duiken al verhalen op over miraculeuze genezingen

Heilig? Zeker, alleen is de vraag wanneer

Overleden pausen worden niet per definitie heilig verklaard. Maar geen enkele kerkwatcher lijkt er dezer dagen aan te twijfelen dat de kampioen van de zalig- en heiligverklaringen zelf tot een heilige wordt uitgeroepen. Het omgekeerde zou pas een mirakel zijn. Alleen blijft de vraag of de procedure versneld wordt of niet.

Brussel

Van onze medewerker

Peter-Jan Bogaert

Een heiligenfabriek. Zo wordt de Vaticaanse congregatie voor de heiligverklaringen wel eens smalend genoemd. Sinds Johannes Paulus II de regels in 1983 versoepelde is het aantal dossiers spectaculair gestegen. Johannes Paulus II verklaarde tijdens zijn pontificaat 1.338 personen zalig en riep 482 nieuwe heiligen in het leven. Wat meer is dan alle andere pausen samen. Bij het begin van zijn ambtstermijn werd die politiek in de kerk op applaus onthaald. Voor de nieuwe regeling kon het soms tientallen, zelfs honderden jaren duren vooraleer iemand zalig of heilig werd verklaard.

Voor Johannes Paulus II was een 'zalige' iemand die als voorbeeld kon dienen. Een gewone man of vrouw met een ongewoon leven. Iemand die bekend en herkenbaar was voor de gewone gelovigen (en die daarom nog niet te lang dood was of minstens nog voortleefde in gedachten of vereringen). Een heilige was nog iemand 'straffer', iemand die het lokale oversteeg.

Er was nog een tweede reden waarom de overleden paus de heiligenmachine heeft aangezwengeld. Om van de katholieke kerk een echte wereldkerk te maken, waren er meer zaligen nodig afkomstig uit andere gebieden dan West-Europa. De andere continenten verdienden dus een inhaalbeweging, zonder onze regio echt te vergeten, natuurlijk.

Ten slotte uitte de paus via zaligverklaringen ook zijn persoonlijke en politieke waardering. De omstreden zaligverklaring van Karel I, de laatste keizer van Oostenrijk en koning van Hongarije, was niet meer of niet minder dan een ode aan het geslacht van de diepgelovige Habsburgers. Een dynastie, die volgens de paus meegebouwd heeft aan een 'christelijk' Europa.

De vele nieuwe voorbeelden kwamen op de duur lachwekkend over. Ook binnen de kerk groeide de kritiek op de inflatie van zaligen en heiligen. Trop is te veel, luidde het. Bovendien viel het op dat de paus veelal op 'veilig' speelde en gezagsgetrouwe, devote figuren uitkoos. Echt rebellerende of uitgesproken progressieve figuren waren meer uitzondering dan regel.

De vraag is nu of een nieuwe paus opnieuw de regels verstrakt. Hij kan ook subtieler tewerk gaan en de nieuwe prefect voor de congregatie van de heiligverklaringen beladen met bijkomende opdrachten waardoor de machine wel noodgedwongen trager zal moeten draaien.

De nieuwe paus zal ook moeten oordelen of hij een versnelde procedure opstart voor de zalig- en heiligverklaring van zijn voorganger. Want niemand twijfelt eraan dat het ooit zal gebeuren.

Kijk gewoon even naar zijn voorgangers. Bijna alle eerste pausen zijn heilig verklaard. Na een regelwijziging in de 7de eeuw was een heilige paus dan weer een uitzondering. Nu lijkt het opnieuw omgekeerd te worden. Pius X (1903-'14), heilig verklaard; Pius XII (1939-'58), heeft 'de oorlog' tegen, maar procedure voor zaligverklaring loopt; Johannes XXIII (1958-'63), zalig verklaard door Johannes Paulus II; Paulus VI (1963-'78), procedure loopt; Johannes Paulus I (1978), procedure loopt.

Nu al wordt luid geroepen dat Johannes Paulus II snel heilig verklaard moet worden. Op spandoeken tijdens zijn begrafenisplechtigheid stond te lezen: 'Santo Subito'. Heilig Nu! De miljoenen pelgrims die naar Rome waren afgezakt, waren bovendien een bewijs voor zijn 'heiligheid' en ook duiken er al verhalen op over miraculeuze genezingen.

Anderen wijzen erop dat ook voor een paus de procedures gevolgd moeten worden. En die zijn, ondanks de versoepeling, niet min. Een dossier kan pas vijf jaar na het overlijden opgestart worden. Er moet sprake zijn van een mirakel na het overlijden voor een zaligverklaring en een bijkomend mirakel voor een heiligverklaring. Enkel voor wie als martelaar gestorven is, hoeft geen mirakel. Dat was het geval voor de Poolse pater Kolbe, die in een concentratiekamp stierf.

Een mirakel wordt gezien als een genezing waarvoor geen medische verklaring kan worden gegeven. De verhalen die nu al de ronde doen, volstaan dus op zich niet. Ook na zijn dood moeten er zich miraculeuze genezingen voordoen die door niet anders kunnen verklaard worden dan door het aanbidden van Johannes Paulus II.

Het dossier start bij het bisdom vanwaar de kandidaat-zalige komt, wordt dan bekeken door de congregatie voor de heiligverklaringen, moet in het geval van een miraculeuze genezing bij een raad van dokters passeren, komt terug naar een theologische commissie, waarna ook het college van kardinalen zijn advies verstrekt en het dossier uiteindelijk bij de paus zelf belandt die een finaal oordeel velt.

Niet alleen het mirakel wordt onderzocht, ook de volledige levenswandel van de kandidaat wordt aan nauwgezet onderzoek onderworpen. Net als de gepubliceerde en niet-gepubliceerde geschriften. Een procedure die gemiddeld toch nog altijd een tiental jaar duurt.

De paus heeft evenwel het recht om de procedure te versnellen. Zo werd de zaligverklaring van Moeder Teresa, die gestorven is in 1997, al in 2003 uitgesproken.

Het blijft wachten wat de nieuwe paus zal doen. Dat hij van op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek de vox populi zal meedelen dat de procedure wordt ingezet om Johannes Paulus II meteen heilig te verklaren, lijkt onwaarschijnlijk. Maar niet uitgesloten. De nieuwe paus kan, net als de vorige, alles doen wat hij nodig en nuttig acht. En Johannes Paulus II als martelaar van het geloof uitroepen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234